معماری منظر، هنری زنده

نقاشی های دیواری پیش از تاریخ از گلهای قدیم نشان دهنده ارتباط انسان با گیاهان  و پویژه گیاهان گلدار است که از آنها در ساخت باغ ها و کناره جاده ها استفاده می کردند. انسان در طول تاریخ خود به اشیاء طبیعی مانند بدن خود، کوه ها ، سنگ، ماه، ستاره، طلوع خورشید، خورشید، گیاهان، حیوانات، پرندگان، ماهی ها و غیره توجه داشته است و همواره زیبایی را دوست داشته  و زشتی را ناپسند می داشته است.

معماری منظر موضوعی بسیار جذاب و جالب است. این حرفه به زیبایی شناسی گیاهان و دیگر المان های ممکن می پردازد به گونه ای که جلوه ای جذاب ایجاد کند. تعاریف و اصطلاحات مختلفی برای تعریف این حرفه وجود دارد.

معماری منظر را می توان به عنوان طراحی یک قطعه زمین با گیاهان و دیگر المان های معماری تعریف کرد تا در فضایی محدود جلوه ای زیبا و طبیعی ایجاد گردد.

مطابق فرهنگ لغت چمبرز، تعریف منظر عبارت است از آن قسمت از زمین که انسان قادر به دیدن آن است. و طراحی (معماری منظر)، هنر ساخت منظره ای زیبا است. با این تعریف در طرح یک منظر می توان از گیاهان زیادی استفاده نمود یا استفاده ننمود.

به عقیده بیلی، معماری منظر استفاده از سبک ها، فرم های باغ و نیز المان و متریال های گوناگون برای بهبود منظر است و منظر در این ارتباط هر منطقه بزرگ یا کوچکی است که بر روی آن بتوان طرح را پیاده ساخت.

از معماری منظر (محوطه سازی به عنوان یک هنر) می توان به عنوان زیباسازی زمینی که خانه، ویلا، هتل یا هر چیز دیگری که آن را احاطه کرده باشد یاد کرد. بعلاوه ، معماری منظر هم هنر و هم علم تغییر زمین به گونه ای است که جلوه ای از منظره طبیعی را به وجود می آورد.

وظیفه این حرفه به عنوان یک هنر بهبود کل محیط زندگی انسان است. فضای یک محیط می تواند نشاط آور، جسورانه، خاص، آرامش بخش و … باشد. این کارکردها با کاربری مکان ها همخوانی دارد. محیط باید دارای انسجامی کلی باشد و نه مجموعه ای از المان ها و اشیای مشخص قابل توجه که صرفاً در کنار یکدیگر چیده شده اند.

از آنجایی که معماری منظر (محوطه سازی)، ساختن تصاویر بر روی زمین با گیاهان و دیگر المان های معماری است، طراح منظره باید در زمینه های هنری، معماری، باغبانی زینتی، اکولوژی و فیزیولوژی، شناخت و درک سبک های معماری ماهر باشد. او باید یک معمار و مهندس باشد تا رابطه بین فرم و رنگ گیاهان و ساختمان را بشناسد.

عناصر طبیعی منظر:

ما در سیاره ای وسیع زندگی می کنیم که بسته به شرایط غالب جغرافیایی و اقلیم شناسی با انواع مختلفی از چشم انداز ها پوشانده شده است. در آن کوه ها ، تپه ها، دره ها، دریاها، رودخانه ها، جنگل ها، دشت ها، بیابان ها، دریاچه ها، مرداب ها، رودخانه ها و غیره وجود دارد که بخش عمده ای از منظره طبیعی را تشکیل می دهد.

در نقاط خاص، بین عناصر طبیعی مانند اشکال زمینی، پوشش گیاهی و حتی زندگی حیوانات هماهنگی وجود دارد. چنین مکان های زیبایی احساسی مانند هیجان، غم، اندوه یا ترس را منتقل می کند. انسان برای بهبود چشم اندازهای اطراف خود عناصر طبیعی را کپی کرده است و برای لذت بردن از اوقات خود مناطق خاصی را به باغ های بزرگ و کوچک تبدیل کرده است.

اصول محوطه سازی :

تنظیم اصول محوطه سازی که در همه جا قابل استفاده باشد، بسیار دشوار است.

با این حال، اصول کلی محوطه سازی به شرح زیر است:

  • یک محوطه ایده آل، مانند یک نقاشی منظره ایده آل است که بیانگر برخی افکار یا احساسات مجزا است. بیان آن ممکن است نشاط آور، جسورانه، خاص، آرامش بخش و غیره باشد.
  • زیبایی و کارایی باید با یکدیگر هماهنگ باشند.
  • فضای موجود باید به قسمتهای مختلفی تقسیم شود و برای هر قسمت طرحی خاص پیش بینی گردد. با این حال طرح کلی باید به گونه ای باشد که ناظر بیرونی بی درنگ با تحلیل قسمت های آن، یکپارچگی کل محیط را احساس کند.
  • باید باغ و ساختمان در هم ادغام شوند. اما نباید نماهای مورد تاکید معماری بنا پنهان گردد. همچنین نمای باغ از پنجره ها و درها باید بسیار جذاب باشد. کاشت گیاهان زینتی در اطراف ساختمان، حرکت گیاهان بر روی دیوار و ایوان، طاق های مزین به گل ها در منحصر به فرد ساختن ویلا باغ ها نقش مهمی دارد. هر قسمت از مجموعه باید به گونه ای برنامه ریزی شود که جلوه غافلگیر کننده ای برای افراد بوجود آورد.
  • طرح باید ساده و کاربردی باشد تا اجرای آن به راحتی ممکن باشد.
  • چشم انداز ایده آل باید فضای باز داشته باشد.
  • از شلوغی بیش از حد گیاهان و اشیاء باید اجتناب شود.

عوامل مؤثر بر معماری و طراحی منظر:

عوامل مختلفی در طراحی مناسب برای سایت پلانی خاص وجود دارد.

این عوامل عبارتند از:

انتخاب افراد:

با توجه به طرح های مختلف، اقلیم های متفاوت، گیاهان و متریال گوناگون و در نهایت سلایق بسیار، سبک های مختلف طراحی منظر بوجود آمده است.

سایت پلان:

این یک مود عامل بسیار مهمی است طبق سایت پلان ، طراحی مناسبی انجام می شود. به عنوان مثال در هر سایت پلانی طرح کلاسیک و فرمال که تقارن نقشی اساسی بازی می کند قابل اجرا نیست. توپوگرافی سایت پلان نیز در طراحی تأثیر می گذارد.

چشم انداز:

محل هایی دارای چشم انداز کوه ها، تپه ها، جنگل ها، دره و غیره زیبایی دوچندانی به فضا می دهند.

داشته ها:

یک فرد از دانش گیاه شناسی و زیبایی شناسی بهره می برد و از آنها بصورت متناسب استفاده می کند. میراث غنی ما به ما می آموزد که از گل و درختان معطر استفاده کنیم تا محیط اطراف را بهبود بخشیم.

اقلیم:

آب و هوا نقش اساسی در انتخاب گیاهان دارد. به کرات مشاهعده شده است که انتخاب نادرست گیاهان نه تنها خسارت مالی به همراه داشته است، باعث عدم رسیدن به هدف اصلی طراحی منظر که زیبا ساختن محیط است، شده است.

خاک:

گیاهان مناسب باید با توجه به خصوصیات انواع خاک، انتخاب شوند. عمده گیاهان زینتی خاک های سبک دارای زهکشی بالارا می پسندند. استفاده از خاک های زراعی و به ویژه رسی ثأثیری بسیار نامطلوب خواهد داشت.

ساخت ویلا

سبک های طراحی منظر:

ایده آل انسان این است که زندگی خود را مانند بهشت ​​جلوه دهد. این بهشت ​​خیالی در قالب باغ هایی روی زمین ایجاد شده است. بنابراین، سبک طراحی منظر تحت تأثیر شرایط سیاسی و جغرافیایی قرار گرفته است. این سبک ها هر از گاهی با ایده ها و ضرورت های جدید تغییر کرده اند.

به طور گسترده، سبک های طراحی منظر به سه دسته تقسیم بندی می شوند:

الف: سبک رسمی (فرمال):

ب: سبک غیررسمی (اینفرمال):

ج: سبک های آزاد

سبک رسمی (فرمال):

ویژگی های اصلی این سبک از طراحی عبارتند از:

پیش از اجرا جزئیات طرح کاملاً مشخص شده است، سپس بر روی زمین به ترتیب اولویت اجرا می گردد. از ویژگی های عمده آن می توان به متقارن بودن اجزا اشاره کرد.  این نوع باغ ها از طرح های هندسی مشخص تبعیت می کنند و در سایت پلان هایی بصورت مربع یا مستطیل اجرا می گردند. مسیرهای پیاده روی با زاویای مشخص ترسیم می گردند و بستر های کاشت گل ها و گیاهان نیز دارای اشکال هندسی مشخص می باشد.

ترتیب درخت و درختچه ها لزوماً هندسی بوده و با هرس و پیرایش شکلشان حفظ می شود. از ویژگی های دیگر این سبک، وجود چشمه، حوض های بزرگ آب و آبشارها برای ایجاد جذابیت بیشتر است. نمونه هایی از چنین سبک طراحی باغ های ایرانی مانند باغ ارم، باغ شازده کرمان و باغ های مغولی که آن هم متاثر از باغ های ایرانی است، مانند تاج محل اشاره کرد.

سبک غیررسمی (اینفرمال):

در دید کلی منعکس کننده طبیعت و زیبایی طبیعی در محیط زندگی است. به نوعی این سبک متضاد سبک رسمی است. در این راستا، طرح ها نامتقارن و با توجه به سایت پلان موجود برای احداث باغ شکل می گیرند. مسیرها و پیاده راه ها به صورت خمیده احداث می شوند همچنین المان های آبی نظیر برکه ها و آبشار ها نامنظم ساخته می شود.

تپه هایی برای ایجاد حس مناظر طبیعی کوهستان اجرا می شوند. بسترهای کاشت گیاهان از اشکال نامنظم متناسب با محیط شکل می گیرند. گیاهان مجاز به رشد طبیعی هستند و به جای پیرایش متداوم، هرس سالانه انجام می شود. باغ های ژاپنی بهترین نمونه این سبک از باغبانی است.

سبک آزاد

این سبک نکات مثبت سبک رسمی (فرمال) و سبک غیر رسمی (اینفرمال) طراحی منظر را در هم می آمیزد. باغ گل رز لودیانا در هند نمونه ای از این سبک طراحی محوطه است.

اصول هنری:

حرفه محوطه سازی با استفاده از گیاهان و معماری نقاشی می کشد و از این رو اصول آن همانند هنر است. بنابراین، درک چنین اصولی در استفاده صحیح از آنها کمک خواهد کرد.

این اصول به شرح زیر است:

ریتم:

تکرار جسمی معین در فواصل مشخص، ریتم نامیده می شود. این امر می تواند از طریق اشکال، اندازه ها یا حرکت خط مداوم ایجاد شود. ریتم به چشمان حرکت می بخشد. در باغ ها معمولاً درختانی از گونه های منفرد با ارتفاع و شکل برابر کاشته می شوند تا این اثر را ایجاد کنند. در باغهای ایرانی و مغولی نیز از چشمه ها و نهر های آب نیز استفاده شده است تا چنین تأثیراتی ایجاد کند. امروزه از اشیاء دیگری مانند چراغ نیز برای ایجاد اثر ریتم استفاده می شود.

توازن:

حفظ تعادل در محوطه سازی و به ویژه در طرح های فرمال در دو طرف خط مرکزی بسیار مهم است. بازی الاکلنگ می تواند در درک این امر کمک کند. وزن مساوی تنها در شرایطی که از مرکز به یک فاصله باشند باعث ایجاد تعادل می گردد. اگر وزن ها نابرابر باشند، برای ایجاد تعادل فرد سنگین تر باید به سمت مرکز حرکت کند. توازن در محیط می تواند انواع رسمی، غیر رسمی یا متقارن داشته باشد. عدم توازن در زیبایی محیط به خوبی حس می شود و از نظر بصری به محیط لطمه می زند. در ایجاد توازن با استفاده از گیاهان، فرم، رنگ، بافت و غیره مورد توجه قرار می گیرد.

به عنوان نمونه اگر در سویی از گیاهان بلند استفاده شود برای حفظ تعادل نباید از گیاهان کوتاه قد در سویی دیگر استفاده نمود و بالعکس.

برقراری تعادل با رنگ دشوار است مگر اینکه به درستی از گیاهان استفاده شود. رنگ های قرمز، نارنجی و زرد به رنگ های سنگین و گرم دسته بندی می شوند. در مقابل، رنگهای سفید، سبز و آبی رنگهای سبک و سرد هستند. برای ایجاد توازن متناسب باید رنگ های مناسب انتخاب گردند. بافت برگ ها ممکن است خشن، درشت، ریز یا صاف باشد، از این رو ایجاد تعادل مناسب از انتخاب متناسب بین انواع بافت ها پدید می آید.

روف گاردن

نقطه تأکید:

به مانند معماری بنا در در معماری محوطه نیز نقطه تأکید ایجاد می شود تا از پدید آمدن یکنواختی جلوگیری شود. این مسئله نکته ای کلیدی در طراحی می باشد و به عنوان روشی برای افزایش جذابیت کاربرد دارد. طراح منظر باید بداند که چه چیزی را تأکید کند، از کجا باید تأکید کند، چگونه باید تأکید کند و تا چه اندازه تأکید کند. از بیشتر اشیاء غیرمعمول مانند آبشارهای های مرتفع، درخت، مجسمه و غیره برای ایجاد نقطه تأکید استفاده می شوند. در باغ های انگلیسی از مجسمه ها برای ایجاد چنین جلوه هایی استفاده می شود.

تضاد:

این روش در تأکید بر استفاده از ویژگی های آشکار و بصری المان ها برای طراحی شاراه دارد. با پیروی از تئوری رنگ کنتراست می توان آن را به راحتی درک کرد. در برابر پس زمینه سبز، المانی با رنگ قرمز، کنتراستی مشخص ایجاد می کند و باعث می شود المان دارای رنگ قرمز برجسته تر شود. در طبیعت این تضاد به خوبی دیده می شود.

جز رنگ به مولفه های دیگر نیز می توان اشاره کرد، به عنوان نمونه ارتفاع گیاهان، باف های نرم و خشن و … . تطابق دو المان متضاد امری بسیار مهم است یکی از المان ها با ویژگی مشخص مورد تأکید قرار می گیرد در حالی که در حالی که المان های دیگر به عنوان پیش زمینه قرار می گیرند. عناصر متضاد دارای یک قدرت برابر،  ممکن است تنش های بصری ایجاد کنند.

تناسب:

هنگامی که دو یا چند شیء در کنار یکدیگر قرار می گیرند، نسبت ها برقرار می شوند. در یک طرح منظر، فضای موجود برای چمن، پیاده راه ها، گیاهان علفی، گیاهان بوته ای، درختان، ساختمان ها و سایر اشیاء باغ باید نسبت به هم متناسب باشد.

توجه به این نسبت ها هارمونی می سازد و از نظر بصری فضایی زیباتر خلق می کند. چنین تأثیراتی را می توان در باغ های ایرانی مشاهده کرد. مساحت های اختصاص یافته به فضاهای متفاوت و مشخص باعث به سازماندهی فضای کلی کمک می کند.

هارمونی:

طراحی منظر به عنوان اثری هنری دارای ویژگی های مختلف، سبک ها و رنگ های گوناگون است. سطح هارمونی یا وحدت عناصر مختلف منظر، حسی را در ما ایجاد می کند که به عنوان زیبایی از آن یاد می کنیم. بنابراین، زیبایی را می توان در رابطه مشهود کلیه قسمت های یک کل مشاهده کرد.

هنگامی که قسمت های مختلف منظر (لنداسکیپ) به درستی در فضا در کنار یکدیگر قرار گیرند، جلوه ای هماهنگ ایجاد می کند. چنین مناظری جلوه ای زیبا و جذاب برای بازدید کنندگان ایجاد می کند. در مقابل، عدم هماهنگی یا عدم وحدت کلی، منظره ای ناپسند بوجود می آورد.