با توجه به محدودیت منابع آب، محوطه‌سازی بدون برنامه‌ریزی آبی به‌سرعت به یک فضای پرهزینه و ناپایدار تبدیل می‌شود. امروزه طراحی حرفه‌ای فضای سبز به‌سمت کاهش مصرف آب بدون افت کیفیت بصری حرکت کرده است. در این مقاله، مهم‌ترین روش‌های کاهش مصرف آب در محوطه‌سازی را همراه با مثال‌های واقعی و قابل اجرا بررسی می‌کنیم.

با ترکیب چند روش  (مثلاً گیاهان بومی + قطره‌ای + مالچ + کنترلر هوشمند) می‌توان مصرف آب فضای سبز را تا ۸۰-۹۰٪ کاهش داد و در عین حال محوطه‌ای زیبا و پایدار داشت.

مصرف بالای آب در فضای سبز، علاوه بر آسیب زیست‌محیطی، هزینه‌های نگهداری را به‌شدت افزایش می‌دهد.

به عنوان نمونه
در یک پروژه ویلایی در کرج، استفاده از چمن گسترده باعث شد مصرف آب ماهانه دو برابر برآورد اولیه شود. پس از اصلاح طراحی و کاهش سطح چمن، مصرف آب حدود ۴۰٪ کاهش یافت، بدون اینکه زیبایی فضا کم شود.

استفاده از گیاهان بومی و مقاوم

گیاهان بومی به‌دلیل سازگاری طبیعی با اقلیم، نیاز آبی بسیار کمتری دارند.

به عنوان نمونه 
در محوطه‌سازی ویلایی در منطقه گرم و خشک، به‌جای گیاهان  پرآب‌بر، از:

• سرو شیراز

• ابریشم ایرانی

• پنیزتوم

• بوکا

استفاده شود که نیاز آبی را به‌طور محسوسی کاهش خواهد داد.

برخی گیاهان زینتی علی‌رغم ظاهر جذاب، مصرف آب بالایی دارند.

مثال:
در یک باغ‌ویلا، حذف چمن پرمصرف اطراف مسیرها و جایگزینی آن با پوشش‌های گیاهی مقاوم و سنگ‌ریزه تزئینی باعث کاهش دفعات آبیاری از هر روز به هفته‌ای دو بار شد.

• آبیاری قطره‌ای یا زیرسطحی (Subsurface Drip): تا ۵۰-۷۰٪ صرفه‌جویی نسبت به آبپاشی
• استفاده از سنسور رطوبت خاک و کنترلرهای هوشمند (مثل Rachio، Rain Bird، Hunter Hydrawise)
• آبیاری فقط در ساعات خنک روز (صبح زود یا غروب) برای کاهش تبخیر

مثال:
در پروژه‌ای مسکونی، تغییر سیستم آبیاری بارانی به قطره‌ای در اطراف درختچه‌ها باعث شد مصرف آب سالانه نزدیک به 60٪ کاهش یابد.

کنترل هوشمند آبیاری مانع مصرف بی‌رویه آب می‌شود.

مثال:
نصب تایمر دیجیتال و سنسور رطوبت خاک در یک ویلا باعث شد آبیاری فقط زمانی انجام شود که خاک واقعاً نیاز دارد، نه بر اساس برنامه ثابت.

نتخاب زمان مناسب آبیاری

مثال:
در پروژه‌ای در شمال کشور، انتقال زمان آبیاری از ظهر به ساعات ابتدایی صبح، میزان تبخیر آب را به‌طور محسوسی کاهش داد و سلامت گیاهان نیز بهتر شد.

مالچ‌پاشی یکی از روش‌های ساده اما مؤثر است.

مثال:
در اطراف درختان، استفاده از مالچ چوبی باعث شد خاک دیرتر خشک شود و رشد علف‌های هرز نیز کاهش پیدا کند.

متریال‌ها نیز در مصرف آب نقش دارند.

مثال:
به‌جای بتن کاملاً بسته، از کف‌سازی‌های نفوذپذیر استفاده شد تا آب باران به خاک نفوذ کرده و نیاز به آبیاری کاهش یابد.

طراحی تخصصی باعث هماهنگی تمام اجزای محوطه می‌شود.

مثال:
در پروژه‌های شرکت بارش سبز، از ابتدا نوع گیاه، آبیاری و متریال هم‌زمان طراحی می‌شوند؛ به همین دلیل بسیاری از پروژه‌ها پس از اجرا با حداقل مصرف آب نگهداری می‌شوند.