پر طاووسی سنبله ای
-
سازمان حفاظت محیط زیست ایالات متحده (USEPA)، Myriophyllum spicatum را به عنوان یک گونه مهاجم اولویتدار معرفی کرده که تأثیرات منفی شدیدی بر محیطهای آبی دارد. این آژانس خاطرنشان میکند که تودههای متراکم این گیاه با کاهش شدید نفوذ نور، جریان آب و سطح اکسیژن محلول، زیستگاه ماهیها را تغییر داده و تنوع گیاهان آبزی بومی را از بین میبرند. کنترل آن نیازمند برنامهریزی بلندمدت و ترکیبی از روشهای مکانیکی، زیستی و شیمیایی است (منبع: United States Environmental Protection Agency – Invasive Species).
-
اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) این گونه را در فهرست یکی از بدترین مهاجمان جهانی قرار داده است. گزارشی از کمیسیون بقای گونههای IUCN تأکید میکند که گسترش آن عمدتاً ناشی از فعالیتهای انسانی از جمله حملونقل دریایی و تجارت آکواریوم است. این گیاه توانایی آللوپاتیک (ترشح مواد شیمیایی بازدارنده) برای مهار رشد رقیبان را نیز دارد که مزیت رقابتی مضاعفی به آن میدهد (منبع: IUCN Global Invasive Species Database – Myriophyllum spicatum).
-
خدمات پارکهای ملی کانادا (Parks Canada) در دستورالعمل مدیریت خود هشدار میدهد که جلوگیری از انتشار، کلیدیترین مرحله است. آنها تأکید میکنند که قایقها، تریلرها و تمام تجهیزات آبی باید قبل از ترک یک پهنه آبی به دقت معاینه، تمیز و خشک شوند تا از جابجایی ناخواسته قطعات گیاه جلوگیری شود. آگاهیرسانی عمومی به کاربران دریاچهها مهمترین ابزار برای مهار گسترش این گونه محسوب میشود (منبع: Parks Canada – Eurasian Watermilfoil Management).
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Myriophyllum spicatum L. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Myriophyllum: از واژههای یونانی «myrios» (بیشمار) و «phyllon» (برگ). spicatum: به معنای «خوشهای»، اشاره به فرم گلآذین آن. |
| ۲ | نام فارسی | پر طاووسی سنبله ای، هزاربرگ آبی، شوید آبی |
| ۳ | نام انگلیسی | Eurasian Watermilfoil, Spiked Watermilfoil |
| ۴ | خانواده | Haloragaceae (شببوآبیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله، غوطهور (با گلآذین بیرون از آب). |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ساقهها تا ۱۰ متر طول (در آبهای عمیق) و معمولاً ۱-۴ متر. |
| ۷ | گسترش گیاه | نامحدود و بسیار گسترده (تشکیل تودههای انبوه و متراکم در سطح آب). |
| ۸ | فرم رشد | ساقههای بلند و منشعب که تا سطح آب رشد میکنند و سپس به صورت افقی گسترش مییابند. |
| ۹ | سرعت رشد | بسیار سریع و انفجاری (تا ۱۰ سانتیمتر در روز در شرایط مناسب). |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز مایل به خاکستری یا مایل به قرمز، به ویژه در نور قوی. |
| ۱۲ | نوع برگ | مرکب و پرمانند (فِرْنی)، با ۱۲-۲۴ جفت برگچهی باریک در هر برگ. برگها به صورت حلقههای ۴-۶ تایی دور ساقه قرار میگیرند. |
| ۱۳ | ریزش برگ | برگهای پایینی در شرایط کمنوری یا در پاییز میریزند. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواخر بهار تا اواخر تابستان (اردیبهشت تا شهریور). |
| ۱۵ | رنگ گل | گلهای کوچک با رنگ قرمز-صورتی کمرنگ. |
| ۱۶ | عطر گل | ندارد. |
| ۱۷ | نوع گل | گلآذین سنبلهای و راست که ۵-۲۰ سانتیمتر از سطح آب بیرون میزند. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | کم (در آکواریومهای کنترلشده و به صورت موقت). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | منفی بسیار بالا (هزینههای کلان مدیریت و خسارات به صنایع شیلات، کشتیرانی و توریسم). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریزومهای خزنده در بستر و ریشههای نابجا از گرههای ساقه. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | بسیار بالا. میتواند در زیر یخ زمستان گذرانی کند. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. در آبهای گرم رشد بهتری دارد. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | هیچ. کاملاً آبزی است. |
| ۲۴ | نیاز آبی | زندگی کامل در آب شیرین (ترجیحاً دریاچهها، برکهها، رودخانههای آرام). |
| ۲۵ | نیاز نوری | متوسط تا زیاد. |
| ۲۶ | نوع خاک | همه خاکها از ماسه تا لجن سنگین را تحمل میکند. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | ندارد. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم تا متوسط (تحمل شوری تا حدود ۱۰-۱۵ قسمت در هزار). |
| ۲۹ | تحمل آلودگی آب | بسیار خوب. در برابر غنای بالای مواد مغذی (یوتروفیکاسیون) مقاوم است و از آن بهره میبرد. |
| ۳۰ | مقاومت به جریان آب | کم. جریان شدید آب مانع استقرار آن میشود. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | در زیستگاه غیربومی اغلب فاقد دشمن طبیعی است. |
| ۳۲ | نیاز هرس | به عنوان کنترل مکانیکی مداوم نیاز است، اما خود باعث تکثیر بیشتر میشود. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | از مواد مغذی محلول در آب تغذیه میکند. |
| ۳۴ | روش تکثیر | غیرجنسی و بسیار کارآمد: از طریق قطعهقطعه شدن ساقه (هر قطعه کوچک میتواند گیاه جدید ایجاد کند) و ریزوم. جنسی: تولید بذر. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | به هیچ وجه کاشت آن توصیه نمیشود. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | فاقد کاربرد طراحی به دلیل ماهیت مهاجم. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | خیر. یک گونه ممنوع و خطرناک برای منابع آبی است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | هشدار فاجعهبار: هرگونه تماس قایق، پروانه یا تجهیزات با گیاه باعث قطعهقطعه شدن و گسترش آن میشود. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | هیچ. با سایر گونهها رقابت شدید کرده و آنها را حذف میکند. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | در زیستگاه بومی (اوراسیا): مثبت. در زیستگاه غیربومی (آمریکا، آفریقا): بسیار منفی. کاهش شدید تنوع زیستی، کاهش اکسیژن و ایجاد مناطق مرده در کف آب. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | یکی از مخربترین مهاجمان آبزی جهان. مسیرهای آبی، دریاچهها و اسکلهها را مسدود میکند، ارزش املاک را کاهش میدهد و کنترل آن هزینههای میلیاردی دارد. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | توانایی باورنکردنی در تکثیر رویشی از کوچکترین قطعات ساقه. شکل ظاهری پرمانند و نرم آن اغلب با گونههای بومی میلیوفیلوم اشتباه گرفته میشود. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | ندارد. |
| ۴۴ | چالش در ایران | در صورت ورود به منابع آبی طبیعی (مانند تالاب انزلی، دریاچه ارومیه، سدها)، میتواند یک فاجعه اکولوژیک و اقتصادی ایجاد کند. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | پیشگیری مطلق. جلوگیری از ورود از طریق آب توازن کشتیها، تجهیزات ماهیگیری آلوده یا خرید گیاهان آکواریومی غیراستاندارد. آموزش گسترده درباره خطرات آن. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ندارد. اما با گونه بومی Myriophyllum verticillatum (دارای برگهای فراهم) قابل اشتباه است. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | موضوعیت ندارد. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | مطلقاً ممنوع. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | تنها برای اهداف کنترل و معدومسازی. قطعات برداشت شده باید به دقت خشک و سوزانده شوند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | هیچ. یک گونه قرنطینهای خطرناک است. وجود آن در هیچ نقطه از ایران نباید مجاز شمرده شود. |


