نیلوفر آبی
نیلوفر آبی (Nymphaea alba)، که بهطور معمول «نیلوفر سفید» نامیده میشود، گیاهی آبزی چندساله ریزومی از خانواده Nymphaeaceae است. این گونه بومی تقریباً تمام اروپا، بخشهایی از شمال آفریقا و غرب آسیا است و در آبهای راکد یا جریان آرام مانند دریاچهها، حوضچهها و کانالهای کمعمق تا عمق حدود ۲ متر ریشه میدواند. برگهای گرد و شناور آن که قطر آنها میتواند به ۳۰ سانتیمتر برسد، توسط دمبرگهای بلند به ریزوم قوی زیرزمینی متصل میشوند. گلهای معطر و ستارهای شکل آن، به قطر ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتر، دارای گلبرگهای سفید خالص و پرچمهای زرد طلایی متعدد هستند. این گلها تنها در طول روز و معمولاً از اواخر بهار تا اوایل پاییز شکفته میشوند. این گیاه نقش اکولوژیک مهمی به عنوان پناهگاه و تامینکننده اکسیژن برای آبزیان ایفا میکند.
از دیدگاه بومشناسی، Nymphaea alba یک گونه پایدارساز در اکوسیستمهای آبی محسوب میشود. ریزومهای گسترده آن به تثبیت رسوبات کف کمک کرده و سایه ایجادشده توسط برگهای شناورش، رشد جلبکهای بیشازحد را محدود میکند. در طب سنتی، بخشهای مختلف گونههای مرتبط نیلوفر آبی (اگرچه معمولاً Nelumbo nucifera) استفاده میشود، اما در برخی مکاتب اروپایی، ریزوم و گل Nymphaea alba به دلیل خواص قابض و آرامبخش مورد توجه بودهاند. با این حال، هشدار داده میشود که به دلیل وجود آلکالوئیدها، مصرف داخلی بدون نظارت متخصص میتواند خطرناک باشد. این گیاه به نور کامل آفتاب و آب نسبتاً تمیز برای رشد مطلوب نیاز دارد.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Nymphaea alba L. |
| ۲ | نام فارسی | نیلوفر آبی، نیلوفر سفید |
| ۳ | نام انگلیسی | White Water Lily, European White Water Lily |
| ۴ | خانواده | Nymphaeaceae (نیلوفرآبیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه آبزی چندسانه ریزومی |
| ۶ | ارتفاع گیاه | برگها و گلها بر سطح آب شناورند. طول دمبرگ و گلدم متناسب با عمق آب (معمولاً ۵۰ تا ۲۰۰ سانتیمتر از ریزوم تا سطح). |
| ۷ | گسترش گیاه | گسترش سطحی یک بوته میتواند به ۱.۵ تا ۲ متر مربع برسد. |
| ۸ | فرم رشد | برگها و گلهای شناور روی سطح آب، متصل به ریزوم در بستر. |
| ۹ | سرعت رشد | متوسط تا سریع در شرایط ایدهآل. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله با عمر طولانی. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز تیره در رویه، گاهی با لکههای ارغوانی؛ زیره قرمز مایل به ارغوانی. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، گرد، قلبی شکل در پایه، لبه صاف، چرمی، شناور. قطر تا ۳۰ سانتیمتر. |
| ۱۳ | ریزش برگ | خزانکننده. برگها در پاییز از بین میروند و گیاه زمستان را به صورت ریزوم در بستر آب سپری میکند. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواخر بهار تا اوایل پاییز (خرداد تا مهر). |
| ۱۵ | رنگ گل | سفید خالص. |
| ۱۶ | عطر گل | معطر، بویی شیرین و ملایم. |
| ۱۷ | نوع گل | گل منفرد، Hermaphrodite (دو جنسی)، ستارهای شکل با ۱۵-۲۰ گلبرگ سفید و پرچمهای زرد طلایی بسیار زیاد در مرکز. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار بالا. نماد کلاسیک برکههای طبیعی و باغهای آبی. |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط. در صنعت گیاهان آکواریومی و باغهای آبی زینتی. |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریزوم ضخیم، گوشتی و خزنده در بستر خاک. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | بالا. ریزوم میتواند سرمای زمستان را در زیر یخ تحمل کند (Zone 4-11). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | بالا. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | صفر. یک گیاه کاملا آبزی. |
| ۲۴ | نیاز آبی | کامل. باید ریزوم همیشه در آب غوطهور باشد (عمق آب ۳۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر ایدهآل است). |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (حداقل ۶ ساعت در روز). در سایه گل نمیدهد. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای سنگین رسی-لومی غنی از مواد آلی. معمولاً در گلدانهای مخصوص کاشت در بستر برکه استفاده میشود. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | اصلا مطرح نیست. خاک باید اشباع از آب باشد. |
| ۲۸ | تحمل شوری | بسیار کم. آب شیرین یا کمی شور لازم است. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | مطرح نیست. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | متوسط. بادهای شدید میتوانند به برگها و گلهای شناور آسیب بزنند. نیاز به محل محافظتشده دارد. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | شتهها، سوسکهای برگخوار نیلوفر آبی، لکهبرگی قارچی. |
| ۳۲ | نیاز هرس | کم. فقط حذف برگها و گلهای پژمرده برای جلوگیری از آلودگی آب. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز دارد. استفاده از قرصها یا کودهای مخصوص گیاهان آبزی در ابتدای فصل رشد. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. تقسیم ریزوم در بهار. ۲. کاشت بذر (دشوارتر و برای اهلیسازی). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۱ تا ۱.۵ متر بین هر ریزوم. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | کانون بصری در برکهها، دریاچههای مصنویی، استخرهای طبیعیشده باغها. ایجاد سایه و خنکی بر سطح آب. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | برای پارکهای دارای پهنههای آبی طبیعی یا مصنویی بزرگ مناسب است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | کاشت در گلدانهای سبدی مخصوص و بدون سوراخ که با خاک مناسب پر شدهاند، سپس غوطهورسازی در آب. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | گیاهان آبزی حاشیهای مانند نی، لوئی، پونه آبی، و گیاهان غوطهور مانند گیاهان اکسیژنساز. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | بسیار بالا. پناهگاه برای ماهیهای کوچک و دوزیستان، غذادهی برای حشرات، سایهاندازی و کنترل جلبک. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. میتواند در صورت عدم کنترل، فضای زیادی از سطح آب را بپوشاند و بر اکسیژنرسانی شبانه تاثیر بگذارد. ۲. تمام بخشهای گیاه به صورت خام و در مقادیر زیاد سمی است. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلهای بزرگ، معطر و نمادین سفید رنگ که روی سطح آب شناورند. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | در مقادیر کنترلشده و فرآوریشده در برخی مکاتب سنتی برای خاصیت آرامبخش و قابض استفاده تاریخی داشته است. به هیچ وجه برای خوددرمانی توصیه نمیشود. |
| ۴۴ | چالش در ایران | نیاز به تامین آب دائمی و تمیز. تابستانهای بسیار گرم و تبخیر بالا در برخی مناطق میتواند مشکلساز باشد. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت در برکههای مصنویی با سیستم گردش آب و در مناطق معتدل تا خنک کشور (شمال، شمال غرب، غرب و مناطق کوهستانی). در مناطق گرم و خشک باید عمق آب کافی و سایه جزئی در وسط روز فراهم شود. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ارقام متعدد باغی با اندازههای مختلف گل وجود دارد (مانند ‘Albatross’، ‘Gladstone’). گونه اصلی N. alba خود به صورت وحشی نیز کشت میشود. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در برکه یا استخر، نیاز به جبران تبخیر و حفظ سطح آب ثابت است. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در حوضهای بزرگ باغهای سنتی (با عمق کافی)، یا در برکههای طبیعیشده در پارکهای جدید. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | گلها را میتوان برای کارهای هنری خشک کرد (با روش سیلیکاژل). |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق معتدل و مرطوب شمال (گیلان، مازندران، گلستان)، مناطق کوهستانی (همدان، آذربایجان)، و مناطقی که امکان ایجاد برکههای با مدیریت آب وجود دارد (مانند اصفهان برای باغهای خاص). در مناطق گرمسیر جنوبی فقط در استخرهای مصنویی با کنترل دمای آب امکانپذیر است. |




