بلوط آبی
-
سازمان حفاظت محیط زیست ایالات متحده (USEPA)، Trapa natans را به عنوان یک گونه مهاجم معرفی میکند که عمدتاً در دریاچهها، برکهها و رودخانههای آرام شمال شرقی آمریکا گسترش یافته است. این آژانس هشدار میدهد که تودههای متراکم این گیاه میتوانند تا ۴۶۰ تن وزن در هر هکتار داشته باشند و با مسدود کردن نور خورشید و کاهش اکسیژن محلول، زیستبوم زیرآبی را به شدت تخریب کنند. کنترل آن هزینهبر و دشوار است (منبع: United States Environmental Protection Agency – Water Chestnut).
-
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، بلوط آبی را به عنوان یک گیاه غذایی ارزشمند در برخی مناطق جهان معرفی میکند. میوه آن منبع خوبی از کربوهیدراتها، پروتئین و برخی مواد معدنی است و به صورت پخته، خردشده یا آرد شده در غذاها استفاده میشود. با این حال، FAO نیز بر مدیریت دقیق آن به دلیل پتانسیل تهاجمی تأکید دارد (منبع: FAO – Non-wood Forest Products: Water Chestnut).
-
اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) در ارزیابی خود از این گونه، آن را به دلیل رشد سریع، تولید مثل فراوان از طریق بذرهای بادوام و توانایی تشکیل تودههای یکدست، یک تهدید جدی برای تنوع زیستی میداند. گزارشها حاکی از آن است که این گیاه میتواند جایگزین اجتماعات طبیعی گیاهان شناور بومی شده و ساختار غذایی اکوسیستمهای آبی را تغییر دهد (منبع: IUCN Global Invasive Species Database – Trapa natans).
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Trapa natans L. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Trapa: از واژه لاتین «calcetrap» به معنای «دام پا» (اشاره به شکل خاردار میوه). natans: به معنای «شناور». |
| ۲ | نام فارسی | بلوط آبی، شاهبلوط آبی، تراپا |
| ۳ | نام انگلیسی | Water Caltrop, Water Chestnut, Jesuit Nut |
| ۴ | خانواده | Lythraceae (حَناییان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی یکساله آبزی با برگهای شناور. |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ساقه زیرآبی تا ۵ متر؛ برگهای شناور در سطح آب. |
| ۷ | گسترش گیاه | بسیار گسترده (میتواند کل سطح آب را با تراکم بالا بپوشاند). |
| ۸ | فرم رشد | تشکیل رزت (گلذوقی) شناور از برگها بر سطح آب که به وسیله ساقههای طویل زیرآبی به ریشه متصل است. |
| ۹ | سرعت رشد | بسیار سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | یکساله (از طریق بذر زمستانگذرانی میکند). |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز براق در سطح رو، مایل به ارغوانی-قرمز در سطح زیرین. |
| ۱۲ | نوع برگ | دو نوع: برگهای غوطهور نخمانند و برگهای شناور لوزی شکل با دندانههای نامنظم در حاشیه. |
| ۱۳ | ریزش برگ | در پایان فصل رشد (پاییز) از بین میرود. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواسط بهار تا اواخر تابستان (اردیبهشت تا شهریور). |
| ۱۵ | رنگ گل | سفید کوچک با چهار گلبرگ. |
| ۱۶ | عطر گل | ملایم و شیرین. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای کوچک منفرد که در مرکز رزت برگهای شناور ظاهر میشوند. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | متوسط (برای حوضچههای بزرگ و کنترلشده). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | بالا (تاریخی و محلی). میوه آن در برخی فرهنگها خوراکی است. هزینههای کنترل مهاجمت آن بسیار زیاد است. |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریشههای رشتهای نازک در بستر، و ریشههای شناور نابجا از گرههای ساقه. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | گیاه یکساله از بین میرود، اما بذرها در بستر زمستان را تحمل میکنند. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. رشد آن در آبهای گرم و غنی از مواد مغذی شکوفا میشود. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | هیچ. کاملاً وابسته به محیط آبی است. |
| ۲۴ | نیاز آبی | آب شیرین راکد یا با جریان بسیار ملایم (دریاچهها، برکهها، رودخانههای آرام). |
| ۲۵ | نیاز نوری | بالا (نیاز به نور کامل آفتاب برای رشد مطلوب). |
| ۲۶ | نوع خاک | بسترهای نرم، لجنی و غنی از مواد آلی. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | ندارد. |
| ۲۸ | تحمل شوری | بسیار پایین. فقط آب شیرین. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی آب | خوب. در آبهای یوتروف (پرغذای) رشد بهینه دارد. |
| ۳۰ | مقاومت به جریان آب | کم. جریان آب مانع استقرار رزتهای شناور میشود. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | در زیستگاه غیربومی اغلب فاقد آفت خاصی است. ممکن است توسط برخی حشرات بومی مورد تغذیه قرار گیرد. |
| ۳۲ | نیاز هرس | در محیطهای کنترلشده، برداشت دستی گیاهان اضافه ضروری است. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | عمدتاً از مواد مغذی محلول در آب تغذیه میکند. |
| ۳۴ | روش تکثیر | عمدتاً از طریق بذر (مغز میوه). هر گیاه میتواند دهها میوه تولید کند که پس از افتادن در بستر آب، تا ۱۲ سال قوه نامیه خود را حفظ میکنند. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | به دلیل رشد انبوه، کاشت آن توصیه نمیشود. در صورت کاشت کنترلشده، فاصله حداقل ۲ متری بین رزتها لازم است. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | حوضچههای بزرگ طبیعی و کنترلشده برای پوشش سطح آب و ایجاد سایه. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | خیر. به دلیل پتانسیل تهاجمی بالا، تهدیدی برای دریاچهها و تالابهای شهری محسوب میشود. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | کنترل مشکل است زیرا برداشت مکانیکی گیاهان اغلب باعث افتادن میوهها و گسترش بیشتر میشود. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | در زیستگاه بومی، با نیلوفر آبی و گیاهان شناور دیگر. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متناقض. پناهگاهی برای برخی آبزیان ایجاد میکند، اما در انبوهی زیاد با کاهش اکسیژن، نور و تغییر شدید زیستگاه، بر تنوع زیستی تأثیر منفی میگذارد. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | یک گونه مهاجم خطرناک در آمریکای شمالی و برخی نقاط اروپا. تودههای انبوه آن مانع کشتیرانی، شنا و ماهیگیری میشود. میوه خام آن به دلیل داشتن مواد سمی باید پخته شود. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | میوه خاردار و قابل خوراکی آن که شکل منحصربهفردی شبیه به سر یک گاو با دو شاخ تیز دارد. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | بله (میوه). میوه آن (بلوط آبی) پس از پختن در بسیاری از فرهنگهای آسیایی و اروپایی مصرف خوراکی دارد. در طب سنتی نیز کاربردهایی گزارش شده است. |
| ۴۴ | چالش در ایران | خطر ورود به اکوسیستمهای آبی حساس ایران (مانند تالاب انزلی) و ایجاد اختلال اکولوژیک و اقتصادی. نیاز به آب شیرین و گرم دارد. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | پیشگیری مطلق از ورود به منابع آبی طبیعی. امکان کشت کنترلشده در استخرهای محصور تنها برای اهداف تحقیقاتی یا غذایی محدود، با مجوزهای شدید محیط زیستی. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | واریتههای مختلفی با اندازه و شکل میوه متفاوت در جهان وجود دارد. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | منحصراً در آب. در صورت کشت کنترلشده، نیاز به آب شیرین با دمای نسبتاً گرم دارد. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | به طور کلی ممنوع. تنها در استخرهای کاملاً ایزوله و غیرمتصل به منابع آب زیرزمینی یا سطحی، با نظارت دقیق. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | میوهها در پاییز برداشت میشوند. برای جلوگیری از جوانهزنی، باید کاملاً خشک یا پخته شوند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | هیچ. این گیاه یک گونه با ریسک تهاجمی بسیار بالا برای ایران محسوب میشود. کشت آن حتی در محیط کنترلشته نیز باید با مجوز سازمان حفاظت محیط زیست باشد. |



