بلوط آبی

  1. سازمان حفاظت محیط زیست ایالات متحده (USEPA)، Trapa natans را به عنوان یک گونه مهاجم معرفی می‌کند که عمدتاً در دریاچه‌ها، برکه‌ها و رودخانه‌های آرام شمال شرقی آمریکا گسترش یافته است. این آژانس هشدار می‌دهد که توده‌های متراکم این گیاه می‌توانند تا ۴۶۰ تن وزن در هر هکتار داشته باشند و با مسدود کردن نور خورشید و کاهش اکسیژن محلول، زیست‌بوم زیرآبی را به شدت تخریب کنند. کنترل آن هزینه‌بر و دشوار است (منبع: United States Environmental Protection Agency – Water Chestnut).

  2. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، بلوط آبی را به عنوان یک گیاه غذایی ارزشمند در برخی مناطق جهان معرفی می‌کند. میوه آن منبع خوبی از کربوهیدرات‌ها، پروتئین و برخی مواد معدنی است و به صورت پخته، خردشده یا آرد شده در غذاها استفاده می‌شود. با این حال، FAO نیز بر مدیریت دقیق آن به دلیل پتانسیل تهاجمی تأکید دارد (منبع: FAO – Non-wood Forest Products: Water Chestnut).

  3. اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) در ارزیابی خود از این گونه، آن را به دلیل رشد سریع، تولید مثل فراوان از طریق بذرهای بادوام و توانایی تشکیل توده‌های یکدست، یک تهدید جدی برای تنوع زیستی می‌داند. گزارش‌ها حاکی از آن است که این گیاه می‌تواند جایگزین اجتماعات طبیعی گیاهان شناور بومی شده و ساختار غذایی اکوسیستم‌های آبی را تغییر دهد (منبع: IUCN Global Invasive Species Database – Trapa natans).

ردیف مشخصه توضیح
۱ نام علمی Trapa natans L.
۱.۱ معنی نام علمی Trapa: از واژه لاتین «calcetrap» به معنای «دام پا» (اشاره به شکل خاردار میوه). natans: به معنای «شناور».
۲ نام فارسی بلوط آبی، شاه‌بلوط آبی، تراپا
۳ نام انگلیسی Water Caltrop, Water Chestnut, Jesuit Nut
۴ خانواده Lythraceae (حَناییان)
۵ تیپ گیاهی گیاه علفی یک‌ساله آبزی با برگ‌های شناور.
۶ ارتفاع گیاه ساقه زیرآبی تا ۵ متر؛ برگ‌های شناور در سطح آب.
۷ گسترش گیاه بسیار گسترده (می‌تواند کل سطح آب را با تراکم بالا بپوشاند).
۸ فرم رشد تشکیل رزت (گل‌ذوقی) شناور از برگ‌ها بر سطح آب که به وسیله ساقه‌های طویل زیرآبی به ریشه متصل است.
۹ سرعت رشد بسیار سریع.
۱۰ طول عمر یک‌ساله (از طریق بذر زمستان‌گذرانی می‌کند).
۱۱ رنگ برگ سبز براق در سطح رو، مایل به ارغوانی-قرمز در سطح زیرین.
۱۲ نوع برگ دو نوع: برگ‌های غوطه‌ور نخ‌مانند و برگ‌های شناور لوزی شکل با دندانه‌های نامنظم در حاشیه.
۱۳ ریزش برگ در پایان فصل رشد (پاییز) از بین می‌رود.
۱۴ زمان گل‌دهی اواسط بهار تا اواخر تابستان (اردیبهشت تا شهریور).
۱۵ رنگ گل سفید کوچک با چهار گلبرگ.
۱۶ عطر گل ملایم و شیرین.
۱۷ نوع گل گل‌های کوچک منفرد که در مرکز رزت برگ‌های شناور ظاهر می‌شوند.
۱۸ ارزش زینتی متوسط (برای حوضچه‌های بزرگ و کنترل‌شده).
۱۹ ارزش اقتصادی بالا (تاریخی و محلی). میوه آن در برخی فرهنگ‌ها خوراکی است. هزینه‌های کنترل مهاجمت آن بسیار زیاد است.
۲۰ سیستم ریشه ریشه‌های رشته‌ای نازک در بستر، و ریشه‌های شناور نابجا از گره‌های ساقه.
۲۱ مقاومت به سرما گیاه یکساله از بین می‌رود، اما بذرها در بستر زمستان را تحمل می‌کنند.
۲۲ مقاومت به گرما عالی. رشد آن در آب‌های گرم و غنی از مواد مغذی شکوفا می‌شود.
۲۳ تحمل خشکی هیچ. کاملاً وابسته به محیط آبی است.
۲۴ نیاز آبی آب شیرین راکد یا با جریان بسیار ملایم (دریاچه‌ها، برکه‌ها، رودخانه‌های آرام).
۲۵ نیاز نوری بالا (نیاز به نور کامل آفتاب برای رشد مطلوب).
۲۶ نوع خاک بسترهای نرم، لجنی و غنی از مواد آلی.
۲۷ زهکشی خاک ندارد.
۲۸ تحمل شوری بسیار پایین. فقط آب شیرین.
۲۹ تحمل آلودگی آب خوب. در آب‌های یوتروف (پرغذای) رشد بهینه دارد.
۳۰ مقاومت به جریان آب کم. جریان آب مانع استقرار رزت‌های شناور می‌شود.
۳۱ آفات و بیماری‌ها در زیستگاه غیربومی اغلب فاقد آفت خاصی است. ممکن است توسط برخی حشرات بومی مورد تغذیه قرار گیرد.
۳۲ نیاز هرس در محیط‌های کنترل‌شده، برداشت دستی گیاهان اضافه ضروری است.
۳۳ تغذیه (کوددهی) عمدتاً از مواد مغذی محلول در آب تغذیه می‌کند.
۳۴ روش تکثیر عمدتاً از طریق بذر (مغز میوه). هر گیاه می‌تواند ده‌ها میوه تولید کند که پس از افتادن در بستر آب، تا ۱۲ سال قوه نامیه خود را حفظ می‌کنند.
۳۵ فاصله کاشت به دلیل رشد انبوه، کاشت آن توصیه نمی‌شود. در صورت کاشت کنترل‌شده، فاصله حداقل ۲ متری بین رزت‌ها لازم است.
۳۶ کاربرد در طراحی حوضچه‌های بزرگ طبیعی و کنترل‌شده برای پوشش سطح آب و ایجاد سایه.
۳۷ مناسب فضای شهری خیر. به دلیل پتانسیل تهاجمی بالا، تهدیدی برای دریاچه‌ها و تالاب‌های شهری محسوب می‌شود.
۳۸ نکات اجرایی ویژه کنترل مشکل است زیرا برداشت مکانیکی گیاهان اغلب باعث افتادن میوه‌ها و گسترش بیشتر می‌شود.
۳۹ همنشین‌های مناسب در زیستگاه بومی، با نیلوفر آبی و گیاهان شناور دیگر.
۴۰ ارزش اکولوژیک متناقض. پناهگاهی برای برخی آبزیان ایجاد می‌کند، اما در انبوهی زیاد با کاهش اکسیژن، نور و تغییر شدید زیستگاه، بر تنوع زیستی تأثیر منفی می‌گذارد.
۴۱ هشدار/محدودیت یک گونه مهاجم خطرناک در آمریکای شمالی و برخی نقاط اروپا. توده‌های انبوه آن مانع کشتیرانی، شنا و ماهیگیری می‌شود. میوه خام آن به دلیل داشتن مواد سمی باید پخته شود.
۴۲ ویژگی برجسته میوه خاردار و قابل خوراکی آن که شکل منحصربه‌فردی شبیه به سر یک گاو با دو شاخ تیز دارد.
۴۳ کاربرد دارویی و خوراکی بله (میوه). میوه آن (بلوط آبی) پس از پختن در بسیاری از فرهنگ‌های آسیایی و اروپایی مصرف خوراکی دارد. در طب سنتی نیز کاربردهایی گزارش شده است.
۴۴ چالش در ایران خطر ورود به اکوسیستم‌های آبی حساس ایران (مانند تالاب انزلی) و ایجاد اختلال اکولوژیک و اقتصادی. نیاز به آب شیرین و گرم دارد.
۴۵ راهکار برای ایران پیشگیری مطلق از ورود به منابع آبی طبیعی. امکان کشت کنترل‌شده در استخرهای محصور تنها برای اهداف تحقیقاتی یا غذایی محدود، با مجوزهای شدید محیط زیستی.
۴۶ ارقام مختلف واریته‌های مختلفی با اندازه و شکل میوه متفاوت در جهان وجود دارد.
۴۷ آبیاری در ایران منحصراً در آب. در صورت کشت کنترل‌شده، نیاز به آب شیرین با دمای نسبتاً گرم دارد.
۴۸ محل کاشت در باغ ایرانی به طور کلی ممنوع. تنها در استخرهای کاملاً ایزوله و غیرمتصل به منابع آب زیرزمینی یا سطحی، با نظارت دقیق.
۴۹ برداشت و خشک‌کردن میوه‌ها در پاییز برداشت می‌شوند. برای جلوگیری از جوانه‌زنی، باید کاملاً خشک یا پخته شوند.
۵۰ اقلیم پیشنهادی در ایران هیچ. این گیاه یک گونه با ریسک تهاجمی بسیار بالا برای ایران محسوب می‌شود. کشت آن حتی در محیط کنترل‌شته نیز باید با مجوز سازمان حفاظت محیط زیست باشد.
بلوط آبی