نخل بیسمارک

نخل بیسمارک، یا نخل نقره‌ای یا نخل آبی با نام علمی Bismarckia nobilis نخلی خوشه‌ای، تک‌تنه و چشمگیر با اندازه بسیار بزرگ است که به دلیل رنگ غیرمعمول و جذاب برگ‌هایش شهرت جهانی دارد. تنه آن ضخیم، صاف و به رنگ خاکستری مایل به قهوه‌ای است که با حلقه‌های برجسته باقی‌مانده از پایه برگ‌های ریخته شده پوشیده شده است. برگ‌های بادبزنی شکل (پالمیت) آن بسیار بزرگ (تا ۳ متر قطر)، به رنگ آبی-نقره‌ای متالیک درخشان و روی دمبرگ‌های بلند و خاردار قرار دارند. این نخل دوپایه است و نخل‌های نر و ماده گل‌آذین‌های بزرگ و شاخه‌شاخه‌ای تولید می‌کنند. میوه‌ها قهوه‌ای تیره و کوچک هستند.

نخل بیسمارک به دلیل اندازه غول‌پیکر، رنگ نقره‌ای-آبی منحصر به فرد و فرم مجسمه‌وار، یک گیاه نقطه کانونی (Focal Point) بی‌نظیر و لوکس در طراحی منظر گرمسیری، نیمه‌گرمسیری و مدیترانه‌ای محسوب می‌شود. از آن به عنوان تک‌درخت نمادین در ورودی‌های باشکوه، میادین بزرگ، پارک‌های موضوعی و باغ‌های ویلاهای مجلل استفاده می‌شود. رشد آن در جوانی کند، اما پس از استقاری کامل، سریع می‌شود. این نخل به بادهای شدید مقاوم است اما نیاز به فضای بسیار زیادی برای نمایش کامل ابعاد و زیبایی خود دارد.

برای ایران، این گیاه تنها در مناطق گرمسیر مرطوب یا نیمه‌مرطوب جنوب کشور که یخبندان ندارند، قابل کشت دائمی و موفق است. در استان‌های بسیار گرم جنوبی مانند هرمزگان (جزیره قشم، بندرعباس)، سیستان و بلوچستان (چابهار) و جنوب استان کرمان (جیرفت) که سرمای زمستان به ندرت به صفر نزدیک می‌شود، می‌تواند به عنوان یک درخت باشکوه و دائمی کشت شود. در اقلیم نیمه‌خشک معتدل (تهران، اصفهان، شیراز) و مناطق سردسیر به هیچ وجه قابل کشت نیست و در سرمای مختصر از بین می‌رود. حتی در شمال ایران (گیلان و مازندران) نیز به دلیل سرمای زمستان، گزینه مناسبی محسوب نمی‌شود.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Bismarckia nobilis Hildebr. & H. Wendl.
2 نام فارسی نخل بیسمارک، نخل نقره‌ای، نخل آبی
3 نام انگلیسی Bismarck Palm, Silver Bismarck Palm
4 خانواده Arecaceae
5 تیپ گیاهی نخل تک‌تنه خوشه‌ای (تک‌لپه)
6 ارتفاع نهایی ۱۲ تا ۲۵ متر (در شرایط ایده‌آل)
7 قطر تاج ۶ تا ۸ متر (به دلیل پهنی برگ‌ها)
8 فرم تاج بزرگ، گرد، متقارن، بادبزنی
9 سرعت رشد کند در جوانی، متوسط تا سریع پس از استقرار
10 طول عمر بسیار طولانی (چند دهه)
11 رنگ تنه خاکستری مایل به قهوه‌ای، با حلقه‌های مشخص
12 رنگ برگ نقره‌ای-آبی متالیک درخشان (رقم اصلی). رقم سبز (‘Green Form’) نیز وجود دارد ولی کم‌یاب‌تر است.
13 نوع برگ پالمیت (بادبزنی)، بسیار بزرگ، بریده‌بریده، روی دمبرگ‌های بلند و خاردار
14 زمان گل/میوه‌دهی بهار-تابستان (در سنین بالا)
15 رنگ گل/میوه گل‌آذین بزرگ شاخه‌شاخه؛ میوه: قهوه‌ای تیره
16 عطر ندارد
17 نوع گل‌آذین پانیکول بزرگ، دوپایه (نر و ماده روی پایه‌های جدا)
18 ارزش زینتی بسیار زیاد و استثنایی (رنگ و فرم)
19 ارزش اقتصادی بالا (گیاه زینتی لوکس و گران‌قیمت)
20 سیستم ریشه ریشه‌های عمیق و گسترده (غیرتهاجمی)
21 مقاومت به سرما بسیار کم (حداقل دمای تحمل: ۲- درجه سانتی‌گراد به صورت موقت؛ آسیب جدی در دمای پایین‌تر. هیچ گونه تحملی به یخبندان ندارد.)
22 مقاومت به گرما بسیار زیاد
23 تحمل خشکی زیاد (پس از استقاری عمیق)
24 نیاز آبی کم تا متوسط (پس از استقاری کامل، به خشکی مقاوم است ولی برای ظاهر شاداب‌تر به آبیاری منظم نیاز دارد)
25 نیاز نوری آفتاب کامل مطلق
26 نوع خاک خاک‌های لومی با زهکش عالی؛ در خاک‌های شنی و حتی فقیر نیز رشد می‌کند.
27 زهکشی خاک عالی (حساس به پوسیدگی طوقه و ریشه در صورت ماندابی)
28 تحمل شوری زیاد
29 تحمل آلودگی هوا متوسط
30 مقاومت به باد بسیار زیاد (به بادهای شدید و طوفان مقاوم است، به شرطی که ریشه به خوبی مستقر شده باشد)
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت بالا؛ گاهی کرم حنایی یا بیماری‌های قارچی در شرایط مرطوب و نامساعد
32 نیاز هرس کم (فقط حذف برگ‌های پیر، خشک و آویزان. هرس بیش از حد زیبایی طبیعی آن را از بین می‌برد.)
33 فاصله کاشت پیشنهادی حداقل ۸ تا ۱۰ متر از سازه‌ها و دیگر درختان بزرگ (با توجه به گسترش نهایی)
34 کاربرد در طراحی تک‌درخت نمادین و نقطه کانونی در ورودی‌های باشکوه، میادین بزرگ، پارک‌های گرمسیری، باغ‌های هتل‌ها و ویلاهای لوکس، محورهای دید (Avenue)
35 مناسب فضای شهری بله (فقط در شهرهای بسیار گرم جنوب ایران و در فضاهای بزرگ و باز)
36 نکات اجرایی نیاز به فضای بسیار زیاد. هنگام کاشت مراقب ریشه اصلی (taproot) باشید. کاشت در گلدان فقط برای نهال‌های جوان ممکن است. در مناطق مرزی، کاشت در مکان‌های محفوظ از سرمای زمستان توصیه می‌شود. تنه جوان به آفتاب‌سوختگی حساس است.
37 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم گرم‌سیر بی‌یخبندان جنوب: فقط سواحل جنوبی خلیج فارس و دریای عمان (هرمزگان: بندرعباس، قشم؛ سیستان و بلوچستان: چابهار). نکته: برای تمام مناطق دیگر ایران شامل تهران، اصفهان، شیراز، مشهد، شمال و غرب کشور کاملاً نامناسب و غیرقابل کشت است.
نخل بیسمارک