بلند مازو

شکوه جنگل‌های شمال ایران

بلند مازو با نام علمی Quercus castaneifolia یکی از عظیم‌الجثه‌ترین و باوقارترین درختان بومی جنگل‌های هیرکانی ایران است. این درخت با برگ‌های بزرگ، براق و دندانه‌دارش که شباهت قابل توجهی به برگ‌های درخت شاه‌بلوط دارد، حتی در میان سایر بلوط‌های منطقه نیز کاملاً متمایز است. در پاییز، تاج گسترده آن به رنگ قهوه‌ای-طلایی باشکوهی تبدیل می‌شود که منظره‌ای خیره‌کننده در جنگل می‌آفریند. تنه راست و ستبر و شاخه‌های نیرومند آن، نمادی از استحکام و طول عمر است که گاه به چندین قرن می‌رسد.

اهمیت اکولوژیک و ضرورت حفاظت و معرفی
این گونه نه تنها از نظر زیبایی، بلکه از نظر اکولوژیک و اقتصادی نیز بسیار ارزشمند است. بلوط‌های آن منبع غذایی برای حیات وحش بوده و چوب مرغوب آن در صنعت چوب‌کاری کاربرد دارد. متأسفانه، مانند بسیاری از گونه‌های جنگلی با رشد کند، جمعیت آن تحت فشار قرار دارد. کاشت و معرفی این گونه در پروژه‌های جنگل‌کاری و پارک‌های جنگلی شهری در شمال ایران، گامی مهم در راستای حفظ تنوع ژنتیکی و احیای هویت جنگل‌های کهن کشور است. البته موفقیت در کشت آن منوط به انتخاب محل مناسب با خاکی غنی و غیرآهکی و آب و هوای مرطوب است.

ردیف مشخصه توضیحات
1 نام علمی Quercus castaneifolia C.A.Mey.
2 نام رایج بلند مازو، Chestnut-leaved Oak
3 خانواده Fagaceae (راشیان)
4 خاستگاه ایران (جنگل‌های هیرکانی)، قفقاز، ارمنستان
5 فرم رشد درخت بلند و تنومند با تنه مستقیم و تاج گسترده، گنبدی و متراکم. در جنگل‌های انبوه تنه بدون شاخه در نیمه پایینی.
6 ارتفاع نهایی ۲۵–۳۵ متر (در زیستگاه تا ۴۰ متر)
7 گستردگی تاج ۲۰–۲۵ متر
8 سرعت رشد کند (خصوصاً در سال‌های اولیه)
9 نوع برگ برگ بزرگ (۱۰-۲۰ سانتیمتر)، بیضوی-نیزه‌ای، با حاشیه دندانه‌دار نوک‌تیز، براق و چرمی، سبز تیره در بالا، خاکستری-کرک‌دار در پشت. بسیار شبیه برگ درخت شاه‌بلوط.
10 ریزش برگ خزان‌پذیر
11 رنگ پاییزی قهوه‌ای-طلایی تا برنزی (بسیار چشمگیر و ماندگار)
12 گل‌دهی بهار (اردیبهشت)
13 رنگ گل نر: شاتون‌های زرد آویزان. ماده: گل‌های کوچک قرمز.
14 نیاز نوری آفتاب کامل تا نیمه‌سایه
15 نیاز آبی متوسط. نیازمند خاک مرطوب و عمیق. به خشکی تابستانه مقاومت متوسطی دارد ولی ترجیح می‌دهد.
16 مقاومت سرمایی خوب. تا -۲۵ درجه سانتی‌گراد.
17 مقاومت گرمایی متوسط (به خشکی هوا و گرمای شدید حساس است)
18 نوع خاک خاک‌های عمیق، حاصلخیز، لومی و با زهکشی خوب. خاک‌های سنگین رسی و آهکی را تحمل نمی‌کند.
19 pH خاک ۵٫۵–۷٫۰ (اسیدی تا خنثی) – به خاک‌های آهکی حساس است.
20 مقاومت خشکی متوسط (در خشکی شدید حاشیه برگ‌ها می‌سوزد)
21 تحمل شوری ضعیف
22 مقاومت آلودگی هوا متوسط
23 آفات و بیماری‌ها نسبتاً مقاوم. ممکن است دچار شب‌پره بلوط، شته یا بیماری ذغالی شود.
24 طول عمر بسیار طولانی (۴۰۰–۶۰۰ سال، گاهی بیش از ۱۰۰۰ سال)
25 نیاز به هرس بسیار کم. هرس فقط برای حذف شاخه‌های مرده یا آسیب‌دیده. ساختار طبیعی باشکوه آن باید حفظ شود.
26 کاربرد در طراحی تک‌درخت نمونه (Specimen) مجلل در پارک‌های بزرگ و باغ‌های میراثی، احیای جنگل‌های هیرکانی، پارک‌های جنگلی شهری، بلوارهای عریض با فضای کافی.
27 فاصله کاشت ۱۵–۲۰ متر (با توجه به گستردگی نهایی تاج)
28 امکان کاشت گلدانی خیر.
29 نیاز به مراقبت کم (در شرایط مناسب اقلیمی و خاکی).
30 سازگاری اقلیمی ایران مناطق مرطوب و نیمه‌مرطوب شمال کشور با تابستان‌های خنک: استان‌های گیلان، مازندران، گلستان، مناطق مرتفع البرز. برای مناطق خشک و نیمه‌خشک مرکزی و جنوبی ایران مناسب نیست.
31 مقاومت باد خوب (ریشه عمیق)
32 مقاومت سایه خوب (به عنوان گونه زیراشکوب در جنگل‌های انبوه تکامل یافته است)
33 حساسیت به غرقابی متوسط (زهکشی ضعیف را برای مدت طولانی تحمل نمی‌کند)
34 ویژگی خاص ۱. برگ‌های مجلل و براق: از زیباترین برگ‌ها در میان بلوط‌ها.
۲. چوب با ارزش: چوب آن محکم، بادوام و با ارزش اقتصادی بالا برای روکش و مبلمان.
۳. بلوط خوراکی: میوه آن (بلوط) نسبت به بسیاری از بلوط‌ها تلخی کمتری دارد و پس از فرآوری قابل مصرف است.
۴. نماد استقامت: به دلیل عمر طولانی و هیکل تنومند.
35 بهترین زمان کاشت پاییز (پس از خزان) برای استقرار بهتر ریشه.
36 نکته مهم طراحی سرمایه‌گذاری برای نسل‌های آینده. این درخت با رشد کند خود، برای پروژه‌های سریع‌النتایج مناسب نیست، اما برای ایجاد یک منظر باشکوه، پایدار و میراثی بی‌نظیر است. نیاز به فضای کافی برای نمایش عظمت خود دارد.
37 کاربرد اقلیمی پیشنهادی در ایران پارک‌های ملی و جنگلی شمال ایران (مانند پارک جنگلی نور)، احیای عرصه‌های تخریب‌شده جنگل‌های هیرکانی، باغ‌های گیاه‌شناسی به عنوان یک گونه بومی شاخص، محوطه دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی در مناطق مرطوب.
بلند مازو