بارانک
بارانک با نام علمی Sorbus torminalis درختی برگریز با ارزش اکولوژیک و زیباییشناختی بالا است. این درخت که به خانواده گل سرخیان تعلق دارد، دارای برگهای مرکب شانهای با برگچههای بیضی شکل و دندانهدار است که در پاییز به رنگهای درخشان قرمز، نارنجی و زرد تبدیل میشوند و نمایشی تماشایی ایجاد میکنند. در اواخر بهار، خوشههای مسطح و سفیدرنگ از گلهای کوچک و معطر روی آن ظاهر میشوند که برای زنبورها و سایر گردهافشانها جذاب هستند. میوههای آن کوچک، گرد و به رنگ قهوهای مایل به قرمز با نقطههای ریز هستند که پس از یخزدگی (فراست) قابل خوردن شده و طعمی شیرین و کمی گس دارند.
این درخت به دلیل فرم متقارن و تاج گستردهاش، به عنوان یک درخت سایهانداز عالی در پارکهای بزرگ، باغهای جنگلی و حاشیه خیابانهای عریض کاربرد دارد. پوست تنه آن در درختان مسن، به صورت ورقهای و جذاب درمیآید. مقاومت خوب آن به خاکهای آهکی و خشکی نسبی (پس از استقرار)، آن را به گزینهای مناسب برای پروژههای جنگلکاری و احیای جنگلهای بلوط و راش تبدیل میکند. میوههای آن منبع غذایی ارزشمندی برای پرندگان و پستانداران کوچک در فصل پاییز و زمستان محسوب میشوند.
برای ایران، این گونه بهترین سازگاری را با مناطق مرطوب و نیمهمرطوب کوهستانی دارد. در اقلیم مرطوب هیرکانی شمال ایران (جنگلهای گیلان و مازندران) به عنوان گونهای سازگار و بومیگونه میتواند در پروژههای جنگلکاری اقتصادی-زیستی مورد استفاده قرار گیرد. در اقلیم نیمهخشک ولی خنک ارتفاعات البرز و زاگرس (مانند استانهای کردستان، لرستان، چهارمحال و بختیاری) نیز با آبیاری تکمیلی در سالهای اول استقرار، قابلیت کشت موفق دارد. این درخت برای پارکهای جنگلی، باغهای گیاهشناسی و فضای سبز وسیع در شهرهای کوهستانی پیشنهاد میشود. رشد آن نسبتاً کند است اما در بلندمدت درختی باوقار و پایداری خواهد شد.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Sorbus torminalis (L.) Crantz |
| 2 | نام فارسی | بارانک |
| 3 | نام انگلیسی | Wild Service Tree, Chequer Tree |
| 4 | خانواده | Rosaceae |
| 5 | تیپ گیاهی | درخت برگریز |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۱۵ تا ۲۵ متر (گاهی تا ۳۰ متر) |
| 7 | قطر تاج | ۸ تا ۱۵ متر |
| 8 | فرم تاج | گرد تا تخممرغی پهن، با شاخههای گسترده |
| 9 | سرعت رشد | کند تا متوسط |
| 10 | طول عمر | طولانی (چندصد سال) |
| 11 | رنگ برگ | تابستان: سبز تیره؛ پاییز: قرمز روشن، نارنجی، زرد طلایی |
| 12 | نوع برگ | مرکب شانهای، با ۵-۹ جفت برگچه بیضی-نیزهای و دندانهدار |
| 13 | ریزش برگ | کامل پاییزه |
| 14 | زمان گلدهی | اردیبهشت تا خرداد |
| 15 | رنگ گل | سفید |
| 16 | عطر گل | معطر ملایم |
| 17 | نوع گل | خوشهای مسطح (کوریوم) بزرگ |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (بهویژه بهخاطر رنگ پاییزی و فرم تاج) |
| 19 | ارزش اقتصادی | متوسط (چوب با کیفیت، میوه خوراکی، گیاه ارزشمند اکولوژیک) |
| 20 | سیستم ریشه | عمیق و گسترده (ریشه اصلی محوری) |
| 21 | مقاومت به سرما | بسیار زیاد (تا -۳۰ درجه سانتیگراد) |
| 22 | مقاومت به گرما | متوسط (به گرمای شدید و خشکی طولانی مدت حساس است) |
| 23 | تحمل خشکی | متوسط (پس از استقرار کامل، دورههای خشکی را تحمل میکند ولی ترجیحاً خاک مرطوب) |
| 24 | نیاز آبی | متوسط (در جوانی نیاز به آبیاری منظم دارد، پس از استقاری عمیق، نیاز آبی کاهش مییابد) |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه (برای بهترین رشد و رنگ پاییزی، آفتاب کامل ترجیح داده میشود) |
| 26 | نوع خاک | خاکهای لومی عمیق، مرطوب، با زهکش خوب و غنی از هوموس؛ خاکهای آهکی را به خوبی تحمل میکند |
| 27 | زهکشی خاک | خوب تا عالی (از خاکهای سنگین و غرقاب گریزان است) |
| 28 | تحمل شوری | کم |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | متوسط (به آلودگی شدید شهری حساس است) |
| 30 | مقاومت به باد | زیاد (به دلیل سیستم ریشه عمیق) |
| 31 | آفات و بیماریها | نسبتاً مقاوم؛ گاهی شته، بیماری سوختگی باکتریایی و لکهبرگی قارچی |
| 32 | نیاز هرس | کم (به هرس فرمدهی در جوانی و حذف شاخههای خشک یا مزاحم در بزرگسالی محدود میشود) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | ۶ تا ۱۰ متر (با توجه به گسترش نهایی تاج) |
| 34 | کاربرد در طراحی | درخت سایهانداز در پارکهای بزرگ، درخت خیابانی در معابر عریض، جنگلکاری و احیای جنگل، تکنمای پاییزه |
| 35 | مناسب فضای شهری | بله (اما تنها در شهرهای با فضای کافی و آلودگی هوای کنترلشده) |
| 36 | نکات اجرایی | کشت بذر آن نیاز به یک دوره سرمادهی مرطوب (Stratification) طولانی دارد. نهالکاری با گلدان ریشهپوش (Container) موفقیت بیشتری دارد. از آسیب به ریشه اصلی در هنگام کشت باید جلوگیری کرد. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم مرطوب هیرکانی: مناطق جنگلی شمال (انتخاب ایدهآل برای جنگلکاری). اقلیم خنک کوهستانی: ارتفاعات البرز مرکزی و جنوبی، زاگرس شمالی و مرکزی (مانند استانهای گلستان، مازندران مرتفع، کردستان، لرستان). اقلیم معتدل سرد: آذربایجان. نکته: برای اقلیمهای گرم، خشک و بیابانی (جنوب، شرق و مرکز خشک ایران) کاملاً نامناسب است. |


