بگونیا

بگونیا با نام علمی Begonia tuberhybrida یک گروه پیچیده از دورگه‌های چندساله و حساس به سرما از خانواده بیگونیاسیا (Begoniaceae) است. این گیاهان به‌خورد غده‌های (tuber) قهوه‌ای‌رنگ، مسطح و گرد خود شناخته می‌شوند که از آن‌ها شاخه‌های آبدار و برگ‌های نامتقارن قلب‌شکل (اغلب به رنگ سبز تیره براق، گاهی با رگه‌های نقره‌ای) و گل‌های فوق‌العاده بزرگ، دوگل (نر و ماده) و پرپَر ظاهر می‌شوند. گل‌ها به طیف وسیعی از رنگ‌های درخشان قرمز، نارنجی، زرد، صورتی، سفید و دو رنگ، با فرم‌های مختلفی چون کاملیا، رز، ژابوتی و حاشیه‌دار موجود هستند. این گیاهان به عنوان سلطان سایه شناخته می‌شوند و برای گلدان‌های آویز، سبدهای معلق، حاشیه سایه‌دار باغ‌ها و فضاهای سرپوشیده ایده‌آلند.

در باغ‌بانی اروپایی، بیگونیای غده‌ای به عنوان یک «کلاسیک تابستانی» و یک عنصر ضروری در طراحی‌های رنگی سایه‌دار (Schattenbeet) شناخته می‌شود. منابع آلمانی بر تکنیک «احیا و ذخیره غده» تأکید فراوان دارند: با پایان یافتن فصل رشد در پاییز و زرد شدن برگ‌ها، غده‌ها باید از خاک خارج شده، تمیز و در مکانی خشک، خنک (حدود ۱۰ درجه سانتی‌گراد) و عاری از یخبندان نگهداری شوند تا در بهار آینده مجدداً کشت گردند. این گیاهان در آلمان اغلب در گلدان‌ها و سبدهای آویز (Ampel) مورد استفاده قرار می‌گیرند تا زیبایی گل‌های آویزان آن‌ها به نمایش گذاشته شود. توجه به تغذیه منظم با کودهای مایع حاوی پتاسیم بالا برای تشویق گل‌دهی مداوم از تابستان تا اولین یخبندان، از دیگر نکات کلیدی ذکر شده است.

ردیف مشخصه توضیح
۱ نام علمی Begonia tuberhybrida Voss (گروهی از دورگه‌ها)
۱.۱ معنی نام علمی Begonia: به افتخار میشل بِگون، فرماندار سابق سن‌دومینگو. tuberhybrida: اشاره به غده‌ای (tuber) بودن و دورگه (hybrid) بودن.
۲ نام فارسی بیگونیای غده‌ای، گل اشک (نام رایج ولی نادرست)، بیگونیای گل درشت
۳ نام انگلیسی Tuberous Begonia
۴ خانواده Begoniaceae (بیگونیا)
۵ تیپ گیاهی گیاه علفی چندساله غده‌دار (غده ژوخه‌ای)، اما در ایران معمولاً به صورت گل فصلی تابستانه کشت می‌شود.
۶ ارتفاع گیاه ۲۵ تا ۵۰ سانتیمتر (بسته به رقم). ارقام آویز تا ۶۰ سانتیمتر آویزان می‌شوند.
۷ گسترش گیاه ۲۵ تا ۴۰ سانتیمتر.
۸ فرم رشد بوته‌ای فشرده یا آویز (رقم بسته).
۹ سرعت رشد سریع در فصل رشد.
۱۰ طول عمر چندساله (با نگهداری غده در زمستان).
۱۱ رنگ برگ سبز تیره براق، گاهی با سایه برنزی یا رگه‌های نقره‌ای.
۱۲ نوع برگ ساده، نامتقارن، قلبی شکل، با حاشیه دندانه‌دار، گوشتی و آبدار.
۱۳ ریزش برگ خزان‌کننده. با سرد شدن هوا و آمدن یخبندان، برگ‌ها زرد و گیاه به خواب می‌رود.
۱۴ زمان گل‌دهی اوایل تابستان تا اولین یخبندان پاییزه (خرداد تا آبان).
۱۵ رنگ گل تمام رنگ‌های گرم و سرد به جز آبی خالص: قرمز، نارنجی، زرد، صورتی، سفید، apricot، و انواع دو رنگ.
۱۶ عطر گل بیشتر ارقام فاقد عطر هستند. برخی ارقام جدید عطر ملایمی دارند.
۱۷ نوع گل گل‌های درشت (۵-۱۵ سانتیمتر)، پرپَر یا نیمه‌پرپَر، دوگل (گل نر بزرگ و نمایشی، گل ماده کوچک‌تر و معمولاً با تخمدان بالدار). فرم‌های: کاملیا، رز، ژابوتی، حاشیه‌دار و گل‌ریز.
۱۸ ارزش زینتی بسیار بالا. از برترین گیاهان گل‌ده سایه‌دوست و گلدانی.
۱۹ ارزش اقتصادی بالا (غده، گیاه گلدانی و شاخه‌بریده).
۲۰ سیستم ریشه غده (Tuber) مسطح، گرد و قهوه‌ای رنگ با یک حفره (جای ساقه قدیمی) در بالا. ریشه‌ها از زیر غده و اطراف آن می‌رویند.
۲۱ مقاومت به سرما صفر. کاملاً حساس به یخبندان. غده‌ها در زمستان باید در دمای بالای صفر (۵-۱۰ درجه) نگهداری شوند.
۲۲ مقاومت به گرما متوسط. گرما را تحمل می‌کند اما در گرمای شدید و خشکی ممکن است گلدهی کاهش یابد یا گیاه پژمرده شود.
۲۳ تحمل خشکی ضعیف. به رطوبت یکنواخت و منظم خاک نیاز مبرم دارد. خشکی باعث ریزش غنچه و گل می‌شود.
۲۴ نیاز آبی منظم و متوسط. خاک باید همواره مرطوب (نه خیس) باشد. از خیس ماندن برگ‌ها و مرکز گیاه هنگام آبیاری اجتناب کنید.
۲۵ نیاز نوری نیمه‌سایه تا سایه‌آفتاب ایده‌آل است. نور مستقیم صبحگاهی و سایه بعدازظهر عالی است. نور مستقیم شدید ظهر باعث سوختگی برگ و گل می‌شود.
۲۶ نوع خاک خاک بسیار سبک، غنی از هوموس، با زهکشی عالی ولی نگهدارنده رطوبت (مخلوط خاک‌برگ، پیت ماس، پرلیت).
۲۷ زهکشی خاک باید خوب باشد. ماندابی باعث پوسیدگی غده و ساقه می‌شود.
۲۸ تحمل شوری ضعیف.
۲۹ تحمل آلودگی هوا متوسط.
۳۰ مقاومت به باد ضعیف. ساقه‌های آبدار و گل‌های حساس در معرض باد و باران شدید آسیب می‌بینند. محل کاشت باید محفوظ باشد.
۳۱ آفات و بیماری‌ها شته، تریپس، کنه تارعنکبوتی، مگس سفید. بیماری: پوسیدگی ساقه و غده (Botrytis، Pythium) در شرایط مرطوب و بدون تهویه، کپک پودری.
۳۲ نیاز هرس حذف گل‌های پژمرده برای تشویق گلدهی مداوم. می‌توان برای بوته‌ای شدن، در اوایل رشد جوانه انتهایی را قطع کرد.
۳۳ تغذیه (کوددهی) نیاز به تغذیه منظم. هر ۲-۳ هفته یکبار در فصل رشد با کود مایع متعادل یا با پتاسیم بالا برای گلدهی.
۳۴ روش تکثیر ۱. کاشت غده در بهار (اصلی). ۲. قلمه ساقه در بهار/تابستان. ۳. تقسیم غده در بهار (هر قطعه باید حداقل یک جوانه قوی داشته باشد). ۴. کاشت بذر (برای تولید ارقام جدید، بسیار ریز و مشکل).
۳۵ فاصله کاشت ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر.
۳۶ کاربرد در طراحی گلدان‌ها و سبدهای آویز، کاشت در حاشیه سایه‌دار باغ، زیر درختان، پاسیو، تراس و بالکن‌های سایه‌دار، گل شاخه‌بریده.
۳۷ مناسب فضای شهری مناسب برای بالکن‌ها و حیاط‌های کوچک شهری با سایه.
۳۸ نکات اجرایی ویژه جهت‌دار بودن غده: هنگام کاشت، غده را با سمت مقعر (حفره) به سمت بالا بکارید. جوانه‌ها از این سمت بیرون می‌آیند. خاک‌ریزی مرحله‌ای: ابتدا غده را کمی بپوشانید و با رشد جوانه، خاک را اضافه کنید.
۳۹ همنشین‌های مناسب دیگر گیاهان سایه‌دوست: فوشیا، ایمپاتیانس، فلوکس سایه‌دو، هاستا.
۴۰ ارزش اکولوژیک پایین. گل‌های پرپَر اغلب برای حشرات گرده‌افشان قابل دسترسی نیستند.
۴۱ هشدار/محدودیت تمام قسمت‌های گیاه در صورت بلع سمی هستند و می‌توانند باعث تحریک دهان، گلو و استفراغ شوند. برای انسان، سگ و گربه سمی است.
۴۲ ویژگی برجسته تولید گل‌های بسیار بزرگ، پرپَر و رنگین کمانی در شرایط سایه که هیچ گیاه دیگری قادر به رقابت با آن نیست.
۴۳ کاربرد دارویی و خوراکی ندارد. گیاهی کاملاً سمی و زینتی است.
۴۴ چالش در ایران هوای خشک و گرم تابستان در بیشتر مناطق که باعث پژمردگی و کاهش گلدهی می‌شود. تابش شدید آفتاب.
۴۵ راهکار برای ایران کاشت در گلدان‌های قابل جابجایی در سایه کامل بعدازظهر. استفاده از خاک‌برگ فراوان در ترکیب خاک. افزایش رطوبت محیط با قرار دادن گلدان روی سینی پر از سنگریزه و آب. آبیاری منظم و عمیق در صبح زود.
۴۶ ارقام مختلف گروه‌های اصلی: کاملیا فلورا (گل درشت بوته‌ای)، پندولا (آویز)، مولتی فلورا (گل‌ریز و پرگل). ارقام معروف: ‘Nonstop’, ‘Illumination’, ‘Picotee’.
۴۷ آبیاری در ایران هر روز یا یک روز در میان در تابستان، بسته به دما و خشکی هوا. خاک سطحی نباید خشک شود. در پاییز آبیاری کاهش یافته و با زرد شدن برگ‌ها قطع شود.
۴۸ محل کاشت در باغ ایرانی در حیاط‌های مرکزی (حیاط اندرونی) با سایه‌بان، در زیر درختان بلند مانند چنار یا توت، در حاشیه شمالی ساختمان، در گلدان‌های بزرگ سفالی زیر یک سایبان.
۴۹ برداشت و خشک‌کردن برای گل شاخه‌بریده برداشت می‌شود اما عمر گلدانی کوتاهی دارد. برای نگهداری غده: پس از یخبندان اول پاییز و زرد شدن گیاه، غده‌ها را از خاک خارج، تمیز و در مکانی خشک و خنک (۱۰ درجه) تا بهار آینده نگهداری کنید.
۵۰ اقلیم پیشنهادی در ایران مناطق ایده‌آل: مناطق معتدل و مرطوب شمال کشور (گیلان، مازندران، گلستان). مناطق کوهستانی با تابستان‌های خنک (شمال تهران در ارتفاعات، دماوند). در سایر مناطق فقط با مدیریت شدید سایه و رطوبت در تابستان قابل کشت است.
بگونیا