اختر

اختر با نام علمی Canna indica گیاهی علفی چندساله از خانواده Cannaceae است. این گونه بومی مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری قاره آمریکا (از جنوب ایالات متحده تا آرژانتین) است، اما در بسیاری از نقاط جهان از جمله هند naturalization شده است. گیاهی ریزوم‌دار با شاخ و برگ چشمگیر است: برگ‌های پهن، بیضی شکل، با رگبرگ‌های برجسته و به رنگ سبز، برنزی یا ارغوانی تیره که بافتی استوایی و غنی ایجاد می‌کنند. گل‌های آن در طول تابستان بر روی سنبله‌های بلند ظاهر می‌شوند و به رنگ‌های قرمز، نارنجی، زرد یا صورتی، با فرمی نامتقارن و شبیه به گل‌های خرفه‌ای هستند. این گیاه برای ایجاد نقطه کانونی در حاشیه‌های تابستانه، کاشت در کنار استخر، باغ‌های استوایی و گلدان‌های بزرگ ایده‌آل است.

در باغ‌بانی اروپایی، Canna indica به عنوان یک «عنصر معماری زنده» و یک گیاه تابستانه قدرتمند برای ایجاد ارتفاع و رنگ در طراحی‌های مدرن و کلاسیک ارزشمند است. منابع آلمانی بر دو ویژگی عمده تأکید دارند: اول، ارزش ساختاری برگ‌های بزرگ و ایستاده آن که حتی در صورت عدم گل‌دهی، حجم و بافت غنی به باغ می‌بخشند. دوم، نیاز به خاک غنی و تغذیه منظم برای دستیابی به بهترین عملکرد. در آلمان، به دلیل حساسیت به یخبندان، ریزوم‌ها در پاییز از خاک خارج شده و در مکانی خشک و عاری از یخ (حدود ۱۰ درجه سانتی‌گراد) تا بهار آینده نگهداری می‌شوند. کاربرد آن در باغ‌های شهری، پارک‌ها و حاشیه آب‌نماها به دلیل ابهت و تحمل نسبی به رطوبت بالا، بسیار مورد تحسین است. برخی ارقام با برگ‌های ارغوانی تیره (مانند ‘Purpurea’) برای ایجاد کنتراست رنگی در ترکیب‌بندی‌ها بسیار پرطرفدارند.

ردیف مشخصه توضیح
۱ نام علمی Canna indica L.
۱.۱ معنی نام علمی Canna: از واژه لاتین به معنای «نی» یا «قلم»، اشاره به ساقه. indica: منسوب به هند (با وجود بومی آمریکا بودن).
۲ نام فارسی اختر
۳ نام انگلیسی Indian Shot, Canna Lily, African Arrowroot
۴ خانواده Cannaceae (کانا)
۵ تیپ گیاهی گیاه علفی چندساله ریزوم‌دار.
۶ ارتفاع گیاه ۹۰ تا ۲۰۰ سانتیمتر (بسته به رقم).
۷ گسترش گیاه ۶۰ تا ۹۰ سانتیمتر.
۸ فرم رشد عمودی، شبیه به یک درختچه کوچک با برگ‌های ایستاده.
۹ سرعت رشد سریع در شرایط گرم و مرطوب.
۱۰ طول عمر چندساله (با محافظت از ریزوم در زمستان در مناطق سرد).
۱۱ رنگ برگ سبز روشن تا سبز تیره، برنزی مایل به قرمز، ارغوانی تیره (در ارقام).
۱۲ نوع برگ ساده، بزرگ، بیضی-کشیده، با رگبرگ‌های موازی برجسته، حاشیه کامل.
۱۳ ریزش برگ خزان‌کننده. با سرمای پاییز برگ‌ها سیاه شده و از بین می‌روند.
۱۴ زمان گل‌دهی اوایل تابستان تا اوایل پاییز (تیر تا مهر).
۱۵ رنگ گل قرمز (رایج‌ترین)، نارنجی، زرد، صورتی، کرم و دورنگ.
۱۶ عطر گل ندارد.
۱۷ نوع گل گل‌های نامتقارن و سه‌بعدی، با گلبرگ‌های تغییر شکل یافته، مجتمع در خوشه‌های انتهایی (پانیکول) بر روی ساقه‌های بلند.
۱۸ ارزش زینتی بسیار بالا هم به دلیل گل‌های رنگین و هم شاخ و برگ مجلل و ساختاری.
۱۹ ارزش اقتصادی متوسط تا بالا (ریزوم، گیاه گلدانی و کاربرد در فضای سبز).
۲۰ سیستم ریشه ریزوم (ساقه زیرزمینی) گوشتی و ضخیم که به صورت افاسی در خاک گسترش می‌یابد.
۲۱ مقاومت به سرما ضعیف. کاملاً حساس به یخبندان. ریزوم‌ها در دمای زیر ۰ درجه از بین می‌روند (Zone 8-11).
۲۲ مقاومت به گرما عالی. عاشق گرمای تابستان است.
۲۳ تحمل خشکی متوسط. به رطوبت کافی خاک نیاز دارد، به ویژه در دوره رشد فعال.
۲۴ نیاز آبی زیاد. خاک باید همواره مرطوب نگه داشته شود. برای رشد بهینه، حتی کاشت در حاشیه برکه یا مناطق مرطوب ایده‌آل است.
۲۵ نیاز نوری آفتاب کامل (حداقل ۶-۸ ساعت). در سایه گل‌دهی ضعیف و ساقه‌ها بلند و باریک می‌شوند.
۲۶ نوع خاک خاک غنی، عمیق، حاصلخیز و با رطوبت‌رسانی خوب. خاک‌های سنگین رسی را با افزودن مواد آلی改良 کنید.
۲۷ زهکشی خاک باید متوسط باشد. اگرچه رطوبت دوست است اما غرقابی مداوم باعث پوسیدگی ریزوم می‌شود.
۲۸ تحمل شوری متوسط.
۲۹ تحمل آلودگی هوا خوب.
۳۰ مقاومت به باد متوسط (برگ‌های بزرگ ممکن است پاره شوند). کاشت در محل محفوظ توصیه می‌شود.
۳۱ آفات و بیماری‌ها شته، کنه تارعنکبوتی، لارو پروانه برگ‌خوار کانا. بیماری: زنگ کانا (لکه‌های نارنجی روی برگ)، ویروس موزاییک، پوسیدگی ریزوم در شرایط سرد و مرطوب.
۳۲ نیاز هرس حذف گل‌های پژمرده برای تشویق گل‌دهی بیشتر. در پاییز، پس از سیاه شدن برگ‌ها توسط سرما، ساقه‌ها را از نزدیکی زمین قطع کنید.
۳۳ تغذیه (کوددهی) نیاز به تغذیه زیاد. استفاده از کود کامل و با نیتروژن بالا در ابتدای فصل رشد و سپس کود با پتاسیم بالا برای تقویت گل‌دهی.
۳۴ روش تکثیر ۱. تقسیم ریزوم در بهار (اصلی). ۲. کاشت بذر (پوسته سخت بذر را باید خراش داد یا در آب گرم خیساند).
۳۵ فاصله کاشت ۴۰ تا ۶۰ سانتیمتر (برای ایجاد دیواره).
۳۶ کاربرد در طراحی نقطه کانونی، کاشت در پشت حاشیه گل‌ها، کاشت انبوه برای ایجاد دیواره‌های سبز، کنار استخر و آب‌نما، گلدان‌های بزرگ، باغ‌های استوایی.
۳۷ مناسب فضای شهری مناسب برای پارک‌های شهری، میادین و بلوارهای وسیع با آبیاری منظم.
۳۸ نکات اجرایی ویژه نگهداری زمستانه ریزوم: در مناطق سرد، پس از اولین یخبندان، ریزوم‌ها را با احتیاط از خاک خارج کرده، خاک‌زدایی کنید و در پیت ماس خشک یا روزنامه پیچیده، در مکانی خشک، تاریک و با دمای ۵-۱۰ درجه سانتی‌گراد نگهداری کنید.
۳۹ همنشین‌های مناسب گیاهان با نیاز آبی مشابه: هلیکونیا، زنبق باتلاقی، بابا آدم. یا گیاهانی با برگ‌های ظریف برای کنتراست: گرا، نخل‌های کوچک.
۴۰ ارزش اکولوژیک متوسط. گل‌ها برای مرغ مگس‌خوار (در مناطقی که وجود دارد) و برخی پروانه‌ها جذاب هستند.
۴۱ هشدار/محدودیت تمام قسمت‌های گیاه، به ویژه دانه‌های گرد و سفت آن، در صورت بلع سمی هستند و می‌توانند باعث ناراحتی گوارشی شوند.
۴۲ ویژگی برجسته ترکیبی چشمگیر از برگ‌های بزرگ، ساختاری و اغلب رنگی با گل‌های آتشین تابستانه که حس یک باغ استوایی را القا می‌کند.
۴۳ کاربرد دارویی و خوراکی غیرخوراکی (سمی). ریزوم برخی گونه‌ها منبع نشاسته است اما C. indica عمدتاً زینتی است. در طب سنتی برخی مناطق کاربرد محدودی دارد.
۴۴ چالش در ایران زمستان‌های سرد در بیشتر مناطق که نیاز به خارج کردن ریزوم از خاک دارد. خشکی هوا و کم‌آبی در تابستان.
۴۵ راهکار برای ایران کاشت در گلدان‌های بزرگ: برای سهولت در جابجایی و نگهداری زمستانی در انبار یا گاراژ. آبیاری فراوان و تغذیه سنگین در فصل رشد.
۴۶ ارقام مختلف ارقام بسیار زیاد: ‘President’ (گل قرمز پررنگ، برگ سبز)، ‘Tropicanna’/‘Phasion’ (گل نارنجی، برگ راه‌راه صورتی، سبز و زرد)، ‘Australia’ (گل قرمز، برگ برنزی-سیاه).
۴۷ آبیاری در ایران آبیاری روزانه یا یک روز در میان در تابستان‌های گرم و خشک. خاک نباید خشک شود. در پاییز آبیاری را کاهش داده و پس از بریدن ساقه‌ها قطع کنید.
۴۸ محل کاشت در باغ ایرانی در کنار حوض‌ها و جوی‌های آب در باغ‌های کلاسیک ایرانی (با زهکشی مناسب)، در محوطه‌های بزرگ و آفتابی پارک‌های شهری، در گلدان‌های بزرگ کنار استخرهای مدرن.
۴۹ برداشت و خشک‌کردن گل شاخه‌بریده: عمر گلدانی کوتاهی دارد. ریزوم: برای نگهداری زمستانی همانند نکته ۳۸.
۵۰ اقلیم پیشنهادی در ایران مناطق ایده‌آل: سواحل گرم و مرطوب جنوب (استان هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان)مناطق معتدل شمال (گیلان، مازندران) با محافظت زمستانی یا خارج کردن ریزوم. در سایر مناطق فقط به صورت گلدانی با نگهداری زمستانی قابل کشت است.
اختر