اختر
اختر با نام علمی Canna indica گیاهی علفی چندساله از خانواده Cannaceae است. این گونه بومی مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری قاره آمریکا (از جنوب ایالات متحده تا آرژانتین) است، اما در بسیاری از نقاط جهان از جمله هند naturalization شده است. گیاهی ریزومدار با شاخ و برگ چشمگیر است: برگهای پهن، بیضی شکل، با رگبرگهای برجسته و به رنگ سبز، برنزی یا ارغوانی تیره که بافتی استوایی و غنی ایجاد میکنند. گلهای آن در طول تابستان بر روی سنبلههای بلند ظاهر میشوند و به رنگهای قرمز، نارنجی، زرد یا صورتی، با فرمی نامتقارن و شبیه به گلهای خرفهای هستند. این گیاه برای ایجاد نقطه کانونی در حاشیههای تابستانه، کاشت در کنار استخر، باغهای استوایی و گلدانهای بزرگ ایدهآل است.
در باغبانی اروپایی، Canna indica به عنوان یک «عنصر معماری زنده» و یک گیاه تابستانه قدرتمند برای ایجاد ارتفاع و رنگ در طراحیهای مدرن و کلاسیک ارزشمند است. منابع آلمانی بر دو ویژگی عمده تأکید دارند: اول، ارزش ساختاری برگهای بزرگ و ایستاده آن که حتی در صورت عدم گلدهی، حجم و بافت غنی به باغ میبخشند. دوم، نیاز به خاک غنی و تغذیه منظم برای دستیابی به بهترین عملکرد. در آلمان، به دلیل حساسیت به یخبندان، ریزومها در پاییز از خاک خارج شده و در مکانی خشک و عاری از یخ (حدود ۱۰ درجه سانتیگراد) تا بهار آینده نگهداری میشوند. کاربرد آن در باغهای شهری، پارکها و حاشیه آبنماها به دلیل ابهت و تحمل نسبی به رطوبت بالا، بسیار مورد تحسین است. برخی ارقام با برگهای ارغوانی تیره (مانند ‘Purpurea’) برای ایجاد کنتراست رنگی در ترکیببندیها بسیار پرطرفدارند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Canna indica L. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Canna: از واژه لاتین به معنای «نی» یا «قلم»، اشاره به ساقه. indica: منسوب به هند (با وجود بومی آمریکا بودن). |
| ۲ | نام فارسی | اختر |
| ۳ | نام انگلیسی | Indian Shot, Canna Lily, African Arrowroot |
| ۴ | خانواده | Cannaceae (کانا) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله ریزومدار. |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۹۰ تا ۲۰۰ سانتیمتر (بسته به رقم). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۶۰ تا ۹۰ سانتیمتر. |
| ۸ | فرم رشد | عمودی، شبیه به یک درختچه کوچک با برگهای ایستاده. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع در شرایط گرم و مرطوب. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله (با محافظت از ریزوم در زمستان در مناطق سرد). |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز روشن تا سبز تیره، برنزی مایل به قرمز، ارغوانی تیره (در ارقام). |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، بزرگ، بیضی-کشیده، با رگبرگهای موازی برجسته، حاشیه کامل. |
| ۱۳ | ریزش برگ | خزانکننده. با سرمای پاییز برگها سیاه شده و از بین میروند. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اوایل تابستان تا اوایل پاییز (تیر تا مهر). |
| ۱۵ | رنگ گل | قرمز (رایجترین)، نارنجی، زرد، صورتی، کرم و دورنگ. |
| ۱۶ | عطر گل | ندارد. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای نامتقارن و سهبعدی، با گلبرگهای تغییر شکل یافته، مجتمع در خوشههای انتهایی (پانیکول) بر روی ساقههای بلند. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار بالا هم به دلیل گلهای رنگین و هم شاخ و برگ مجلل و ساختاری. |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط تا بالا (ریزوم، گیاه گلدانی و کاربرد در فضای سبز). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریزوم (ساقه زیرزمینی) گوشتی و ضخیم که به صورت افاسی در خاک گسترش مییابد. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | ضعیف. کاملاً حساس به یخبندان. ریزومها در دمای زیر ۰ درجه از بین میروند (Zone 8-11). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. عاشق گرمای تابستان است. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | متوسط. به رطوبت کافی خاک نیاز دارد، به ویژه در دوره رشد فعال. |
| ۲۴ | نیاز آبی | زیاد. خاک باید همواره مرطوب نگه داشته شود. برای رشد بهینه، حتی کاشت در حاشیه برکه یا مناطق مرطوب ایدهآل است. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (حداقل ۶-۸ ساعت). در سایه گلدهی ضعیف و ساقهها بلند و باریک میشوند. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاک غنی، عمیق، حاصلخیز و با رطوبترسانی خوب. خاکهای سنگین رسی را با افزودن مواد آلی改良 کنید. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | باید متوسط باشد. اگرچه رطوبت دوست است اما غرقابی مداوم باعث پوسیدگی ریزوم میشود. |
| ۲۸ | تحمل شوری | متوسط. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | متوسط (برگهای بزرگ ممکن است پاره شوند). کاشت در محل محفوظ توصیه میشود. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | شته، کنه تارعنکبوتی، لارو پروانه برگخوار کانا. بیماری: زنگ کانا (لکههای نارنجی روی برگ)، ویروس موزاییک، پوسیدگی ریزوم در شرایط سرد و مرطوب. |
| ۳۲ | نیاز هرس | حذف گلهای پژمرده برای تشویق گلدهی بیشتر. در پاییز، پس از سیاه شدن برگها توسط سرما، ساقهها را از نزدیکی زمین قطع کنید. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز به تغذیه زیاد. استفاده از کود کامل و با نیتروژن بالا در ابتدای فصل رشد و سپس کود با پتاسیم بالا برای تقویت گلدهی. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. تقسیم ریزوم در بهار (اصلی). ۲. کاشت بذر (پوسته سخت بذر را باید خراش داد یا در آب گرم خیساند). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۴۰ تا ۶۰ سانتیمتر (برای ایجاد دیواره). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | نقطه کانونی، کاشت در پشت حاشیه گلها، کاشت انبوه برای ایجاد دیوارههای سبز، کنار استخر و آبنما، گلدانهای بزرگ، باغهای استوایی. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | مناسب برای پارکهای شهری، میادین و بلوارهای وسیع با آبیاری منظم. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | نگهداری زمستانه ریزوم: در مناطق سرد، پس از اولین یخبندان، ریزومها را با احتیاط از خاک خارج کرده، خاکزدایی کنید و در پیت ماس خشک یا روزنامه پیچیده، در مکانی خشک، تاریک و با دمای ۵-۱۰ درجه سانتیگراد نگهداری کنید. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | گیاهان با نیاز آبی مشابه: هلیکونیا، زنبق باتلاقی، بابا آدم. یا گیاهانی با برگهای ظریف برای کنتراست: گرا، نخلهای کوچک. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط. گلها برای مرغ مگسخوار (در مناطقی که وجود دارد) و برخی پروانهها جذاب هستند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | تمام قسمتهای گیاه، به ویژه دانههای گرد و سفت آن، در صورت بلع سمی هستند و میتوانند باعث ناراحتی گوارشی شوند. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | ترکیبی چشمگیر از برگهای بزرگ، ساختاری و اغلب رنگی با گلهای آتشین تابستانه که حس یک باغ استوایی را القا میکند. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | غیرخوراکی (سمی). ریزوم برخی گونهها منبع نشاسته است اما C. indica عمدتاً زینتی است. در طب سنتی برخی مناطق کاربرد محدودی دارد. |
| ۴۴ | چالش در ایران | زمستانهای سرد در بیشتر مناطق که نیاز به خارج کردن ریزوم از خاک دارد. خشکی هوا و کمآبی در تابستان. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت در گلدانهای بزرگ: برای سهولت در جابجایی و نگهداری زمستانی در انبار یا گاراژ. آبیاری فراوان و تغذیه سنگین در فصل رشد. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ارقام بسیار زیاد: ‘President’ (گل قرمز پررنگ، برگ سبز)، ‘Tropicanna’/‘Phasion’ (گل نارنجی، برگ راهراه صورتی، سبز و زرد)، ‘Australia’ (گل قرمز، برگ برنزی-سیاه). |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | آبیاری روزانه یا یک روز در میان در تابستانهای گرم و خشک. خاک نباید خشک شود. در پاییز آبیاری را کاهش داده و پس از بریدن ساقهها قطع کنید. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در کنار حوضها و جویهای آب در باغهای کلاسیک ایرانی (با زهکشی مناسب)، در محوطههای بزرگ و آفتابی پارکهای شهری، در گلدانهای بزرگ کنار استخرهای مدرن. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | گل شاخهبریده: عمر گلدانی کوتاهی دارد. ریزوم: برای نگهداری زمستانی همانند نکته ۳۸. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق ایدهآل: سواحل گرم و مرطوب جنوب (استان هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان). مناطق معتدل شمال (گیلان، مازندران) با محافظت زمستانی یا خارج کردن ریزوم. در سایر مناطق فقط به صورت گلدانی با نگهداری زمستانی قابل کشت است. |

