فریزیا 

فریزیا با نام علمی Freesia refracta، گیاهی علفی چندساله و کورم‌دار از خانواده زنبقیان (Iridaceae) است. این گونه بومی کیپ غربی در آفریقای جنوبی است و به‌خاطر گل‌های فوقالعاده معطر، قیفی شکل و یک‌طرفه که بر روی ساقه‌های نازک و قوسی شکل قرار گرفته‌اند، شهرت جهانی دارد. گل‌ها به رنگ سفید خالص یا زرد کمرنگ با حاشیه‌ای بنفش کمرنگ در قاعده داخلی خود هستند و در بهار ظاهر می‌شوند. برگ‌ها نیزه‌ای، باریک و سبز روشن هستند. فریزیا به دلیل عطر شیرین و تندش، فرم گرانشی زیبای گل‌آذین و دوام بالا به عنوان گل شاخه‌بریده، یکی از محبوب‌ترین گل‌های تجاری جهان است.

در باغبانی اروپایی، به ویژه در آلمان و هلند، Freesia refracta به عنوان یک محصول مهم گل شاخه‌بریده گرمخانه‌ای و همچنین یک گیاه گلدانی معطر برای فصول سرد مورد توجه است. منابع آلمانی بر اهمیت دمای پایین در شب برای آغاز گلدهی و تولید ساقه‌های محکم تأکید می‌کنند. کشت آن در گلخانه‌های کنترل‌شده برای تولید انبوه در تمام طول سال رایج است. همچنین، این گیاه به عنوان یک گونه کلاسیک برای تراس و بالکن‌های بهاری در گلدان معرفی می‌شود، به شرطی که از یخبندان محافظت شود. عطر آن که در منابع آلمانی “frisch und zitronig” (تازه و لیمویی) توصیف شده، از ویژگی‌های برجسته آن است. هشدار داده می‌شود که کورم‌ها نسبت به رطوبت زیاد در دوره خواب بسیار حساس هستند.

ردیف مشخصه توضیح
۱ نام علمی Freesia refracta (Jacq.) Klatt
۱.۱ معنی نام علمی Freesia: به افتخار فریدریش هاینریش تئودور فرزه، پزشک آلمانی. refracta: از لاتین به معنای “شکسته”، اشاره به زاویه‌دار بودن ساقه گل‌آذین.
۲ نام فارسی فریزیا، گل فریزیا، سوسن فریزیا
۳ نام انگلیسی Common Freesia, Refracted Freesia
۴ خانواده Iridaceae (زنبقیان)
۵ تیپ گیاهی گیاه علفی چندساله کورم‌دار.
۶ ارتفاع گیاه ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر.
۷ گسترش گیاه ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر.
۸ فرم رشد قائم با ساقه گل‌دهنده قوسی شکل و باریک.
۹ سرعت رشد سریع (از کاشت تا گلدهی حدود ۱۰۰-۱۲۰ روز).
۱۰ طول عمر چندساله، اما در کشت تجاری اغلب یک‌ساله برداشت می‌شود.
۱۱ رنگ برگ سبز روشن.
۱۲ نوع برگ ساده، نیزه‌ای خطی، با رگبرگ‌های موازی.
۱۳ ریزش برگ خزان‌کننده. پس از پایان گلدهی و گرم شدن هوا، برگ‌ها زرد شده و گیاه به خواب می‌رود.
۱۴ زمان گل‌دهی بهار (فروردین تا اردیبهشت). در گلخانه در تمام فصول قابل کشت است.
۱۵ رنگ گل سفید خالص با ته‌مایه زرد در گلوگاه، گاهی با لکه بنفش کمرنگ. (ارقام هیبرید رنگ‌های متنوعی دارند).
۱۶ عطر گل بسیار قوی، شیرین، تند و پایدار (شبیه ترکیبی از مرکبات و یاس).
۱۷ نوع گل گل‌های قیفی شکل با ۶ گلبرگ، مجتمع در یک گل‌آذین یک‌طرفه (اسپایک) بر روی ساقه‌ای نازک. گل‌ها به صورت متوالی از پایین به بالا باز می‌شوند.
۱۸ ارزش زینتی بسیار بالا (هم به دلیل زیبایی گل و هم عطر استثنایی).
۱۹ ارزش اقتصادی بسیار بالا (از مهمترین گل‌های شاخه‌بریده و گلدانی معطر در جهان).
۲۰ سیستم ریشه کورم (Corm) کوچک، مخروطی شکل و پوشیده از تور سیمی.
۲۱ مقاومت به سرما ضعیف. کورم‌ها فقط تا حدود -2 درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کنند (Zone 9). بیشتر به عنوان گیاه بهاره یا گلخانه‌ای کشت می‌شود.
۲۲ مقاومت به گرما متوسط. گرمای شدید تابستان پایان چرخه رشد آن را رقم می‌زند.
۲۳ تحمل خشکی متوسط در دوره رشد. در دوره خواب نیاز به خشکی مطلق دارد.
۲۴ نیاز آبی منظم در طول رشد رویشی و گلدهی. پس از گلدهی آبیاری کاهش یافته و با زرد شدن برگ‌ها کاملاً قطع می‌شود.
۲۵ نیاز نوری آفتاب کامل (برای استحکام ساقه و گلدهی خوب).
۲۶ نوع خاک خاک بسیار سبک، شنی، با زهکشی عالی و غنی از مواد آلی.
۲۷ زهکشی خاک باید عالی باشد. حساسیت شدید به پوسیدگی در صورت ماندابی.
۲۸ تحمل شوری ضعیف.
۲۹ تحمل آلودگی هوا متوسط (در فضای داخلی یا گلخانه بهتر عمل می‌کند).
۳۰ مقاومت به باد ضعیف. ساقه‌های نازک در معرض باد می‌شکنند. نیاز به محل محفوظ دارد.
۳۱ آفات و بیماری‌ها شته، تریپس، کنه تارعنکبوتی. بیماری: پوسیدگی کورم (Fusarium)، ویروس موزاییک فریزیا، بوتریتیس.
۳۲ نیاز هرس حذف گل‌های پژمرده. پس از پایان فصل، صبر کنید تا برگ‌ها کاملاً زرد شوند.
۳۳ تغذیه (کوددهی) نیاز به تغذیه منظم دارد. کوددهی با فرمول متعادل در طول رشد و کود پتاسه قبل از گلدهی توصیه می‌شود.
۳۴ روش تکثیر ۱. کاشت کورم (اصلی). ۲. کاشت بذر (برای تولید ارقام جدید، زمان‌بر). ۳. کشت بافت.
۳۵ فاصله کاشت ۵ تا ۸ سانتیمتر. عمق کاشت: ۵-۷ سانتیمتر.
۳۶ کاربرد در طراحی گل شاخه‌بریده ممتاز، گلدان‌های معطر بهاری، حاشیه‌های گل بهاری در مناطق معتدل، باغ‌های صخره‌ای.
۳۷ مناسب فضای شهری بیشتر برای بالکن‌ها و تراس‌های محفوظ در بهار یا به عنوان گیاه آپارتمانی گلدانی مناسب است.
۳۸ نکات اجرایی ویژه برای گلدهی نیاز به شب‌های خنک (دمای ۱۰-۱۵ درجه) دارد. کاشت پاییزه در مناطق معتدل برای گلدهی بهاره. نگهداری کورم: پس از خشک شدن برگ‌ها، کورم‌ها را از خاک خارج کرده و در مکانی خشک و خنک تا پاییز بعد نگهداری کنید.
۳۹ همنشین‌های مناسب سایر گل‌های بهاری کم‌ارتفاع مانند میمون، پامچال، فراموشم‌مکن.
۴۰ ارزش اکولوژیک کم (عمدتاً توسط انسان پرورش می‌یابد).
۴۱ هشدار/محدودیت کورم‌ها سمی هستند و در صورت بلع می‌توانند باعث ناراحتی گوارشی شوند. گل و عطر آن برای انسان بی‌خطر است.
۴۲ ویژگی برجسته تولید گل‌های معطر، قیفی شکل و یک‌طرفه با عطر بسیار قوی و ماندگار که به عنوان یکی از استانداردهای عطر در گل‌های شاخه‌بریده شناخته می‌شود.
۴۳ کاربرد دارویی و خوراکی ندارد. یک گیاه کاملاً زینتی است. عطر آن در صنایع عطرسازی استفاده می‌شود.
۴۴ چالش در ایران تابستان‌های گرم و خشک که دوره رشد را کوتاه می‌کند. زمستان‌های سرد در بیشتر مناطق که اجازه کشت پاییزه در فضای باز را نمی‌دهد.
۴۵ راهکار برای ایران کاشت در گلدان: بهترین روش برای کنترل شرایط است. گلدان را در پاییز در محل خنک (مانند پاسیو) قرار دهید و در بهار به بیرون منتقل کنید. کشت گلخانه‌ای: برای تولید تجاری. در مناطق سردسیر معتدل (شمال)، کاشت پاییزه در خاک سبک با پوشش مالچ ممکن است موفق باشد.
۴۶ ارقام مختلف گونه اصلی با گل سفید-زرد کشت می‌شود. ارقام هیبرید مدرن طیف گسترده‌ای از رنگ‌های قرمز، صورتی، بنفش، آبی و زرد را ارائه می‌دهند.
۴۷ آبیاری در ایران در گلدان: آبیاری منظم در طول رشد. پس از گلدهی به تدریج کاهش و سپس قطع شود. در فضای باز: تنها در مناطق معتدل شمالی با پاییز و زمستان ملایم، آبیاری متعادل داشته باشد. در تابستان اصلاً آبیاری نشود.
۴۸ محل کاشت در باغ ایرانی در گلدان‌های قابل جابجایی در حیاط، پاسیو یا بالکن‌های آفتابی بهاری. در مناطق بسیار معتدل شمال، در حاشیه‌های بهاری با خاک اصلاح‌شده.
۴۹ برداشت و خشک‌کردن گل شاخه‌بریده: زمانی که اولین گل پایینی در خوشه باز شد، از پایین قطع کنید. برای حفظ عطر، در آب ولرم قرار دهید. برای خشک‌کردن مناسب نیست.
۵۰ اقلیم پیشنهادی در ایران مناطق ایده‌آل: مناطق معتدل مرطوب شمال (گیلان، مازندران) برای کشت پاییزه در فضای باز با پوشش محافظتی. در سایر مناطق فقط کشت گلدانی با کنترل دما یا کشت گلخانه‌ای توصیه می‌شود.
فریزیا