لاله واژگون

لاله واژگون با نام علمی  imperial (Fritillaria imperialis)، گیاهی چندساله علفی و پیازی از خانواده سوسنیان (Liliaceae) است. خاستگاه آن مناطق کوهستانی از ترکیه تا کشمیر است. این گیاه به‌داری فرمی کاملاً چشمگیر و معماری‌گونه است: یک ساقه محکم و راست که در انتها به یک دسته برگ‌های سبز براق و نیزه‌ای شکل ختم می‌شود و درست زیر آنها، چتری (فراهم) از گل‌های بزرگ و زنگوله‌ای شکل به رنگ‌های نارنجی، زرد یا قرمز آتشین آویزان است. در بالای این چتر گل، یک دسته برگ کوچک (براکته) شبیه تاج قرار دارد که به گیاه ظاهری سلطنتی می‌بخشد. پیاز آن بسیار بزرگ و دارای بویی تند است که گفته می‌شود موش‌ها و حشرات موذی را دفع می‌کند. این گیاه برای ایجاد نقطه کانونی در حاشیه‌های بهاری و باغ‌های کلاسیک استفاده می‌شود.

در منابع آلمانی، این گیاه به عنوان یک گونه خاص و حفاظت‌شده در برخی مناطق کوهستانی اروپا معرفی می‌شود و بر نیاز آن به زمستان سرد و خاک با زهکشی استثنایی تأکید می‌شود. در طب سنتی چین، این گیاه اگرچه بومی منطقه نیست، اما گونه‌های مشابهی از جنس Fritillaria مانند Fritillaria thunbergii از دیرباز یکی از مهم‌ترین داروها برای درمان سرفه، خلط آور و پاکسازی ریه هستند. با این حال، Fritillaria imperialis عمدتاً برای مقاصد زینتی کشت می‌شود و استفاده دارویی رایج از آن در مقایسه با گونه‌های دیگر کمتر گزارش شده است.

ردیف مشخصه توضیح
۱ نام علمی Fritillaria imperialis L.
۱.۱ معنی نام علمی Fritillaria: از لاتین «fritillus» (جعبه تاس)، اشاره به شکل لکه‌دار گل برخی گونه‌ها. imperialis: به معنای “امپراتوری” یا “سلطنتی”، اشاره به ظاهر مجلل و تاج‌مانند گیاه.
۲ نام فارسی  لاله واژگون، تاج قیصر
۳ نام انگلیسی Crown Imperial, Kaiser’s Crown
۴ خانواده Liliaceae (سوسنیان)
۵ تیپ گیاهی گیاه علفی چندساله پیازی و خزان‌کننده.
۶ ارتفاع گیاه ۸۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر.
۷ گسترش گیاه ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر.
۸ فرم رشد ایستاده، عمودی و کاملاً معماری‌گونه با گل‌های آویزان زیر تاج برگ‌ها.
۹ سرعت رشد متوسط.
۱۰ طول عمر چندساله، اما ممکن است در شرایط نامساعد پیازها ضعیف شوند.
۱۱ رنگ برگ سبز براق.
۱۲ نوع برگ ساده، نیزه‌ای-سرنیزه‌ای، با رگبرگ‌های موازی، در قاعده ساقه و همچنین در بالا (براکته).
۱۳ ریزش برگ خزان‌کننده. برگ‌ها پس از گلدهی زرد شده و گیاه به خواب می‌رود.
۱۴ زمان گل‌دهی اوایل تا اواسط بهار (فروردین تا اردیبهشت).
۱۵ رنگ گل نارنجی، زرد لیمویی، زرد طلایی، قرمز آتشین.
۱۶ عطر گل بوی مشخص و نسبتاً تندی از تمام بخش‌های گیاه (به ویژه پیاز) متصاعد می‌شود که برای برخی ناخوشایند است.
۱۷ نوع گل گل‌های بزرگ، زنگوله‌ای (campanulate) و آویزان، به تعداد ۵-۸ عدد در یک چتر زیر تاج برگ‌های بالایی.
۱۸ ارزش زینتی بسیار بالا و چشمگیر (گیاه Architectural).
۱۹ ارزش اقتصادی متوسط به بالا (پیاز نسبتاً گران، گیاه خاص برای مجموعه‌داران و باغ‌های مجلل).
۲۰ سیستم ریشه پیاز بزرگ، کروی و توخالی (با حفره در مرکز)، دارای بوی شدید.
۲۱ مقاومت به سرما عالی. نیازمند سرمای زمستانه خوب. مقاوم در Zone 5-9.
۲۲ مقاومت به گرما کم. پس از گلدهی وارد دوره خواب تابستانی می‌شود و باید از رطوبت و گرمای شدید محافظت شود.
۲۳ تحمل خشکی در دوره خواب (تابستان) عالی. در دوره رشد (بهار) نیاز به رطوبت کافی دارد.
۲۴ نیاز آبی متوسط در بهار. پس از گلدهی آبیاری کاهش یافته و با زرد شدن برگ‌ها قطع شود.
۲۵ نیاز نوری آفتاب کامل تا سایه بسیار سبک.
۲۶ نوع خاک خاک بسیار سبک، شنی-لومی، غنی از هوموس و با زهکشی عالی.
۲۷ زهکشی خاک باید عالی باشد. رطوبت تابستانی دشمن اصلی پیاز است.
۲۸ تحمل شوری کم.
۲۹ تحمل آلودگی هوا متوسط.
۳۰ مقاومت به باد متوسط (به دلیل ارتفاع، ممکن است در بادهای شدید نیاز به قیم داشته باشد).
۳۱ آفات و بیماری‌ها مقاوم به جوندگان (بوی پیاز آنها را دفع می‌کند). اصلی‌ترین بیماری پوسیدگی پیاز در اثر رطوبت زیاد است.
۳۲ نیاز هرس حذف ساقه گل پس از پژمردگی. اجازه دهید برگ‌ها به طور طبیعی زرد شوند.
۳۳ تغذیه (کوددهی) کم. یکبار کوددهی در اوایل بهار با کود متعادد. از کود تازه دامی پرهیز کنید.
۳۴ روش تکثیر ۱. جدا کردن پیازچه‌هایی که در اطراف پیاز مادری تشکیل می‌شوند (در اواخر تابستان). ۲. کاشت بذر (بسیار زمان‌بر، ۴-۵ سال تا گلدهی).
۳۵ فاصله کاشت ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر.
۳۶ عمق کاشت بسیار مهم: ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر (حدود ۳ برابر ارتفاع پیاز). کاشت کم‌عمق باعث عدم گلدهی و خوابیدن ساقه می‌شود.
۳۷ کاربرد در طراحی نقطه کانونی در حاشیه‌های بهاری، باغ‌های کلاسیک و فرمال، کشت در پشت مرزهای گلکاری، باغ‌های موضوعی.
۳۸ مناسب فضای شهری برای پارک‌های بزرگ و فضاهای مجلل مناسب است.
۳۹ نکات اجرایی ویژه کاشت در پاییز: زود و به محض دریافت پیازها اقدام شود. موقعیت پیاز: پیاز را به پهلو یا با حفره مرکزی کمی مایل بکارید تا از جمع شدن آب در تاج پیاز جلوگیری شود. دفع آفات: بوی پیاز باعث دور شدن جوندگان از باغچه می‌شود.
۴۰ همنشین‌های مناسب سایر پیازی‌های بهاری بلند (مانند لاله)، فراموشم‌نکن، پامچال. در میان گیاهان چندساله با رشد دیررس.
۴۱ هشدار/محدودیت حساسیت شدید به پوسیدگی پیاز در خاک مرطوب. ممکن است در سال اول پس از جابه‌جایی گل ندهد. بوی گیاه برای برخی آزاردهنده است.
۴۲ ویژگی برجسته ظاهر مجلل، بلند و چشمگیر با گل‌های آویزان و تاج برگ‌ها که در بهار بی‌نظیر است.
۴۳ کاربرد دارویی و خوراکی دارویی: استفاده دارویی رایج ندارد (برخلاف گونه‌های دیگر فریتیلاریا). خوراکی: سمی. مصرف خوراکی ندارد.
۴۴ چالش در ایران تابستان‌های گرم و رطوبتی در برخی مناطق که باعث پوسیدگی پیاز می‌شود. تأمین نیاز سرمایی در مناطق گرمسیر جنوب.
۴۵ راهکار برای ایران انتخاب محل کاشت: در زمینی با شیب ملایم برای زهکشی هرچه بهتر. خاک‌سازی: ایجاد بستر کشت بسیار سبک با مخلوط بالایی از شن و پرلیت. محافظت تابستانه: پس از خشک شدن برگ‌ها، می‌توان با پوششی شفاف روی خاک از نفوذ باران‌های تابستانه جلوگیری کرد. در مناطق مرطوب شمال، خارج کردن پیاز و نگهداری در ماسه خشک توصیه می‌شود.
۴۶ ارقام مختلف ‘Aurora’ (نارنجی-قرمز)، ‘Lutea’ (زرد خالص)، ‘Rubra Maxima’ (قرمز تیره و بزرگ)، ‘Argenteovariegata’ (برگ‌های ابلق).
۴۷ آبیاری در ایران پاییز: پس از کاشت، یک آبیاری اولیه. زمستان و بهار: معمولاً بارش‌ها کافی است. اواخر بهار: قطع آبیاری. تابستان: بدون آبیاری.
۴۸ محل کاشت در باغ ایرانی در باغ‌های کلاسیک ایرانی با طراحی مربع یا مستطیل، به عنوان نقطه کانونی مرکزی در یک حاشیه گلکاری بهاری. در باغ‌های صخره‌ای بزرگ با زهکش عالی.
۴۹ برداشت و نگهداری پیاز در صورت نیاز، پس از کامل خشک شدن برگ‌ها پیاز را با احتیاط از خاک خارج کنید، تمیز کرده و در ماسه خشک، در مکانی خنک و تاریک تا پاییز نگهداری نمایید.
۵۰ اقلیم پیشنهادی در ایران مناطق ایده‌آل: مناطق سردسیر و کوهستانی با تابستان‌های خشک و خنک (همچون استان‌های غربی و شمال غرب: کردستان، آذربایجان). مناطق با چالش: مناطق معتدل مرکزی (تهران، اصفهان) با مراقبت ویژه برای زهکشی و خشک‌نگه‌داشتن تابستانه. مناطق نامناسب: مناطق گرم و مرطوب ساحلی شمال و جنوب.
لاله واژگون