جام زرین پائیزه
جام زرین پائیزه با نام علمی Sternbergia lutea، گیاهی چندساله پیازدار از خانواده نرگسیان (Amarillidaceae) است. این گونه بومی مناطق گستردهای از مدیترانه شرقی تا آسیای مرکزی و قفقاز است و بهخورد گلدهی درخشان و طلایی رنگ خود در پاییز مشهور است. گلهای آن شبیه به یک کروکوس یا نرگس مینیاتوری هستند: جامی شکل، با شش گلبرگ (تفاوت اصلی با کروکوس که سه کلاله دارد) و به رنگ زرد طلایی یکدست و براق. برگهای باریک، سبز تیره و براق آن همزمان با گلها یا کمی پس از آن ظاهر شده و در طول زمستان سبز میمانند و در بهار از بین میروند. این گیاه برای کاشت در باغهای صخرهای، مرزبندی، زیر درختان زیتون و طبیعیسازی در مکانهای خشک و آفتابی ایدهآل است.
در باغبانی Sternbergia lutea به عنوان یک «طلای پاییزی» و یک گیاه کمتوقع و باارزش برای باغهای خشکمنظر و مدیترانهای شناخته میشود. منابع آلمانی بر سازگاری استثنایی آن با خاکهای فقیر، خشکی و مکانهای کاملاً آفتابی تأکید دارند. این گیاه به دلیل گلدهی قابل اعتماد و تشکیل دستههای بزرگ در طول زمان، برای ایجاد لکههای رنگین پاییزی توصیه میشود. هشدار داده میشود که این گیاه از کاشت عمیق و ماندابی بیزار است و زهکشی عالی شرط موفقیت آن است. در طراحی، اغلب آن را در کنار سنگها یا همراه با گیاهان بالشتکی شکل مانند Sedum یا Dianthus میکارند. مقاومت خوب در برابر سرما (تا حدود -۱۵ درجه سانتیگراد با پوشش) نیز ذکر شده است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Sternbergia lutea (L.) Ker Gawl. ex Spreng. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Sternbergia: به افتخار کاسپار ماریا فون استرنبرگ، گیاهشناس اتریشی. lutea: از لاتین به معنای «زرد طلایی». |
| ۲ | نام فارسی | جام زرین پائیزه |
| ۳ | نام انگلیسی | Autumn Daffodil, Winter Daffodil, Yellow Autumn Crocus |
| ۴ | خانواده | Amaryllidaceae (نرگسیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله پیازدار (پیاز حقیقی با پوشش تیره). |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر. |
| ۷ | گسترش گیاه | ۸ تا ۱۰ سانتیمتر. به مرور زمان تودههای متراکم تشکیل میدهد. |
| ۸ | فرم رشد | قائم و دستهای. |
| ۹ | سرعت رشد | کند تا متوسط. پیازها به آرامی تقسیم و گسترش مییابند. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله با عمر طولانی. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز تیره براق. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، خطی، باریک، با نوک کند. |
| ۱۳ | ریزش برگ | نیمهخزانکننده. برگها در پاییز ظاهر شده و در بهار پس از ذخیرهسازی غذا در پیاز، زرد و محو میشوند. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اوایل تا اواسط پاییز (مهر تا آبان). |
| ۱۵ | رنگ گل | زرد طلایی درخشان و یکدست. |
| ۱۶ | عطر گل | ندارد. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای منفرد، فنجانی-ستارهای شکل، با ۶ گلبرگ یکسان، مستقیماً از پیاز خارج میشوند. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بالا به دلیل گلدهی پاییزی رنگین و غیرمعمول. |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (پیازهای خشک و گیاه گلدانی در بازار گیاهان خاص). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریشههای افشان و چندساله از کف پیاز. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | خوب. تا حدود -۱۵ درجه سانتیگراد را با خاک خشک و پوشش سبک تحمل میکند (Zone 6-7). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. عاشق گرمای خشک تابستان است. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | عالی. یک گیاه کاملاً خشکیپسند پس از استقرار. |
| ۲۴ | نیاز آبی | بسیار کم. فقط در پاییز (دوره گلدهی و رشد برگ) و اوایل بهار به رطوبت طبیعی خاک نیاز دارد. تابستان باید کاملاً خشک باشد. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاک بسیار سبک، شنی یا سنگریزهای، با زهکشی عالی و سریع. در خاکهای فقیر بهتر عمل میکند. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | باید عالی باشد. پوسیدگی پیاز در اثر رطوبت تابستانه یا زمستانه اصلیترین خطر است. |
| ۲۸ | تحمل شوری | متوسط. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب (به دلیل ارتفاع کم). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. هیچ آفت یا بیماری خاصی ندارد. جوندگان ممکن است به پیازها حمله کنند. |
| ۳۲ | نیاز هرس | ندارد. اجازه دهید برگها به طور طبیعی پس از انجام فتوسنتز محو شوند. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز ندارد. کوددهی باعث رشد برگهای ضعیف و کاهش گلدهی میشود. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. تقسیم و کاشت پیازهای جدید (افست) در اواخر تابستان، هنگامی که گیاه در خواب است. ۲. کاشت بذر تازه (فرآیندی بسیار کند، ۴-۵ سال تا گلدهی). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۱۰ سانتیمتر. عمق کاشت: سطحی (حدود ۸-۱۰ سانتیمتر، با نوک پیاز نزدیک به سطح خاک). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | باغهای صخرهای خشک، مرزبندی در مکانهای آفتابی، کاشت در شکاف سنگها، طبیعیسازی در چمنهای کمآب، زیر درختان زیتون یا پسته. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | مناسب برای پارکهای شهری کمآب، میدانها و جزایر ترافیکی با خاک اصلاحشده شنی. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | کاشت سطحی کلید موفقیت است. کاشت عمیق مانع گلدهی میشود. هرگز در تابستان آبیاری نکنید. پیازها را بلافاصله پس از خرید در پاییز بکارید، زیرا خشک ماندن طولانیمدت به آنها آسیب میزند. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | سایر پیازداران پاییزی (Crocus speciosus, Colchicum)، گیاهان بالشتکی خشکیپسند (Thymus, Aubrieta)، علفهای زینتی. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط. گلهای پاییزی آن برای زنبورها و سایر حشرات گردهافشان دیرفصل که در جستجوی غذا هستند، مفید است. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | تمام قسمتهای گیاه سمی هستند و حاوی آلکالوئیدهایی هستند که در صورت بلع میتوانند باعث مسمومیت شوند. با گیاه خوراکی زعفران (Crocus sativus) اشتباه گرفته نشود. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلدهی قابل اعتماد و چشمگیر در پاییز با رنگ زرد طلایی خالص، همزمان با ظهور برگهای براق. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | ندارد. یک گیاه سمی و کاملاً زینتی است. |
| ۴۴ | چالش در ایران | آبیاری بیش از حد و کاشت در خاکهای سنگین و بدون زهکشی. بارش باران تابستانه در شمال کشور. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت در بسترهای مرتفع یا شیبدار با بستر شنی و پوکه. در مناطق مرطوب شمال، کاشت در زیر سایهبان یا در محلی که از باران تابستانه در امان باشد. مقاومسازی با حذف کامل آبیاری تابستانه. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | گونه خالص رایج است. گاهی فرمهای با گلهای بزرگتر (‘Angustifolia’) یافت میشود. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | فقط به رطوبت طبیعی پاییز و زمستان اکتفا کنید. از فروردین تا شهریور به هیچ وجه آبیاری نکنید. در صورت خشکی شدید پاییز، یک آبیاری سبک پس از کاشت کافی است. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در باغهای صخرهای ایرانی، در حاشیههای خشک و آفتابی حیاط، در کنار کانالهای خشک (جوی) و پلهای سنگی، در پای دیوارهای جنوبی آفتابگیر. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | برای گلدروی مناسب نیست (ساقه کوتاه). به عنوان گل خشک کاربرد ندارد. ارزش آن در منظر و طبیعیسازی است. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق ایدهآل: مناطق خشک، نیمهخشک و کوهپایهای (اصفهان، یزد، کرمان، خراسان، آذربایجان، فارس). مناطق معتدل شمال فقط با رعایت شرط خشکی مطلق تابستانه و زهکشی فوقالعاده. در مناطق مرطوب جنگلی چندان موفق نیست. |


