بومادران هزاربرگ

طلایه‌دار ظرافت و شکوه پاییزی در باغ‌های ایرانی

شویدی یا شاه‌اشرفی با نام علمی Cosmos bipinnatus که در ایران با نام‌های گل شاه‌اشرفی، کاسموس مخملی یا گل فنجانی شناخته می‌شود، یک گیاه یکساله ظریف و چشمگیر از خانواده کاسنیان است که اصالتاً اهل مکزیک می‌باشد. این گل به‌خاطر ساقه‌های بلند و باریک، برگ‌های سبز نازک و پرمانند (شبیه شوید) و گل‌های بزرگ، بشقابی و با ظرافتی خاص به رنگ‌های سفید، صورتی، قرمز و ارغوانی شهرت جهانی یافته است. برخلاف کاسموس گوگردی که رنگ‌های گرم و فشرده دارد، کاسموس پرپر، حس‌وحال رمانتیک، سبک‌بال و طبیعی به باغ می‌بخشد و گویی باد ملایم پاییزی را در نگاهش دارد.

رشد این گیاه سریع و فرم آن عمودی و هواژن است. برگ‌های سبز روشن و بسیار نازک آن که به صورت برگ‌های مرکب پرمانند تقسیم‌بندی شده‌اند، بافتی ابریشمی و سبک ایجاد می‌کنند. از اواسط تابستان تا اواسط پاییز، گل‌های زیبای آن با هشت گلبرگ ظریف و مرکز زرد طلایی بر روی ساقه‌های بلند (گاهی تا ۲ متر) همچون پروانه‌هایی در هوا به رقص درمی‌آیند. این گل‌ها نه‌تنها زینت‌بخش باغ هستند، بلکه گل شاخه‌بریده ایده‌آلی با عمر نسبتاً طولانی در گلدان محسوب می‌شوند. این گیاه با خودبذری سخاوتمندانه، می‌تواند سال به سال در باغ حضور یابد و با کمترین توقع، حداکثر لطف را به همراه آورد.

از نظر سازگاری با اقلیم ایران، کاسموس پرپر یک سوپراستار تمام‌عیار است. مقاومت قابل‌توجه به خشکی، گرمای تابستان و خاک‌های فقیر، نیاز به مراقبت کم و توانایی گل‌دهی خیره‌کننده حتی در روزهای کوتاه پاییزی، آن را به انتخابی محبوب برای پس‌زمینه باغ‌های کلبه‌ای، کاشت در حاشیه مزارع، ایجاد باغ‌های پروانه، و تزئین فضاهای شهری و روستایی تبدیل کرده است. این گیاه برای باغبانانی که به دنبال جذب پروانه و زنبور هستند، گزینه‌ای ضروری محسوب می‌شود.

متادیسکریپشن
کاسموس پرپر، گیاه یکساله با ساقه‌های بلند و برگ‌های نازک پرمانند که گل‌های بزرگ و ظریف سفید، صورتی و ارغوانی با مرکز زرد تولید می‌کند. نماد باغ‌های طبیعی و رمانتیک، بسیار مقاوم به خشکی و گرما، ایده‌آل برای ایجاد عمق، جذب پروانه و گل بریده در تابستان و پاییز مناطق معتدل ایران.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Achillea millefolium L.
2 نام فارسی بومادران هزاربرگ
3 نام انگلیسی Common Yarrow, Milfoil, Soldier’s Woundwort
4 خانواده Asteraceae (کاسنیان)
5 تیپ گیاهی گیاه علفی چندساله خزنده (ریزوم‌دار)
6 ارتفاع گیاه ۳۰ تا ۹۰ سانتی‌متر (با گل)
7 گسترش گیاه ۳۰ تا ۶۰ سانتی‌متر (به سرعت از طریق ریزوم گسترش می‌یابد)
8 فرم رشد توده‌ای، با ساقه‌های راست و منشعب.
9 سرعت رشد سریع (به ویژه از طریق ریزوم).
10 طول عمر چندساله (با خودتجدیدی مداوم).
11 رنگ برگ سبز تیره تا سبز-خاکستری.
12 نوع برگ برگ‌های قاعده‌ای: بلند، نرم، دو یا سه‌بار شانه‌ای با برگچه‌های بسیار ریز و پرمانند، معطر. برگ‌های ساقه‌ای: کوچک‌تر و ساده‌تر.
13 ریزش برگ نیمه‌همیشه‌سبز تا برگریز (بسته به سرمای منطقه).
14 زمان گل‌دهی اوایل تابستان تا اوایل پاییز (خرداد تا مهر).
15 رنگ گل سفید در گونه وحشی. صورتی، قرمز، زرد، بنفش و نارنجی در ارقام باغی.
16 عطر گل عطر ملایم، شیرین و دارویی. برگ‌ها عطر قوی‌تر و تندتری دارند.
17 نوع گل گل‌آذین چترمانند (کوریِم) مسطح و گسترده، متشکل از تعداد زیادی گلچه ریز (هم ray و هم disc florets). قطر کل چتر: ۵-۱۵ سانتی‌متر.
18 ارزش زینتی زیاد (گل‌آذین‌های مسطح و رنگین، برگ‌های ظریف، فرم طبیعی).
19 ارزش اقتصادی بالا (گیاه دارویی مهم، گیاه زینتی، علوفه، گیاه پوششی).
20 سیستم ریشه ریزوم‌دار (خزنده) و فیبری، قوی و گسترده. می‌تواند تهاجمی باشد.
21 مقاومت به سرما بسیار زیاد. تا -۳۵ درجه سانتی‌گراد و پایین‌تر را تحمل می‌کند (Zone 3).
22 مقاومت به گرما بسیار زیاد. تحمل بالایی در برابر گرمای خشک دارد.
23 تحمل خشکی بسیار زیاد. پس از استقرار، به خشکی مقاوم است. یک گیاه کم‌آب (Xerophyte) عالی.
24 نیاز آبی بسیار کم. فقط در دوره استقرار اولیه نیاز به آبیاری دارد. در باغ، آبیاری گاه‌به‌گاه در خشکی‌های طولانی کافی است.
25 نیاز نوری آفتاب کامل (بهترین گل‌دهی). در نیمه‌سایه نیز رشد می‌کند اما ساقه‌ها بلند و وارفته می‌شوند.
26 نوع خاک خاک‌های سبک، شنی، با زهکشی خوب، فقیر و حتی سنگلاخی. خاک‌های غنی و مرطوب را دوست ندارد (باعث رشد بیش از حد و ورس می‌شود).
27 زهکشی خاک باید خوب تا عالی باشد. به ماندابی حساس است.
28 تحمل شوری متوسط.
29 تحمل آلودگی هوا خوب.
30 مقاومت به باد خوب. ساقه‌های محکم و برگ‌های مقاوم دارد.
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت بسیار بالا. تقریباً عاری از آفات و بیماری. گاهی در شرایط مرطوب ممکن است کپک پودری یا زنگ دیده شود.
32 نیاز هرس مفید. حذف گل‌های پژمرده (Deadheading) برای تشویق گل‌دهی مجدد. هرس شدید پس از اولین گلدهی می‌تواند باعث موج دوم گل شود. هرس در پاییز یا بهار.
33 تغذیه (کوددهی) نیاز ندارد. در خاک‌های فقیر بهترین عملکرد را دارد. کوددهی باعث رشد ضعیف و وارفته می‌شود.
34 روش تکثیر ۱. تقسیم ریزوم در بهار یا پاییز (ساده‌ترین روش). ۲. کاشت بذر در بهار یا پاییز. ۳. قلمه ریشه.
35 فاصله کاشت ۳۰ تا ۴۵ سانتی‌متر (برای کنترل گسترش آن، فاصله بیشتری در نظر بگیرید).
36 کاربرد در طراحی پوشش زمینی کم‌نیاز و گسترده، مرزبندی طبیعی، باغ‌های صخره‌ای و مرتعی، احیای زمین‌های تخریب‌شده، باغ‌های پروانه و حشرات مفید، گل خشک (گل‌ها رنگ خود را حفظ می‌کنند).
37 مناسب فضای شهری بسیار مناسب برای پارک‌های طبیعی‌شده شهری، میادین، کمربندهای سبز و فضاهای سبز با نگهداری کم.
38 نکات اجرایی ویژه کنترل گسترش: برای جلوگیری از تهاجم، می‌توان آن را در گلدان یا با موانع ریشه کاشت. گل خشک: برای خشک کردن، گل‌ها را قبل از باز شدن کامل بچینید و وارونه آویزان کنید. خواص دارویی: برگ و گل آن در چای، تنتور و پماد موضعی استفاده می‌شود.
39 همنشین‌های مناسب دیگر گیاهان مرتعی و کم‌آب: اسطوخودوس (Lavandula)، مریم‌گلی (Salvia)، گل گندم (Centaurea)، چمن‌های زینتی.
40 ارزش اکولوژیک جاذب عالی پروانه‌ها، زنبورهای عسل و حشرات شکارگر مفید (مانند بالتوری). یک گیاه میزبان برای لارو برخی پروانه‌ها.
41 هشدار/محدودیت گسترش تهاجمی از طریق ریزوم و بذر. می‌تواند در باغ‌های کوچک و منظم مشکل‌ساز شود.
42 ویژگی برجسته ترکیب مقاومت خارق‌العاده، نیاز نگهداری نزدیک به صفر، زیبایی طبیعی و خواص دارویی ارزشمند.
43 خواص دارویی ضد التهاب، قابض، بهبود دهنده زخم، ضد اسپاسم، مقوی گوارش، تنظیم‌کننده قاعدگی. هم به صورت داخلی و هم موضعی استفاده می‌شود.
44 چالش در ایران ندارد! این گیاه برای شرایط سخت ایران ساخته شده است. تنها چالش، کنترل گسترش آن در فضاهای طراحی‌شده رسمی است.
45 راهکار برای ایران از گسترش بی‌رویه آن نترسید! آن را در مناطقی که نیاز به پوشش پایدار و کم‌نیاز دارید، رها کنید. برای کنترل، مرتباً تقسیم کنید.
46 ارقام باغی رنگین ارقامی مانند ‘Paprika’ (قرمز-نارنجی)، ‘Cerise Queen’ (صورتی پررنگ)، ‘Moonshine’ (زرد لیمویی) بسیار محبوب هستند.
47 آبیاری در ایران در اکثر مناطق ایران به هیچ آبیاری مصنوعی نیاز ندارد و از بارندگی‌های فصلی تغذیه می‌کند.
48 محل کاشت در باغ ایرانی خشک‌ترین و کم‌حاصل‌ترین نقاط باغ، دامنه تپه‌ها، کنار جاده‌های داخلی باغ، به عنوان یک گیاه پرکننده و تثبیت‌کننده.
49 تاریخچه و افسانه در بسیاری از فرهنگ‌ها به عنوان گیاهی برای توقف خونریزی و درمان زخم شناخته شده است. نام آن از قهرمان یونانی آشیل گرفته شده است.
50 اقلیم پیشنهادی در ایران اقلیم ایده‌آل: تقریباً تمامی مناطق ایران. بهترین رشد: مناطق سردسیر، کوهستانی و معتدل (آذربایجان، کردستان، خراسان، البرز، زاگرس). مناطق مناسب: مناطق مرکزی نیمه‌خشک (تهران، اصفهان، یزد). مناطق با چالش: مناطق بسیار گرم و مرطوب جنوب (بوشهر، هرمزگان) که ممکن است به دلیل رطوبت بالا دچار بیماری شود.