شویدی (شاه اشرفی)

طلایه‌دار ظرافت و شکوه پاییزی در باغ‌های ایرانی

شویدی یا شاه‌اشرفی با نام علمی Cosmos bipinnatus که در ایران با نام‌های گل شاه‌اشرفی، کاسموس مخملی یا گل فنجانی شناخته می‌شود، یک گیاه یکساله ظریف و چشمگیر از خانواده کاسنیان است که اصالتاً اهل مکزیک می‌باشد. این گل به‌خاطر ساقه‌های بلند و باریک، برگ‌های سبز نازک و پرمانند (شبیه شوید) و گل‌های بزرگ، بشقابی و با ظرافتی خاص به رنگ‌های سفید، صورتی، قرمز و ارغوانی شهرت جهانی یافته است. برخلاف کاسموس گوگردی که رنگ‌های گرم و فشرده دارد، کاسموس پرپر، حس‌وحال رمانتیک، سبک‌بال و طبیعی به باغ می‌بخشد و گویی باد ملایم پاییزی را در نگاهش دارد.

رشد این گیاه سریع و فرم آن عمودی و هواژن است. برگ‌های سبز روشن و بسیار نازک آن که به صورت برگ‌های مرکب پرمانند تقسیم‌بندی شده‌اند، بافتی ابریشمی و سبک ایجاد می‌کنند. از اواسط تابستان تا اواسط پاییز، گل‌های زیبای آن با هشت گلبرگ ظریف و مرکز زرد طلایی بر روی ساقه‌های بلند (گاهی تا ۲ متر) همچون پروانه‌هایی در هوا به رقص درمی‌آیند. این گل‌ها نه‌تنها زینت‌بخش باغ هستند، بلکه گل شاخه‌بریده ایده‌آلی با عمر نسبتاً طولانی در گلدان محسوب می‌شوند. این گیاه با خودبذری سخاوتمندانه، می‌تواند سال به سال در باغ حضور یابد و با کمترین توقع، حداکثر لطف را به همراه آورد.

از نظر سازگاری با اقلیم ایران، کاسموس پرپر یک سوپراستار تمام‌عیار است. مقاومت قابل‌توجه به خشکی، گرمای تابستان و خاک‌های فقیر، نیاز به مراقبت کم و توانایی گل‌دهی خیره‌کننده حتی در روزهای کوتاه پاییزی، آن را به انتخابی محبوب برای پس‌زمینه باغ‌های کلبه‌ای، کاشت در حاشیه مزارع، ایجاد باغ‌های پروانه، و تزئین فضاهای شهری و روستایی تبدیل کرده است. این گیاه برای باغبانانی که به دنبال جذب پروانه و زنبور هستند، گزینه‌ای ضروری محسوب می‌شود.

متادیسکریپشن
کاسموس پرپر، گیاه یکساله با ساقه‌های بلند و برگ‌های نازک پرمانند که گل‌های بزرگ و ظریف سفید، صورتی و ارغوانی با مرکز زرد تولید می‌کند. نماد باغ‌های طبیعی و رمانتیک، بسیار مقاوم به خشکی و گرما، ایده‌آل برای ایجاد عمق، جذب پروانه و گل بریده در تابستان و پاییز مناطق معتدل ایران.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Cosmos bipinnatus Cav.
2 نام فارسی شویدی، گل شاه‌اشرفی، کاسموس مخملی، گل فنجانی
3 نام انگلیسی Garden Cosmos, Mexican Aster
4 خانواده Asteraceae (کاسنیان)
5 تیپ گیاهی گیاه علفی یکساله
6 ارتفاع گیاه ۰.۶ تا ۱.۵ متر (ارقام پاکوتاه تا ۵۰ سانتی‌متر نیز وجود دارند)
7 گسترش گیاه ۳۰ تا ۶۰ سانتی‌متر
8 فرم رشد بوته‌ای عمودی، با ساقه‌های نازک و منشعب
9 سرعت رشد بسیار سریع (از بذر تا گل در ۷-۱۰ هفته)
10 طول عمر یکساله
11 رنگ برگ سبز روشن تا سبز متوسط، با بافت بسیار ظریف
12 نوع برگ برگ‌های مرکب دو یا سه‌بارشاخه‌ای با برگچه‌های نخی‌شکل، ظاهری پرمانند و سبک ایجاد می‌کند.
13 ریزش برگ یکساله (پس از تولید بذر و یخبندان از بین می‌رود).
14 زمان گل‌دهی اواسط تابستان تا اواسط پاییز (مرداد تا آبان). با حذف گل‌های پژمرده، گل‌دهی تشدید می‌شود.
15 رنگ گل سفید، صورتی کم‌رنگ تا پررنگ، ارغوانی، قرمز و گاهی دو رنگ.
16 عطر گل فاقد عطر قابل‌توجه.
17 نوع گل گل‌های منفرد، بزرگ (قطر ۷-۱۰ سانتی‌متر)، با ۸ گلبرگ زبانه‌ای پهناور و مرکز برجسته زرد طلایی.
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (قد بلند و باشکوه، گل‌های ظریف و رنگین، فرم سبک و پرمانند).
19 ارزش اقتصادی متوسط (گیاه زینتی بسیار محبوب، بذر، گل شاخه‌بریده با بازارپسندی خوب).
20 سیستم ریشه فیبری و نسبتاً سطحی.
21 مقاومت به سرما هیچ. به یخبندان حساس است.
22 مقاومت به گرما بسیار زیاد.
23 تحمل خشکی زیاد. پس از استقرار، به خشکی مقاوم است. آبیاری زیاد باعث رشد بیش از حد و ورس (خوابیدن) می‌شود.
24 نیاز آبی کم تا متوسط. آبیاری منظم ولی نه زیاد.
25 نیاز نوری آفتاب کامل (حداقل ۶ ساعت). در سایه ساقه‌ها دراز و ضعیف شده و گل نمی‌دهد.
26 نوع خاک خاک‌های سبک، شنی، با زهکشی خوب و حتی فقیر. در خاک‌های غنی و حاصلخیز رشد رویشی زیاد شده و ممکن است نیاز به قیم داشته باشد.
27 زهکشی خاک خوب تا عالی.
28 تحمل شوری کم تا متوسط.
29 تحمل آلودگی هوا خوب.
30 مقاومت به باد متوسط. ارقام بلند ممکن است نیاز به قیم یا کاشت در گروه‌های متراکم برای حمایت از یکدیگر داشته باشند.
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت بالا. گاهی شته ممکن است مشاهده شود. بیماری خاص شایعی ندارد.
32 نیاز هرس مفید. حذف گل‌های پژمرده گل‌دهی را تشدید می‌کند. برای کنترل ارتفاع و ایجاد بوته‌ای پرپشت‌تر، می‌توان در مرحله جوانی نوک ساقه‌ها را چید.
33 تغذیه (کوددهی) نیاز ندارد. در خاک‌های فقیر، یک بار کوددهی سبک در ابتدای رشد کافی است. کوددهی زیاد به ضرر گل‌دهی و استحکام ساقه است.
34 روش تکثیر کاشت مستقیم بذر در محل اصلی. به جابه‌جایی حساس است.
35 زمان کاشت بذر اوایل بهار پس از رفع سرما (فروردین-اردیبهشت). در مناطق معتدل می‌توان پاییز هم کاشت.
36 فاصله کاشت ۳۰ تا ۴۵ سانتی‌متر (برای ارقام بلندتر فاصله بیشتری در نظر بگیرید).
37 کاربرد در طراحی پس‌زمینه باغ‌های تابستانه-پاییزی، کاشت دسته‌جمعی و مزرعه گل، باغ‌های پروانه و حشرات مفید، گل شاخه‌بریده، پرکردن فضاهای خالی.
38 مناسب فضای شهری بسیار مناسب برای پارک‌ها، بلوارها و فضاهای سبز گسترده.
39 نکات اجرایی ویژه خودبذری: اگر می‌خواهید سال بعد خودرو داشته باشد، اجازه دهید آخرین گل‌ها به بذر بروند. پشتیبانی: برای ارقام بلند، کاشت در گروه‌های متراکم یا استفاده از حائل‌های طبیعی مانند شاخه‌های خشک درختان توصیه می‌شود.
40 همنشین‌های مناسب دیگر گل‌های تابستانه-پاییزی: داوودی (Chrysanthemum)، ستاره‌ای (Aster novi-belgii)، سالمیا (Salvia leucantha)، گل میمون (Antirrhinum).
41 ارزش اکولوژیک جاذب عالی پروانه‌ها، زنبورهای عسل و سایر حشرات گرده‌افشان.
42 هشدار/محدودیت به سرما بسیار حساس است. ساقه‌های بلند و نازک ممکن است در معرض باد و باران شدید ورس کنند.
43 ویژگی برجسته توانایی ایجاد دیواره‌ای سبک و پرگل با ظاهری طبیعی و رمانتیک.
44 چالش در ایران بادهای شدید پاییزی در برخی مناطق که می‌تواند باعث خوابیدن ساقه‌ها شود.
45 راهکار برای ایران کاشت در پناه بادشکن (دیوار، درختچه‌های دیگر)، کاشت متراکم برای حمایت متقابل، استفاده از ارقام پاکوتاه در مناطق پرباد.
46 ارقام پاکوتاه و پُرپر ارقامی مانند ‘Sensation Mix’ (بلند) و ‘Sonata Mix’ (پاکوتاه) معروف هستند. ارقام پُرپر (Double) نیز وجود دارند.
47 آبیاری در ایران در بیشتر مناطق، آبیاری عمقی یک‌بار در هفته در تابستان کافی است.
48 اقلیم پیشنهادی در ایران به‌ترین اقلیم: تمام مناطق ایران با تابستان گرم و آفتابی و پاییز معتدل. مناطق ایده‌آل: اکثر مناطق مرکزی، جنوبی و غربی (تهران، اصفهان، شیراز، کرج، یزد). مناطق با محدودیت: مناطق با پاییز زودرس و سرد (برخی نقاط آذربایجان). مناطق مرطوب شمال: با زهکشی عالی رشد می‌کند.
شویدی