| 1 |
نام علمی |
Iris × germanica L. (یک دورگه باغی) |
| 2 |
نام فارسی |
زنبق، زنبق آلمانی |
| 3 |
نام انگلیسی |
Bearded Iris, German Iris, Common Flag |
| 4 |
خانواده |
Iridaceae (زنبقیان) |
| 5 |
تیپ گیاهی |
گیاه چندساله ریزومدار (غده زمینی) |
| 6 |
ارتفاع برگها |
۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر |
| 7 |
ارتفاع با گل |
۴۰ تا ۹۰ سانتیمتر (ارقام بلند تا ۱۲۰ سانتیمتر) |
| 8 |
گسترش گیاه |
۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر (ریزوم به آرامی گسترش مییابد) |
| 9 |
فرم رشد |
بادبزنی (فنشکل)، عمودی و مجسمهوار. |
| 10 |
سرعت رشد |
متوسط تا سریع. |
| 11 |
طول عمر |
چندساله بسیار طولانیعمر (دههها). |
| 12 |
رنگ برگ |
سبز-خاکستری، گاهی با پوشش مومی. |
| 13 |
نوع برگ |
ساده، شمشیری شکل، کشیده و نوکتیز، به صورت دوبله متقابل در قاعده، بافتی چرمی. |
| 14 |
ریزش برگ |
نیمههمیشهسبز (در مناطق سرد برگها از بین میروند، در مناطق معتدل زمستان را سپری میکنند). |
| 15 |
زمان گلدهی |
اواسط بهار (اردیبهشت). برخی ارقام ممکن است در پاییز گلدهی ضعیفی داشته باشند. |
| 16 |
رنگ گل |
بسیار متنوع: سفید، بنفش، آبی، زرد، نارنجی، صورتی، قهوهای، سیاه-بنفش و ترکیبی از چند رنگ با الگوهای حاشیهای، لکهای (Blaze) و ریشهای رنگی. |
| 17 |
عطر گل |
بسیاری از ارقام معطر هستند (عطری شبیه به انگور یا بنفشه). |
| 18 |
نوع گل |
گلهای منفرد یا چندتایی بر روی ساقه، دارای ۳ استاندارد (بالا)، ۳ فال (پایین) و ۳ کاسبرگ ریشدار در مرکز که راهنماهایی برای حشرات هستند. |
| 19 |
ارزش زینتی |
بسیار زیاد (شکوه و تنوع رنگ گل، فرم ساختاری برگها در تمام سال). |
| 20 |
ارزش اقتصادی |
بالا (گیاه زینتی محبوب، هزاران رقم هیبرید باارزش). |
| 21 |
سیستم ریشه |
ریزوم ضخیم، گوشتی و خزنده که روی سطح خاک یا کمی در خاک قرار میگیرد. |
| 22 |
مقاومت به سرما |
بسیار زیاد. تا -۲۹ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 4). |
| 23 |
مقاومت به گرما |
بسیار زیاد. تحمل عالی به گرمای خشک تابستان دارد. |
| 24 |
تحمل خشکی |
بسیار زیاد. پس از استقرار، به خشکی بسیار مقاوم است. ریزوم آب را ذخیره میکند. |
| 25 |
نیاز آبی |
کم. در بهار (دوره رشد و گلدهی) به رطوبت نیاز دارد، اما پس از آن به آبیاری کمی نیاز است. آبیاری تابستانه زیاد باعث پوسیدگی ریزوم میشود. |
| 26 |
نیاز نوری |
آفتاب کامل (حداقل ۶ ساعت). در سایه گل نمیدهد و مستعد بیماری میشود. |
| 27 |
نوع خاک |
خاک شنی، لومی، با زهکشی عالی، فقیر تا متوسط و کمی قلیایی (آهکی). زهکشی عالی مهمترین شرط است. |
| 28 |
زهکشی خاک |
باید عالی باشد. مرگبارترین عامل پوسیدگی ریزوم در اثر ماندابی است. |
| 29 |
تحمل شوری |
کم تا متوسط. |
| 30 |
تحمل آلودگی هوا |
خوب. |
| 31 |
مقاومت به باد |
خوب. ساقههای گلدهنده محکم هستند، اما ارقام بلند ممکن است در باد شدید نیاز به قیم داشته باشند. |
| 32 |
آفات و بیماریها |
آفات اصلی: شیرۀ زنبق (Iris Borer) (در مناطقی با رطوبت بالا)، حلزون و لیسه (به برگهای جوان علاقه دارند). بیماری: پوسیدگی نرم باکتریایی ریزوم (در اثر زهکشی بد یا کاشت عمیق)، لکه برگی قارچی. |
| 33 |
نیاز هرس |
مهم. حذف ساقه گلدهنده از پایه پس از اتمام گلدهی. هرس برگها در اواخر پاییز به شکل فن (V) برای جلوگیری از بیماری و زیبایی. تقسیم ریزوم هر ۳-۵ سال یکبار برای جوانسازی و گلدهی بهتر. |
| 34 |
تغذیه (کوددهی) |
نیاز کم. یکبار در اوایل بهار با کود کمنیتروژن و با فسفر بالا (مانند ۵-۱۰-۱۰). از کوددهی زیاد پس از گلدهی بپرهیزید. |
| 35 |
روش تکثیر |
تقسیم ریزوم در اواخر تابستان تا اوایل پاییز (مرداد-مهر) بهترین روش. هر قطعه ریزوم باید حداقل یک دسته برگ و ریشه داشته باشد. |
| 36 |
فاصله کاشت |
۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر. |
| 37 |
کاربرد در طراحی |
حاشیههای رسمی و غیررسمی آفتابی، تککاشت به عنوان نقطه کانونی، باغهای صخرهای، گلدانهای بزرگ، باغهای قطعی، کنترل فرسایش در شیبهای خشک. |
| 38 |
مناسب فضای شهری |
بسیار مناسب برای پارکها، بلوارها، میادین و فضای سبز شهری با خاک زهکشیشده. |
| 39 |
نکات اجرایی ویژه |
کاشت سطحی: ریزوم باید روی سطح خاک قرار گیرد و تنها ریشهها در خاک باشند. کاشت عمیق باعث پوسیدگی میشود. جهت کاشت: بادبزن برگها باید در جهت باد یا رو به مسیر دید باشد. |
| 40 |
همنشینهای مناسب |
گیاهان کمآب بهاری: خشخاش شرقی، گل صدتومانی، سوکولنتها، گل ناز. گیاهان همراه تابستانه: اسطوخودوس، مریمگلی. |
| 41 |
ارزش اکولوژیک |
جاذب پروانهها و زنبورهای عسل. |
| 42 |
هشدار/محدودیت |
ریزوم سمی است (در صورت بلعیده شدن باعث ناراحتی گوارشی میشود). حساسیت به پوسیدگی در زهکشی بد. نیاز به تقسیم دورهای. |
| 43 |
ویژگی برجسته |
شکوه، تنوع رنگ و ساختار مجسمهوار گلها که نماد باغهای کلاسیک است. |
| 44 |
چالش در ایران |
بارانهای بهاری شدید که اگر زهکشی خوب نباشد، میتواند باعث پوسیدگی شود. |
| 45 |
راهکار برای ایران |
حتمًا در بسترهای مرتفع یا شیبدار با خاک بسیار سبک بکارید. پوشش خاک با سنگریزه اطراف ریزوم برای کاهش تماس با رطوبت. |
| 46 |
ردهبندی ارقام |
بر اساس ارتفاع: پاکوتاه (MDB)، میانه (IB)، بلند (TB). |
| 47 |
آبیاری در ایران |
بهار: هفتهای یکبار در صورت عدم بارندگی. تابستان: پس از گلدهی، آبیاری را به شدت کاهش دهید (ماهی یکبار در خشکی شدید). زمستان: اصلاً آبیاری نکنید. |
| 48 |
محل کاشت در باغ ایرانی |
مکانهای کاملاً آفتابی و برجسته، در حاشیه دیوارهای جنوبی، در باغهای صخرهای با سنگهای گرم. |
| 49 |
نمادشناسی |
در هنر و ادبیات، نماد پادشاهی (Fleur-de-lis) و در ایران گاه نماد پیامرسانی و اندوه است. |
| 50 |
اقلیم پیشنهادی در ایران |
بهترین اقلیم: مناطق معتدل، نیمهخشک و کوهپایهای با بهار معتدل و تابستان خشک (اکثر مناطق مرکزی، غربی و شمالی: تهران، کرج، اصفهان، شیراز، همدان، آذربایجان). مناطق مناسب: مناطق سردسیر و مناطق گرم و خشک با زهکشی عالی. مناطق نامناسب: مناطق گرم و مرطوب جنوبی (به دلیل رطوبت بالا و بیماریهای قارچی). |