گل مینای چشم‌گاوی

گل مینای چشم‌گاوی یا مَرغَک با نام علمی Leucanthemum vulgare گیاهی علفی چندساله مقاوم و خودرو از خانواده کاسنیان (Asteraceae) است که در بسیاری از مراتع و دشت‌های معتدل نیمکره شمالی، از جمله مناطق شمالی، غربی و مرتفع ایران به وفور یافت می‌شود. این گل ساده و زیبا به‌خاطر گل‌های سفید خالص با مرکز زرد طلایی درخشان که شبیه به یک مروارید کوچک برفراز سبزی علفزار می‌درخشند، شهرت دارد. برخلاف خویشاوند پرورش‌یافته و بزرگ‌جثه‌اش (شاخه‌بریده بزرگ)، مرغک گل‌هایی کوچک‌تر اما به همان اندازه جذاب و طبیعی دارد که نماد سادگی، صفا و زیبایی بی‌آلایش طبیعت وحشی است.

ظاهر این گیاه، علفی و کم‌اندام است. برگ‌های آن سبز تیره، نیزه‌ای شکل و با حاشیه‌های دندانه‌دار نامنظم هستند که عمدتاً در قاعده گیاه تجمع یافته‌اند. از اواخر بهار تا اواسط تابستان، ساقه‌های نازک، قائم و کم‌برگ از میان این توده برگ‌ها سر برآورده و هر یک یک گل منفرد و ظریف را بر فراز خود حمل می‌کنند. این گل‌های ساده که پروانه‌ها و زنبورها را به خود جذب می‌کنند، گویی ستاره‌های کوچکی هستند که در باد تاب می‌خورند. توانایی خودرویی و گسترش طبیعی این گیاه، آن را به گزینه‌ای ایده‌آل برای باغ‌های طبیعی، مراتع گل، احیای زمین‌های تخریب‌شده و فضاهای سبز با نگهداری کم تبدیل کرده است. مرغک، یادآور خاطرات کوهنوردی و گشت‌وگذار در دشت‌های بهاری ایران است.

از نظر سازگاری با اقلیم ایران، مرغک یک گیاه بومی‌شده و فوق‌العاده سازگار محسوب می‌شود. مقاومت استثنایی آن به سرما، خشکی نسبی، خاک‌های فقیر و شرایط سخت، نیاز به مراقبت ناچیز و توانایی خودبذری و گسترش طبیعی، آن را به انتخابی ممتاز برای ایجاد مراتع گلدار، تثبیت خاک در شیب‌ها، کاشت در باغ‌های صخره‌ای و پر کردن فضاهای طبیعی در پارک‌های جنگلی و کلبه‌ای تبدیل می‌کند. این گل برای کسانی که به دنبال ایجاد حس طبیعت وحشی و بی‌قیدوبند در باغ خود هستند، گزینه‌ای کم‌هزینه و پربازده است.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Leucanthemum vulgare Lam. (نام رایج قدیمی: Chrysanthemum leucanthemum)
2 نام فارسی مَرغَک، گل مینای چشم‌گاوی
3 نام انگلیسی Ox-eye Daisy, Dog Daisy, Marguerite
4 خانواده Asteraceae (کاسنیان)
5 تیپ گیاهی گیاه علفی چندساله
6 ارتفاع گیاه ۳۰ تا ۸۰ سانتی‌متر
7 گسترش گیاه ۳۰ تا ۴۵ سانتی‌متر (از طریق بذر و ریزوم به آرامی گسترش می‌یابد)
8 فرم رشد بوته‌ای، با ساقه‌های منفرد یا کم‌انشعاب.
9 سرعت رشد متوسط.
10 طول عمر چندساله کوتاه‌عمر (۳-۵ سال)، اما با خودبذری طبیعی تداوم می‌یابد.
11 رنگ برگ سبز تیره.
12 نوع برگ دو نوع: برگ‌های قاعده‌ای: نیزه‌ای، دندانه‌دار، با دمبرگ بلند. برگ‌های ساقه‌ای: کوچک‌تر، بدون دمبرگ، با حاشیه صاف یا کمی دندانه‌دار.
13 ریزش برگ برگریز (در زمستان برگ‌ها از بین می‌روند).
14 زمان گل‌دهی اواخر بهار تا اواسط تابستان (اردیبهشت تا مرداد).
15 رنگ گل سفید خالص با مرکز زرد طلایی برجسته.
16 عطر گل عطر ملایم و تازه.
17 نوع گل گل‌های منفرد، متوسط (قطر ۵-۷ سانتی‌متر)، با گلچه‌های زبانه‌ای سفید (ray florets) و گلچه‌های لوله‌ای زرد در مرکز (disc florets).
18 ارزش زینتی زیاد (گل‌های ساده و جذاب، ظاهر طبیعی و وحشی).
19 ارزش اقتصادی کم (گیاه خودرو). در طب سنتی کاربرد محدود دارد.
20 سیستم ریشه ریزوم‌دار کوتاه و فیبری.
21 مقاومت به سرما بسیار زیاد. تا -۳۵ درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند (Zone 3).
22 مقاومت به گرما خوب. گرما را تحمل می‌کند، اما در گرمای شدید و خشکی طولانی، ممکن است دوره گل‌دهی کوتاه‌تر شود.
23 تحمل خشکی متوسط. پس از استقرار، به خشکی مقاومت نسبی دارد، اما برای گل‌دهی بهتر به رطوبت متوسط نیاز دارد.
24 نیاز آبی کم تا متوسط. در طبیعت با بارندگی‌های فصلی زندگی می‌کند. در باغ، آبیاری گاه‌به‌گاه در خشکی‌های طولانی کافی است.
25 نیاز نوری آفتاب کامل تا نیمه‌سایه. در آفتاب کامل بهترین گل‌دهی را دارد.
26 نوع خاک خاک‌های معمولی تا فقیر، با زهکشی خوب. خاک‌های لومی، شنی و حتی رسی را تحمل می‌کند.
27 زهکشی خاک خوب.
28 تحمل شوری کم.
29 تحمل آلودگی هوا خوب.
30 مقاومت به باد خوب (ساقه‌ها نسبتاً محکم هستند).
31 آفات و بیماری‌ها مقاومت بالا. گاهی ممکن است مورد حمله شته یا کنه تارعنکبوتی قرار گیرد. بیماری خاص شایعی ندارد.
32 نیاز هرس کم. حذف گل‌های پژمرده برای جلوگیری از خودبذری شدید و تشویق گل‌دهی مجدد مفید است. هرس ساقه‌ها پس از گل‌دهی تا نزدیکی زمین.
33 تغذیه (کوددهی) نیاز ندارد. در خاک‌های بسیار فقیر، یک تغذیه سبک در بهار کافی است. کوددهی زیاد باعث رشد برگ و کاهش گل می‌شود.
34 روش تکثیر ۱. کاشت بذر در بهار یا پاییز (ساده‌ترین روش). ۲. تقسیم بوته در بهار یا پاییز. ۳. استفاده از گیاهان خودرو.
35 فاصله کاشت ۳۰ تا ۴۰ سانتی‌متر.
36 کاربرد در طراحی باغ‌های طبیعی و کلبه‌ای، مراتع گل و چمن‌زارهای گلدار، احیای زمین‌های تخریب‌شده و کنترل فرسایش، حاشیه‌های غیررسمی، باغ‌های پروانه.
37 مناسب فضای شهری مناسب برای پارک‌های طبیعی‌شده شهری، کمربندهای سبز و فضاهای سبز با نگهداری کم.
38 نکات اجرایی ویژه خودبذری: اگر کنترل نشود، می‌تواند در باغ پخش شود. برای کنترل، گل‌ها را قبل از تشکیل بذر قطع کنید. طبیعی‌سازی: برای ایجاد مرتع گل، بذر آن را با بذر چمن و دیگر گل‌های وحشی مخلوط کنید.
39 همنشین‌های مناسب دیگر گل‌های وحشی و گیاهان مرتعی: شیرپنیر (Galium verum)، چمن‌گل (Poa pratensis)، ختمی وحشی (Malva sylvestris)، گل گندم (Centaurea cyanus).
40 ارزش اکولوژیک جاذب عالی زنبورهای عسل، پروانه‌ها و سایر حشرات گرده‌افشان.
41 هشدار/محدودیت خودبذری تهاجمی در شرایط ایده‌آل. ممکن است در برخی مناطق به عنوان علف هرز مهاجم محسوب شود.
42 ویژگی برجسته گل‌های سفید ساده و زیبا که با حداقل توقع، زیبایی طبیعی و وحشی به فضا می‌بخشند.
43 چالش در ایران خشکی شدید تابستان در مناطق مرکزی و جنوبی که می‌تواند باعث خواب تابستانه شود.
44 راهکار برای ایران کاشت در مناطقی با تابستان‌های خنک‌تر یا آبیاری تکمیلی در خشکی‌های طولانیاستفاده از آن در طرح‌های طبیعی که نیاز به آبیاری منظم ندارند.
45 تفاوت با شاخه‌بریده بزرگ گل‌های کوچک‌تر، گیاه کوتاه‌قدتر و مقاوم�تر و خودرو. نیاز به مراقبت بسیار کمتر.
46 آبیاری در ایران در مناطق معتدل، معمولاً به آبیاری مصنوعی نیاز ندارد و از باران بهار و پاییز استفاده می‌کند. در مناطق خشک، آبیاری ماهی یک‌بار در تابستان کافی است.
47 محل کاشت در باغ ایرانی در حاشیه‌های طبیعی، دامنه تپه‌های سنگی، کنار جویبارهای فصلی و زیر درختان میوه به عنوان بخشی از اکوسیستم.
48 اقلیم پیشنهادی در ایران به‌ترین اقلیم: مناطق سردسیر، کوهستانی و معتدل با بهار و تابستان مرطوب (آذربایجان، کردستان، خراسان شمالی، ارتفاعات البرز و زاگرس، گیلان و مازندران). مناطق مناسب: مناطق معتدل مرکزی (تهران، کرج، همدان) با آبیاری تکمیلی. مناطق با محدودیت: مناطق گرم و خشک جنوبی و کویری (به دلیل خشکی و گرمای شدید تابستان).
هیدرانژه آ