گل مینای چشمگاوی
گل مینای چشمگاوی یا مَرغَک با نام علمی Leucanthemum vulgare گیاهی علفی چندساله مقاوم و خودرو از خانواده کاسنیان (Asteraceae) است که در بسیاری از مراتع و دشتهای معتدل نیمکره شمالی، از جمله مناطق شمالی، غربی و مرتفع ایران به وفور یافت میشود. این گل ساده و زیبا بهخاطر گلهای سفید خالص با مرکز زرد طلایی درخشان که شبیه به یک مروارید کوچک برفراز سبزی علفزار میدرخشند، شهرت دارد. برخلاف خویشاوند پرورشیافته و بزرگجثهاش (شاخهبریده بزرگ)، مرغک گلهایی کوچکتر اما به همان اندازه جذاب و طبیعی دارد که نماد سادگی، صفا و زیبایی بیآلایش طبیعت وحشی است.
ظاهر این گیاه، علفی و کماندام است. برگهای آن سبز تیره، نیزهای شکل و با حاشیههای دندانهدار نامنظم هستند که عمدتاً در قاعده گیاه تجمع یافتهاند. از اواخر بهار تا اواسط تابستان، ساقههای نازک، قائم و کمبرگ از میان این توده برگها سر برآورده و هر یک یک گل منفرد و ظریف را بر فراز خود حمل میکنند. این گلهای ساده که پروانهها و زنبورها را به خود جذب میکنند، گویی ستارههای کوچکی هستند که در باد تاب میخورند. توانایی خودرویی و گسترش طبیعی این گیاه، آن را به گزینهای ایدهآل برای باغهای طبیعی، مراتع گل، احیای زمینهای تخریبشده و فضاهای سبز با نگهداری کم تبدیل کرده است. مرغک، یادآور خاطرات کوهنوردی و گشتوگذار در دشتهای بهاری ایران است.
از نظر سازگاری با اقلیم ایران، مرغک یک گیاه بومیشده و فوقالعاده سازگار محسوب میشود. مقاومت استثنایی آن به سرما، خشکی نسبی، خاکهای فقیر و شرایط سخت، نیاز به مراقبت ناچیز و توانایی خودبذری و گسترش طبیعی، آن را به انتخابی ممتاز برای ایجاد مراتع گلدار، تثبیت خاک در شیبها، کاشت در باغهای صخرهای و پر کردن فضاهای طبیعی در پارکهای جنگلی و کلبهای تبدیل میکند. این گل برای کسانی که به دنبال ایجاد حس طبیعت وحشی و بیقیدوبند در باغ خود هستند، گزینهای کمهزینه و پربازده است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Leucanthemum vulgare Lam. (نام رایج قدیمی: Chrysanthemum leucanthemum) |
| 2 | نام فارسی | مَرغَک، گل مینای چشمگاوی |
| 3 | نام انگلیسی | Ox-eye Daisy, Dog Daisy, Marguerite |
| 4 | خانواده | Asteraceae (کاسنیان) |
| 5 | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله |
| 6 | ارتفاع گیاه | ۳۰ تا ۸۰ سانتیمتر |
| 7 | گسترش گیاه | ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر (از طریق بذر و ریزوم به آرامی گسترش مییابد) |
| 8 | فرم رشد | بوتهای، با ساقههای منفرد یا کمانشعاب. |
| 9 | سرعت رشد | متوسط. |
| 10 | طول عمر | چندساله کوتاهعمر (۳-۵ سال)، اما با خودبذری طبیعی تداوم مییابد. |
| 11 | رنگ برگ | سبز تیره. |
| 12 | نوع برگ | دو نوع: برگهای قاعدهای: نیزهای، دندانهدار، با دمبرگ بلند. برگهای ساقهای: کوچکتر، بدون دمبرگ، با حاشیه صاف یا کمی دندانهدار. |
| 13 | ریزش برگ | برگریز (در زمستان برگها از بین میروند). |
| 14 | زمان گلدهی | اواخر بهار تا اواسط تابستان (اردیبهشت تا مرداد). |
| 15 | رنگ گل | سفید خالص با مرکز زرد طلایی برجسته. |
| 16 | عطر گل | عطر ملایم و تازه. |
| 17 | نوع گل | گلهای منفرد، متوسط (قطر ۵-۷ سانتیمتر)، با گلچههای زبانهای سفید (ray florets) و گلچههای لولهای زرد در مرکز (disc florets). |
| 18 | ارزش زینتی | زیاد (گلهای ساده و جذاب، ظاهر طبیعی و وحشی). |
| 19 | ارزش اقتصادی | کم (گیاه خودرو). در طب سنتی کاربرد محدود دارد. |
| 20 | سیستم ریشه | ریزومدار کوتاه و فیبری. |
| 21 | مقاومت به سرما | بسیار زیاد. تا -۳۵ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 3). |
| 22 | مقاومت به گرما | خوب. گرما را تحمل میکند، اما در گرمای شدید و خشکی طولانی، ممکن است دوره گلدهی کوتاهتر شود. |
| 23 | تحمل خشکی | متوسط. پس از استقرار، به خشکی مقاومت نسبی دارد، اما برای گلدهی بهتر به رطوبت متوسط نیاز دارد. |
| 24 | نیاز آبی | کم تا متوسط. در طبیعت با بارندگیهای فصلی زندگی میکند. در باغ، آبیاری گاهبهگاه در خشکیهای طولانی کافی است. |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه. در آفتاب کامل بهترین گلدهی را دارد. |
| 26 | نوع خاک | خاکهای معمولی تا فقیر، با زهکشی خوب. خاکهای لومی، شنی و حتی رسی را تحمل میکند. |
| 27 | زهکشی خاک | خوب. |
| 28 | تحمل شوری | کم. |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| 30 | مقاومت به باد | خوب (ساقهها نسبتاً محکم هستند). |
| 31 | آفات و بیماریها | مقاومت بالا. گاهی ممکن است مورد حمله شته یا کنه تارعنکبوتی قرار گیرد. بیماری خاص شایعی ندارد. |
| 32 | نیاز هرس | کم. حذف گلهای پژمرده برای جلوگیری از خودبذری شدید و تشویق گلدهی مجدد مفید است. هرس ساقهها پس از گلدهی تا نزدیکی زمین. |
| 33 | تغذیه (کوددهی) | نیاز ندارد. در خاکهای بسیار فقیر، یک تغذیه سبک در بهار کافی است. کوددهی زیاد باعث رشد برگ و کاهش گل میشود. |
| 34 | روش تکثیر | ۱. کاشت بذر در بهار یا پاییز (سادهترین روش). ۲. تقسیم بوته در بهار یا پاییز. ۳. استفاده از گیاهان خودرو. |
| 35 | فاصله کاشت | ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر. |
| 36 | کاربرد در طراحی | باغهای طبیعی و کلبهای، مراتع گل و چمنزارهای گلدار، احیای زمینهای تخریبشده و کنترل فرسایش، حاشیههای غیررسمی، باغهای پروانه. |
| 37 | مناسب فضای شهری | مناسب برای پارکهای طبیعیشده شهری، کمربندهای سبز و فضاهای سبز با نگهداری کم. |
| 38 | نکات اجرایی ویژه | خودبذری: اگر کنترل نشود، میتواند در باغ پخش شود. برای کنترل، گلها را قبل از تشکیل بذر قطع کنید. طبیعیسازی: برای ایجاد مرتع گل، بذر آن را با بذر چمن و دیگر گلهای وحشی مخلوط کنید. |
| 39 | همنشینهای مناسب | دیگر گلهای وحشی و گیاهان مرتعی: شیرپنیر (Galium verum)، چمنگل (Poa pratensis)، ختمی وحشی (Malva sylvestris)، گل گندم (Centaurea cyanus). |
| 40 | ارزش اکولوژیک | جاذب عالی زنبورهای عسل، پروانهها و سایر حشرات گردهافشان. |
| 41 | هشدار/محدودیت | خودبذری تهاجمی در شرایط ایدهآل. ممکن است در برخی مناطق به عنوان علف هرز مهاجم محسوب شود. |
| 42 | ویژگی برجسته | گلهای سفید ساده و زیبا که با حداقل توقع، زیبایی طبیعی و وحشی به فضا میبخشند. |
| 43 | چالش در ایران | خشکی شدید تابستان در مناطق مرکزی و جنوبی که میتواند باعث خواب تابستانه شود. |
| 44 | راهکار برای ایران | کاشت در مناطقی با تابستانهای خنکتر یا آبیاری تکمیلی در خشکیهای طولانی. استفاده از آن در طرحهای طبیعی که نیاز به آبیاری منظم ندارند. |
| 45 | تفاوت با شاخهبریده بزرگ | گلهای کوچکتر، گیاه کوتاهقدتر و مقاوم�تر و خودرو. نیاز به مراقبت بسیار کمتر. |
| 46 | آبیاری در ایران | در مناطق معتدل، معمولاً به آبیاری مصنوعی نیاز ندارد و از باران بهار و پاییز استفاده میکند. در مناطق خشک، آبیاری ماهی یکبار در تابستان کافی است. |
| 47 | محل کاشت در باغ ایرانی | در حاشیههای طبیعی، دامنه تپههای سنگی، کنار جویبارهای فصلی و زیر درختان میوه به عنوان بخشی از اکوسیستم. |
| 48 | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم: مناطق سردسیر، کوهستانی و معتدل با بهار و تابستان مرطوب (آذربایجان، کردستان، خراسان شمالی، ارتفاعات البرز و زاگرس، گیلان و مازندران). مناطق مناسب: مناطق معتدل مرکزی (تهران، کرج، همدان) با آبیاری تکمیلی. مناطق با محدودیت: مناطق گرم و خشک جنوبی و کویری (به دلیل خشکی و گرمای شدید تابستان). |










