گل مغربی
گل مغربی با نام علمیOenothera biennis گیاهی دو ساله و جذاب از خانواده Onagraceae است که خاستگاه آن آمریکای شمالی میباشد اما امروزه در بسیاری از نقاط جهان بهصورت طبیعی شده یافت میشود. این گیاه با نامهای «شببو زرد»، «گل آزالیا» و «گل شمع» نیز شناخته میشود و بهخاطر گلهای درشت، زرد طلایی و معطر خود که در غروب تابستان باز شده و تا صبح دوام میآورند، شهرت افسانهای دارد. در سال اول زندگی، یک روزت متراکم از برگهای سرنیزهای و پرزدار در سطح زمین تشکیل میدهد. در سال دوم، ساقهای بلند، راست و اغلب منشعب با برگهای کوچکتر ظاهر شده و خوشهای از غنچههای استوانهای را تولید میکند که به تدریج و بهصورت متوالی به گلهای چهارپر زرد روشن تبدیل میشوند. گلها گردهافشانی توسط شبپرهها و زنبورها انجام میشود و پس از آن کپسولهای بذر دراز و چهارخانهای تشکیل میشوند که حاوی تعداد بسیار زیادی بذر ریز میباشند. روغن دانه گل مغربی (Evening Primrose Oil) که از بذرهای آن استخراج میشود، به دلیل دارا بودن مقادیر بالای اسید گاما-لینولنیک (GLA)، یک مکمل غذایی و دارویی بسیار ارزشمند برای سلامت پوست، هورمونها و کاهش التهاب محسوب میشود.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Oenothera biennis L. |
| ۲ | نام فارسی | گل مغربی، گل شمع |
| ۳ | نام انگلیسی | Evening Primrose, Common Evening-Primrose |
| ۴ | خانواده | Onagraceae (آلالههای غروب) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی دو ساله (Biennial) |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۸۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر (در شرایط مناسب تا ۲ متر) |
| ۷ | گسترش گیاه | ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر (در سال اول به صورت روزت) |
| ۸ | فرم رشد | در سال اول: روزت سطح زمین. در سال دوم: ساقه ایستاده، راست، ساده یا منشعب در بالا. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع (به خصوص در سال دوم). |
| ۱۰ | طول عمر | دو ساله. چرخه زندگی را در دو فصل رشد کامل میکند. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز روشن تا سبز مایل به خاکستری. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، سرنیزهای تا نیزهای، حاشیه کامل یا کمی دندانهدار، پراکنده روی ساقه و متمرکز در روزت پایینی. |
| ۱۳ | ریزش برگ | در زمستان سال اول، روزت سبز میماند یا نیمه سبز است. پس از گلدهی و بذردهی در سال دوم، گیاه کامل از بین میرود. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اوایل تا اواخر تابستان (خرداد تا شهریور) در سال دوم. |
| ۱۵ | رنگ گل | زرد طلایی روشن و درخشان. |
| ۱۶ | عطر گل | معطر، بویی شیرین و لطیف که در غروب تشدید میشود. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای درشت (قطر ۳-۵ سانتیمتر)، چهارپر، به شکل کاسه، که در انتهای یک غنچه استوانهای بلند قرار دارند و به صورت متوالی در طول خوشه باز میشوند. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | زیاد (بهخصوص برای باغهای شبانه و طبیعی. گلها نمایشی و جذاب هستند). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | بسیار بالا. روغن دانه گل مغربی یکی از مهمترین فرآوردههای گیاهی در صنایع داروسازی، آرایشی و بهداشتی است. |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریشه راست (Taproot) عمیق و ضخیم. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | بسیار خوب. روزت سال اول سرمای زمستان را تحمل میکند (Zone 4). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | خوب. گرما و تابش شدید آفتاب را به خوبی تحمل میکند. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | خوب تا بسیار خوب. پس از استقرار، به خشکی مقاوم است (به لطف ریشه عمیق). |
| ۲۴ | نیاز آبی | کم تا متوسط. آبیاری عمیق و نامنظم کافی است. از آبیاری بیش از حد و خاک همیشه مرطوب بیزار است. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (حداقل ۶-۸ ساعت). در سایه گلدهی ضعیف و ساقهها وارفته میشوند. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای شنی، لومی شنی، با زهکشی عالی. حتی در خاکهای فقیر، سنگریزهدار و خشک رشد میکند. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | باید عالی باشد. به پوسیدگی ریشه در خاکهای سنگین و مرطوب حساس است. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم تا متوسط. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | متوسط. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | متوسط (ساقههای بلند ممکن است در بادهای شدید نیاز به قیم داشته باشند). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. به ندرت دچار آفت یا بیماری خاصی میشود. گاهی کپک پودری در شرایط مرطوب ممکن است دیده شود. |
| ۳۲ | نیاز هرس | کم. حذف گلهای پژمرده میتواند گلدهی را طولانیتر کند اما برای جمعآوری بذر باید گذاشت میوه تشکیل شود. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز ندارد. در خاکهای غنی رشد علفی کرده و ممکن است وارفته شود. |
| ۳۴ | روش تکثیر | اصلی: کاشت بذر. به راحتی و به وفور خودبذری میدهد. بذرها در پاییز یا بهار به طور مستقیم در زمین اصلی کاشته میشوند. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | باغهای طبیعی (Naturalistic Gardens)، باغهای خشک منظری (Xeriscape)، مرزبندی در پشت حاشهها، باغهای شبانه، احیای زمینهای خشک و شنی. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بله، برای فضاهای سبز گسترده شهری، میادین و بلوارهای آفتابی که نیاز به نگهداری کم دارند، مناسب است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | گردهافشانی: جاذب شبپرهها و زنبورها. جمعآوری بذر: زمانی که کپسولها قهوهای و خشک شدند، کل ساقه را قطع کرده و در کیسهای بگذارید تا بذرها بریزند. برای کنترل گسترش، غلافهای بذر را قبل از رسیدن کامل قطع کنید. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | سایر گیاهان دو ساله یا چندساله مقاوم به خشکی: مخروطسانان (Echinacea)، جعفری وحشی (Achillea)، شمعدانی عطری، اسطوخودوس. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | بالا. منبع شهد و گرده مهمی برای شبپرهها، زنبورهای عسل و مگسهای حشرهخوار در غروب و شب است. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | خودبذری بسیار قوی. اگر کنترل نشود، میتواند به صورت انبوه و تهاجمی در باغ پخش شود. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلهای زرد درخشان که در غروب باز میشوند و عطر شیرینی در هوای شب پخش میکنند. ریشه عمیق و سازگاری با خاکهای بسیار فقیر. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | دارویی (روغن دانه): تنظیم کننده هورمونها (PMS، یائسگی)، ضد التهاب (آرتریت، اگزما)، سلامت پوست و مو. خوراکی: ریشه سال اول (پخته شده) و برگهای جوان (در سالاد) قابل مصرف هستند. |
| ۴۴ | چالش در ایران | خطر گسترش بیرویه به دلیل خودبذری قوی در مناطق مرطوبتر شمال و غرب. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت در مناطقی که گسترش آن کنترلشده باشد. حذف غلافهای بذر قبل از ترکیدن. استفاده در فضاهای وسیع و طبیعی شهری که نیاز به پوشش گیاهی کمنیاز دارند. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ارقام مختلفی بر اساس اندازه گل و رنگ وجود دارد، اما گونه اصلی (O. biennis) رایجترین است. رقم ‘ Evening Glow’ ممکن است دارای گلهای با سایههای نارنجی-قرمز باشد. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | پس از استقرار، فقط در دورههای خشکی بسیار طولانی (ماهی یک بار آبیاری عمیق) نیاز به آبیاری دارد. در مناطق خشک مرکزی و جنوبی، آبیاری اولیه برای استقرار ضروری است. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | بهترین محل: حاشیههای خشک و آفتابگیر باغ، خاکهای شنی و سنگلاخی، شیبهای جنوبی. از کاشت در باغچههای کوچک و منظم خودداری شود. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | بذر: صبر کنید تا کپسولها روی گیاه کاملاً خشک و قهوهای شوند. سپس آنها را جمعآوری کرده و در جایی خشک بذرها را جدا کنید. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم: مناطق معتدل تا نیمهخشک با زمستانهای سرد و تابستانهای خشک (اکثر مناطق مرکزی، غربی و شمال شرقی: تهران، اصفهان، همدان، خراسان). مناطق مناسب: مناطق سردسیر کوهستانی. مناطق با محدودیت: مناطق بسیار مرطوب شمال (به دلیل خطر رفتار تهاجمی) و مناطق جنوبی با گرمای شدید و رطوبت بالا (استرس گرمایی ممکن است رشد را محدود کند). |







