کوکب کوهی
کوکب کوهی با نام علمی Rudbeckia hirta گیاهی علفی دو ساله یا چندساله کوتاهعمر از خانواده کاسنیان (Asteraceae) است که خاستگاه آن دشتهای گسترده آمریکای شمالی میباشد. این گل محبوب و سرسخت بهخاطر گلهای بزرگ، بشقابی شکل و چشمگیر خود که گلبرگهای زرد طلایی درخشان و یک مرکز مخملی برجسته به رنگ قهوهای-سیاه دارند، شهرت جهانی یافته است. این تضاد رنگ جسورانه و زیبا، شبیه به چشمهایی است که به خورشید خیره شدهاند و نماد انرژی، شادابی و تابستان بیپایان است. رودبکیا هیرتا، با وجود ظاهر ظریف، گیاهی فوقالعاده مقاوم و کمتوقع است.
ظاهر این گیاه، پرپشت و پرگل است. ساقههای منشعب و نسبتاً زبر آن پوشیده از برگهای نیزهای شکل و خشن است. از اوایل تابستان تا اواسط پاییز، گلهای منفرد و بزرگ (با قطر ۵-۱۰ سانتیمتر) به وفور بر روی ساقهها ظاهر میشوند و منظرهای گرم و خیرهکننده ایجاد میکنند. این گلها نه تنها زینتبخش باغ هستند، بلکه گل شاخهبریده عالی با عمر نسبتاً طولانی محسوب شده و منبع غنی شهد و گرده برای پروانهها، زنبورها و سایر حشرات مفید هستند. این گیاه با خودبذری سخاوتمندانه، میتواند سال به سال در باغ حضور یابد و با حداقل مراقبت، حداکثر زیبایی را تقدیم کند.
از نظر سازگاری با اقلیم ایران، رودبکیا هیرتا یک سوپراستار تمامعیار و بیدردسر محسوب میشود. مقاومت استثنایی آن به خشکی، گرمای شدید، رطوبت کم، خاکهای فقیر و انواع بیماریها، نیاز آبی کم و گلدهی خیرهکننده و طولانی، آن را به پرکننده فضای ایدهآل برای باغهای کلبهای، کاشت دستهجمعی در مراتع گل، حاشیههای روستایی و فضاهای شهری با نگهداری کم تبدیل کرده است. این گل برای باغبانان مبتدی که به دنبال موفقیت سریع هستند، گزینهای تضمینشده به شمار میرود.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Rudbeckia hirta ‘Marmalade’ |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Rudbeckia: اهدا شده به «اولاف رودبک» (Olaus Rudbeck)، استاد سوئدی. hirta: از لاتین به معنای “خشن” یا “پشمالو”، اشاره به بافت برگها و ساقه. ‘Marmalade’: “مارمالاد” (ترافل پرتقالی)، اشاره به رنگ گرم نارنجی-طلایی گلها. |
| ۲ | نام فارسی | کوکب کوهی |
| ۳ | نام انگلیسی | ‘Marmalade’ Black-eyed Susan, Orange Coneflower |
| ۴ | خانواده | Asteraceae (کاسنیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله کوتاهعمر یا یکسانه مقاوم |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۴۵ تا ۶۰ سانتیمتر. |
| ۷ | گسترش گیاه | ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر. |
| ۸ | فرم رشد | راستقامت، بوتهای و پرپشت. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | اغلب به صورت یکساله یا دوساله کشت میشود، اما ممکن است در شرایط مساعد چندساله کوتاهعمر باشد. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز متوسط. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، نیزهای تا بیضوی، با حاشیه کامل یا کمی دندانهدار، خشن و کرکدار. |
| ۱۳ | ریزش برگ | یکساله/چندساله کوتاهعمر. در زمستان از بین میرود. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | طولانی از اوایل تابستان تا اواسط پاییز (خرداد تا آبان). |
| ۱۵ | رنگ گل | نارنجی-طلانی درخشان و گرم، با مرکز برجسته قهوهای مایل به سیاه. |
| ۱۶ | عطر گل | فاقد عطر قابل توجه. |
| ۱۷ | نوع گل | گلآذین کپهای بزرگ (قطر ۱۰-۱۳ سانتیمتر). گلچههای زبانهای پهن و صاف به رنگ نارنجی، اطراف یک مرکز گنبدی شکل از گلچههای لولهای قهوهای-سیاه. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار بالا. |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | بالا (گیاه زینتی پرطرفدار برای باغ و گلدان). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | فیبری. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | خوب. تا حدود -۱۵ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 4-9). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | خوب پس از استقرار. |
| ۲۴ | نیاز آبی | کم تا متوسط. آبیاری منظم باعث گلدهی بهتر میشود، اما تحمل خشکی موقت را دارد. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (برای بهترین عملکرد). |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، با زهکشی خوب. در خاکهای فقیر تا متوسط نیز رشد میکند. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب (ساقههای قوی). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | مقاومت خوب. گاهی سفیدک پودری در هوای مرطوب یا شته. |
| ۳۲ | نیاز هرس | کم. حذف گلهای پژمرده (Deadheading) برای تشویق گلدهی مداوم و جلوگیری از خودبذری ناخواسته. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | کمنیاز. در خاکهای فقیر، یکبار کوددهی در بهار کافی است. |
| ۳۴ | روش تکثیر | کاشت بذر (در بهار یا پاییز). قلمه یا تقسیم نیز ممکن است اما کمتر رایج است. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | باغهای طبیعی، حاشیههای تابستانی-پاییزی، باغهای پروانه، کاشت دستهجمعی، گلدانهای بزرگ. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب برای پارکها، میادین و فضای سبز شهری به دلیل مقاومت و گلدهی طولانی. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | خودبذری: اگر گلهای پژمرده حذف نشوند، به وفور خودبذری میکند. جذب حیات وحش: یکی از بهترین گیاهان برای جذب پروانهها و زنبورها است. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | دیگر گیاهان باغ طبیعی مانند اکیناسه، سولیداگو، علفهای زینتی، و داوودی. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | بسیار بالا. منبع شهد و گرده مهمی برای طیف وسیعی از حشرات گردهافشان شامل زنبورها، پروانهها و مگسها است. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ممکن است در صورت عدم حذف گلهای پژمرده، بیش از حد خودبذری کند. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلهای بزرگ و رنگ گرم نارنجی-طلایی با مرکز تیره و جذابیت فوقالعاده برای گردهافشانها. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | عمدتاً زینتی و اکولوژیک. گونه اصلی در طب سنتی بومی آمریکا استفاده میشده، اما این رقم برای مصارف دارویی کشت نمیشود. |
| ۴۴ | چالش در ایران | ممکن است در مناطق با تابستانهای بسیار مرطوب مستعد سفیدک پودری شود. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت در آفتاب کامل با جریان هوا: برای کاهش رطوبت برگها. آبیاری از پایین: برای جلوگیری از خیس شدن برگها. این رقم برای اغلب مناطق ایران بسیار سازگار است. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | این خود یک رقم مشخص است. ارقام دیگر رودبکیا در رنگهای زرد، قرمز و دو رنگ موجودند. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | پس از استقرار، آبیاری منظم در دورههای خشک برای گلدهی بهتر. تحمل خشکی خوبی دارد. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در میانه یا پسزمینه حاشیه گلها، در باغهای طبیعیشده، کنار نردهها یا به صورت گروهی در چمنزارهای گلدار. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | گلها برای دستهگل برداشت میشوند. برای خشک کردن، گلها را هنگامی که کاملاً باز شدهاند برداشت کرده و در جای تاریک و خشک به صورت وارونه آویزان کنید. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناسب برای کشت در اکثر مناطق ایران: از مناطق معتدل شمالی تا گرم و خشک مرکزی (با آبیاری تکمیلی). بهترین عملکرد: در آفتاب کامل. محدودیت: در مناطق مرطوب شمالی نیاز به مراقبت بیشتر برای جلوگیری از سفیدک پودری دارد. |



