سانتولینا

سانتولینا با نام علمی Santolina chamaecyparissus درختچه‌ای کوتاه، همیشه‌سبز و بسیار معطر از خانواده کاسنیان (Asteraceae) است که خاستگاه آن منطقه مدیترانه می‌باشد. این گیاه با نام‌های «بِردِروُج»، «نعناع نقرهای» و «اسطوخودوس پنبه‌ای» نیز شناخته می‌شود و به‌خاطر شاخ و برگ نقرهای-خاکستری متراکم، ظریف و پرمانندش که بویی تند و کافوری دارد، شهرت فراوانی دارد. فرم کلی آن کپه‌ای، گرد و بسیار منظم است که آن را برای پرچین‌های کم‌ارتفاع و حاشه‌کاری ایده‌آل می‌سازد. برگ‌های آن بسیار باریک، عمیقاً بریده‌بریده و پوشیده از کرک‌های ابریشمی سفید-نقرهای است که ظاهری مخملی و درخشان به گیاه می‌دهد. در اواسط تابستان، ساقه‌های بلندتر و بدون برگ از میان توده نقرهای برگ‌ها سر برآورده و گل‌آذین‌های کروی و سفت به رنگ زرد روشن و خوش‌رنگ (شبیه دکمه) را نمایش می‌دهند. این گل‌ها اگرچه جذاب هستند، اما بسیاری از باغبانان ترجیح می‌دهند آنها را قبل از باز شدن بچینند تا فرم متراکم و رنگ نقرهای یکدست گیاه حفظ شود.

ردیف مشخصه توضیح
۱ نام علمی Santolina chamaecyparissus L.
۲ نام فارسی سانتولینا، بَردَروَج
۳ نام انگلیسی Cotton Lavender, Lavender Cotton, Holy Flax
۴ خانواده Asteraceae (کاسنیان)
۵ تیپ گیاهی درختچه کوچک چندساله همیشه‌سبز، نیمه‌چوبی
۶ ارتفاع گیاه ۳۰ تا ۶۰ سانتی‌متر (بدون گل).
۷ گسترش گیاه ۶۰ تا ۹۰ سانتی‌متر (فرم گسترده).
۸ فرم رشد کپه‌ای، گرد، متراکم و بسیار منظم.
۹ سرعت رشد متوسط.
۱۰ طول عمر چندساله و با دوام (۸-۱۰ سال یا بیشتر).
۱۱ رنگ برگ نقرهای-خاکستری درخشان، به دلیل کرک‌های متراکم.
۱۲ نوع برگ بسیار ریز، سوزنی‌شکل یا پرمانند، عمیقاً بریده‌بریده (دو pinnatisect)، متناوب، بسیار معطر (عطر کافوری).
۱۳ ریزش برگ همیشه‌سبز (در زمستان رنگ خود را حفظ می‌کند).
۱۴ زمان گل‌دهی اواسط تا اواخر تابستان (تیر تا مرداد).
۱۵ رنگ گل زرد روشن و جذاب.
۱۶ عطر گل عطر ملایم. عطر اصلی و قوی از برگ‌ها منتشر می‌شود.
۱۷ نوع گل گل‌آذین‌های کروی و منفرد (کاپیتول) به قطر ۱.۵-۲ سانتی‌متر، بر روی ساقه‌های بلند و بدون برگ.
۱۸ ارزش زینتی بسیار زیاد (به دلیل رنگ، بافت و فرم مجسمه‌وار و منظم شاخ و برگ).
۱۹ ارزش اقتصادی متوسط (گیاه زینتی مهم، در گذشته به عنوان دافع بید و حشرات استفاده می‌شد).
۲۰ سیستم ریشه فیبری و گسترده.
۲۱ مقاومت به سرما خوب. تا حدود -۱۵ درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند (Zone 7). در مناطقی با یخبندان‌های شدید و طولانی ممکن است نیاز به پناه داشته باشد.
۲۲ مقاومت به گرما عالی. عاشق گرمای خشک و آفتاب شدید است.
۲۳ تحمل خشکی عالی. نماد گیاهان مقاوم به خشکی (Xeriscape). پس از استقرار، به آبیاری بسیار کمی نیاز دارد.
۲۴ نیاز آبی بسیار کم. تنها در دوره استقرار اولیه و خشکی‌های استثنایی طولانی به آبیاری نیاز دارد. آبیاری زیاد کشنده است.
۲۵ نیاز نوری آفتاب کامل (حداقل ۸ ساعت). در سایه رشد ضعیف، فرم باز و رنگ پریده می‌شود.
۲۶ نوع خاک خاک‌های شنی، سبک، فقیر، با زهکشی عالی. خاک‌های سنگین و مرطوب را تحمل نمی‌کند.
۲۷ زهکشی خاک باید عالی باشد. حساسیت شدید به ماندابی.
۲۸ تحمل شوری متوسط.
۲۹ تحمل آلودگی هوا خوب.
۳۰ مقاومت به باد عالی (به دلیل فرم متراکم و برگ‌های کوچک).
۳۱ آفات و بیماری‌ها بسیار مقاوم. عملاً بدون آفت و بیماری. تنها مشکل در شرایط رطوبتی و زهکشی بد، پوسیدگی ریشه است.
۳۲ نیاز هرس بسیار مهم. برای حفظ فرم متراکم و جلوگیری از مرکز تخلیه شده و چوبی شدن، باید هرس سالانه انجام شود. بهترین زمان، اواخر زمستان یا اوایل بهار (قبل از رشد جدید) است. می‌توان تا نصف ارتفاع را هرس کرد. از هرس به چوب قدیمی و بدون برگ خودداری کنید.
۳۳ تغذیه (کوددهی) نیاز ندارد. کوددهی باعث رشد علفی، کاهش عطر و رنگ نقرهای و کاهش مقاومت به خشکی می‌شود.
۳۴ روش تکثیر ۱. قلمه نیمه‌چوبی در اواخر تابستان. ۲. تقسیم بوته در بهار (با احتیاط). ۳. کاشت بذر در بهار (کندتر).
۳۵ فاصله کاشت ۵۰ تا ۷۰ سانتی‌متر (برای ایجاد پرچین پیوسته).
۳۶ کاربرد در طراحی پرچین‌های کم‌ارتفاع فرم‌دار، حاشیه‌کاری، کاشت انبوه به عنوان پوشش زمینی، باغ‌های صخره‌ای و مدیترانه‌ای، باغ‌های خشک منظری (Xeriscape)، کاشت در گلدان.
۳۷ مناسب فضای شهری بسیار مناسب برای فضای سبز شهری کم‌نیاز، میادین، روف گاردن و بالکن‌های آفتابی.
۳۸ نکات اجرایی ویژه هرس گل‌ها: اگر تمایل به حفظ رنگ نقرهای خالص دارید، غنچه‌های گل را قبل از باز شدن بچینید. جوان‌سازی: گیاهان پیر و چوبی شده را بهتر است با قلمه‌گیری جایگزین کرد.
۳۹ همنشین‌های مناسب دیگر گیاهان مدیترانه‌ای کم‌آب: اسطوخودوس (Lavandula)، مریم‌گلی (Salvia officinalis)، رزماری (Rosmarinus)، یوکا (Yucca). تضاد رنگ با گیاهان برگ‌بنفش یا گل‌های آبی عالی است.
۴۰ ارزش اکولوژیک متوسط. گل‌ها زنبورها را جذب می‌کنند، اما ارزش اصلی در پایداری و سازگاری اکولوژیک آن است.
۴۱ هشدار/محدودیت حساسیت کشنده به آبیاری زیاد و خاک مرطوب. در صورت عدم هرس، مرکز گیاه چوبی و زشت می‌شود.
۴۲ ویژگی برجسته رنگ نقرهای درخشان و فرم مجسمه‌وار، بسیار منظم و متراکم. مقاومت استثنایی در برابر خشکی، گرما و باد.
۴۳ کاربرد دارویی و خوراکی دارویی (سنتی): به عنوان ضدعفونی‌کننده و دفع حشرات استفاده می‌شده است. خوراکی: معمولاً مصرف خوراکی ندارد و بیشتر جنبه زینتی دارد.
۴۴ چالش در ایران رطوبت بالا و بارندگی تابستانه در مناطق شمالی که می‌تواند منجر به پوسیدگی شود.
۴۵ راهکار برای ایران کاشت در بسترهای مرتفع با زهکشی عالی (ترکیب خاک شنی و سنگ ریزه). پرهیز مطلق از آبیاری برگ‌ها. کاشت در آفتاب کامل و محل‌های دارای جریان هوا.
۴۶ ارقام مختلف ‘Lemon Queen’: گل‌های لیمویی-کرم رنگ. ‘Small-Ness’: رقم کوتوله با ارتفاع حداکثر ۲۵ سانتی‌متر. ‘Weston’: فرم فشرده‌تر.
۴۷ آبیاری در ایران پس از استقرار کامل (یک سال اول)، در بیشتر مناطق ایران نیاز به آبیاری مصنوعی ندارد و آب باران کافی است. فقط در خشکسالی‌های استثنایی می‌توان هر ۴-۶ هفته یکبار آبیاری عمیق کرد.
۴۸ محل کاشت در باغ ایرانی آفتاب‌گیرترین، خشک‌ترین و گرم‌ترین نقطه باغ: روی دیوارهای خشکه‌چین، در باغ‌های صخره‌ای جنوبی، حاشیه‌های جلویی باغچه‌های کم‌آب.
۴۹ برداشت و خشک‌کردن شاخه‌های برگی را برای دسته‌گل خشک یا دفع حشرات در کمد می‌توان چید و در هوای خشک آویزان کرد.
۵۰ اقلیم پیشنهادی در ایران بهترین اقلیم: مناطق معتدل، نیمه‌خشک و خشک با تابستان‌های گرم و خشک (اکثر مناطق مرکزی، شرقی و جنوبی: اصفهان، یزد، کرمان، شیراز، سمنان، تهران، کرج). مناطق مناسب: سواحل جنوبی با زهکشی عالی. مناطق با محدودیت: مناطق بسیار مرطوب شمال (خطر پوسیدگی) و مناطق سردسیر با یخبندان‌های شدید و طولانی (نیاز به پوشش زمستانه)
سانتولینا