سنبله ای کردی
پادشاه نقرهایِ باغهای خشک ایران
سنبله ای کردی با نام علمی Stachys byzantina که در ایران با نامهای محبوب گوش بره، لانولاتا یا برگ نقرهای شناخته میشود، یک گیاه علفی چندساله همیشهسبز و بسیار مقاوم از خانواده نعناعیان (Lamiaceae) است که خاستگاه آن مناطق خشک و صخرهای قفقاز، ترکیه و ایران میباشد. این گیاه خارقالعاده بهخاطر برگهای پهن، کشیده و پوشیده از کرکهای بلند و ابریشمی نقرهای-خاکستری شهرت جهانی یافته است که در لمس، حالتی فوقالعاده نرم، مخملی و شبیه به گوش بره دارند. این پوشش کرکی نه تنها ظاهری درخشان و لوکس ایجاد میکند، بلکه یک سازگاری تکاملی برای انعکاس نور شدید خورشید، کاهش تبخیر و حفظ رطوبت است. گوش بره نماد تابآوری، زیبایی مجسمهوار و سودمندی در شرایط سخت است.
ظاهر این گیاه، چشمگیر و متمایز است. برگهای آن به صورت طوقهای (رزتی) بر روی زمین گسترش مییابند و یک توده متراکم و کمارتفاع به ارتفاع حدود ۱۵-۲۰ سانتیمتر تشکیل میدهند. در اواخر بهار تا اواسط تابستان، ساقههای گلدهنده مربعی شکل و پوشیده از کرک از میان این توده نقرهای سر برمیآورند و به ارتفاع ۳۰-۶۰ سانتیمتر میرسند. این ساقهها گلآذینهای سنبلهای و چسبنده از گلهای کوچک و لولهای به رنگ صورتی-ارغوانی یا سفید را نمایش میدهند که زنبورها و پروانهها را به خود جذب میکنند. بسیاری از باغبانان ترجیح میدهند این ساقههای گل را حذف کنند تا انرژی گیاه صرف حفظ برگهای زیبا و جلوگیری از خودبذری شود.
از نظر سازگاری با اقلیم ایران، گوش بره یک گنجینه بومی سازگار و کمنیاز محسوب میشود. مقاومت استثنایی آن به خشکی شدید، گرمای سوزان، خاکهای فقیر و آهکی، سرمای زمستان و شرایط ساحلی شور، نیاز آبی بسیار ناچیز و رشد بدون دردسر، آن را به پوشش زمینی ایدهآل برای باغهای صخرهای، مرزبندی مسیرها، کاشت در لبه باغچهها و ایجاد تضاد رنگی با گیاهان سبز یا گلهای رنگین تبدیل کرده است. این گیاه برای فضاهای سبز شهری پایدار، باغهای مدیترانهای و مناظری که نیاز به حداقل آبیاری دارند (Xeriscaping)، انتخابی بینظیر است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Stachys byzantina K.Koch (همان: S. lanata, S. olympica) |
| 2 | نام فارسی | گوش بره، سنبله ای کردی، لانولاتا، برگ نقرهای |
| 3 | نام انگلیسی | Lamb’s Ear, Woolly Betony, Bunny’s Ears |
| 4 | خانواده | Lamiaceae (نعناعیان) |
| 5 | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله همیشهسبز (با پوشش برگ در زمستان) |
| 6 | ارتفاع برگها | ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر |
| 7 | ارتفاع با گل | ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر |
| 8 | گسترش گیاه | ۴۵ تا ۶۰ سانتیمتر (به سرعت از طریق استولون گسترش مییابد) |
| 9 | فرم رشد | تودهای رزتی (طوقهای)، گسترده و پوششی. |
| 10 | سرعت رشد | سریع. |
| 11 | طول عمر | چندساله کوتاهعمر (۳-۴ سال)، اما با گسترش و تقسیم مداوم تداوم مییابد. |
| 12 | رنگ برگ | نقرهای-خاکستری درخشان با پوشش کرکهای بلند و ابریشمی. |
| 13 | نوع برگ | ساده، بیضی کشیده تا قاشقی، کامل، با دمبرگ کوتاه، به طول ۱۰-۱۵ سانتیمتر. بافت بسیار نرم و مخملی. |
| 14 | ریزش برگ | همیشهسبز تا نیمههمیشهسبز (در زمستانهای سخت ممکن است بخشی از برگها از بین برود). |
| 15 | زمان گلدهی | اواخر بهار تا اواسط تابستان (خرداد-تیر). |
| 16 | رنگ گل | صورتی-بنفش کمرنگ تا ارغوانی. رقم ‘Silky Fleece’ گل سفید دارد. |
| 17 | عطر گل | فاقد عطر قابلتوجه. |
| 18 | نوع گل | گلهای کوچک دو لبه، مجتمع در گلآذینهای سنبله�ای متراکم و چسبنده بر روی ساقههای چهارگوش. |
| 19 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (رنگ و بافت خیرهکننده برگها در تمام سال، فرم پوششی عالی). |
| 20 | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی و پوششی محبوب). در گذشته به عنوان پانسمان زخم (به دلیل خواص ضد خونریزی و نرمی) استفاده میشد. |
| 21 | سیستم ریشه | فیبری و ریزومدار کوتاه (از طریق استولون سطحی گسترش مییابد). |
| 22 | مقاومت به سرما | بسیار زیاد. تا -۲۹ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 4). |
| 23 | مقاومت به گرما | بسیار زیاد. تحمل فوقالعاده به گرمای خشک و آفتاب شدید. |
| 24 | تحمل خشکی | بسیار زیاد. پس از استقرار، به آبیاری بسیار کمی نیاز دارد. نماد گیاهان کمآب. |
| 25 | نیاز آبی | بسیار کم. تنها در دوره استقرار اولیه نیاز به آبیاری دارد. آبیاری زیاد باعث پوسیدگی برگهای پایینی و ریشه میشود. |
| 26 | نیاز نوری | آفتاب کامل (برای بهترین رنگ و فرم متراکم). در نیمهسایه نیز زنده میماند اما فرم علفی و رنگ سبزتری پیدا میکند. |
| 27 | نوع خاک | خاکهای شنی، سبک، با زهکشی عالی و فقیر. خاکهای سنگین و مرطوب را تحمل نمیکند. |
| 28 | زهکشی خاک | باید عالی باشد. مرگبارترین عامل برای این گیاه ماندابی است. |
| 29 | تحمل شوری | خوب. تحمل خوبی به شوری خاک و افشانههای آب دریا دارد. |
| 30 | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| 31 | مقاومت به باد | خوب. |
| 32 | آفات و بیماریها | مقاومت بالا. تنها بیماری جدی: پوسیدگی برگ و ریشه در اثر رطوبت زیاد خاک یا هوا (به ویژه اگر برگها خیس بمانند). ممکن است گاهی حلزون به برگهای جوان حمله کند. |
| 33 | نیاز هرس | مهم. حذف ساقههای گلدهنده پس از گلدهی برای حفظ انرژی و جلوگیری از خودبذری. پاکسازی برگهای قدیمی، قهوهای و پوسیده در مرکز گیاه در بهار برای حفظ جریان هوا و سلامتی گیاه. |
| 34 | تغذیه (کوددهی) | نیاز ندارد. در خاکهای فقیر بهترین عملکرد را دارد. کوددهی باعث رشد نرم و مستعد بیماری میشود. |
| 35 | روش تکثیر | بسیار آسان. ۱. تقسیم تودههای گیاه در بهار یا پاییز. ۲. جدا کردن و کاشت استولونهای ریشهدار. ۳. کاشت بذر (ممکن است ویژگی کرکی کامل را نداشته باشد). |
| 36 | فاصله کاشت | ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر (برای پوشش سریع و متراکم). |
| 37 | کاربرد در طراحی | پوشش زمینی کمنیاز و چشمگیر، حاشیهکاری و مرزبندی مسیرها، باغهای صخرهای و مدیترانهای، گیاه قالیچهای برای زیر درختان مقاوم به خشکی، ایجاد تضاد رنگ و بافت، کاشت در گلدانهای بزرگ. |
| 38 | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب برای پارکهای آفتابی، میادین، کمربندهای سبز و فضاهای عمومی با نگهداری کم. |
| 39 | نکات اجرایی ویژه | آبیاری: هرگز از بالا بر روی برگها آبیاری نکنید. حتماً از پای گیاه و در سطح خاک آبیاری کنید تا برگها خشک بمانند. بیماری: از کاشت در مکانهایی با رطوبت هوای بالا و سایه خودداری کنید. |
| 40 | همنشینهای مناسب | دیگر گیاهان آفتابدوست و کمآب: اسطوخودوس، مریمگلی، سنتولینا، گل گازانیا، سجاف (Sedum). |
| 41 | ارزش اکولوژیک | جاذب زنبورهای عسل و پروانهها هنگام گلدهی. |
| 42 | هشدار/محدودیت | حساسیت مفرط به رطوبت زیاد خاک و هوا. گسترش سریع که میتواند تهاجمی باشد. پوسیدگی مرکز گیاه اگر هرس نشود. |
| 43 | ویژگی برجسته | بافت مخملی و رنگ نقرهای درخشان برگها که در آفتاب میدرخشد و با لمس کردن تجربهای منحصر به فرد ایجاد میکند. |
| 44 | چالش در ایران | بارانهای تابستانه در برخی مناطق شمالی و غربی که میتواند باعث پوسیدگی شود. |
| 45 | راهکار برای ایران | کاشت در بسترهای مرتفع یا شیبدار برای زهکشی فوقالعاده. پوشش خاک با سنگریزه اطراف گیاه برای کاهش رطوبت. انتخاب محل کاملاً آفتابی و با جریان هوا. |
| 46 | ارقام | ‘Big Ears’: برگهای بسیار بزرگ. ‘Silver Carpet’: گل نمیدهد، فرم پوششی کاملی دارد. ‘Helen von Stein’: برگهای بزرگ و مقاومتر به رطوبت. |
| 47 | آبیاری در ایران | در بیشتر مناطق ایران پس از استقعار، به آبیاری مصنوعی نیاز ندارد و از بارانهای فصلی تغذیه میکند. در خشکیهای طولانی تابستان، ماهی یکبار آبیاری عمیق کافی است. |
| 48 | محل کاشت در باغ ایرانی | خشکترین و آفتابیترین نقطه باغ، کنار دیوارهای جنوبی، در باغهای صخرهای با سنگهای گرم، به عنوان لبهگذر در مسیرهای سنگفرش. |
| 49 | کاربرد غیرمعمول | برگهای نرم آن برای کودکان جذاب است و در باغهای لمسی (Sensory Gardens) استفاده میشود. در گذشته به عنوان پانسمان طبیعی استفاده میشد. |
| 50 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم ایدهآل: تمام مناطق خشک، نیمهخشک و کوهپایهای ایران. بهترین رشد: مناطق مرکزی، شرقی و جنوبی با تابستان خشک (اصفهان، یزد، کرمان، شیراز، تهران، کرج). مناطق مناسب: مناطق سردسیر (آذربایجان، همدان) به شرط زهکشی عالی. مناطق با محدودیت: مناطق بسیار مرطوب شمالی و کنار دریای خزر (به دلیل رطوبت بالا و بارندگی زیاد). |





