مریم نخودی
صابونی با نام علمی Teucrium chamaedrys گیاهی کوچک، همیشهسبز و بسیار متراکم از خانواده نعناعیان (Lamiaceae) است که خاستگاه آن مناطق خشک، صخرهای و آهکی اروپا، آسیای غربی و شمال آفریقا بوده و در برخی مناطق کوهستانی ایران نیز به صورت خودرو یافت میشود. این گیاه فشرده و زیبا بهخاطر فرم بالشتکی بسیار متراکم، برگهای کوچک، براق و دندانهدار شبیه برگ بلوط و خوشههای کوتاه و متراکم از گلهای ریز به رنگ صورتی-ارغوانی یا قرمز-ارغوانی شناخته میشود. نام گونه “chamaedrys” به معنای “بلوط زمینی” است که به شباهت برگهای آن به برگ بلوط اشاره دارد. این گیاه نماد استقامت، سازگاری و زیبایی کمتوقع است.
ظاهر مریم گلی چمنی، منظم و کماندام است. ساقههای چوبی و پرانشعاب آن به صورت فشرده رشد کرده و تودهای پیوسته، سفت و زمینخراش تشکیل میدهند که ارتفاع آن به ندرت از ۱۵-۳۰ سانتیمتر تجاوز میکند، اما میتواند گسترشی تا ۶۰ سانتیمتر یا بیشتر داشته باشد. برگهای ریز، بیضی شکل و براق آن که به صورت متقابل قرار گرفتهاند، بافتی غنی و ظریف ایجاد میکنند. در اواخر بهار تا اواسط تابستان، سرشاخههای گیاه با گلهای لولهای دو لب کوچک پوشیده میشوند که در گلآذینهای کوتاه و متراکم قرار گرفته و زنبورهای عسل را به خود جذب میکنند. این گیاه با رشد آهسته و فرم پایداری که دارد، گزینهای ایدهآل برای پرچینهای کوتاه بسیار متراکم، مرزبندی مسیرهای باغ، پوشش تزئینی روی دیوارهای کوتاه خشکهچین و باغهای صخرهای است.
از نظر سازگاری با اقلیم ایران، مریم گلی چمنی یک گنجینه سازگار و کمنیاز برای مناطق خشک و کوهستانی کشور محسوب میشود. مقاومت استثنایی آن به خشکی، خاکهای فقیر و آهکی، گرمای شدید، سرمای زمستان و هرس سنگین، نیاز آبی ناچیز و توانایی پوشش سریع زمین، آن را به پوشش زمینی ممتاز برای کنترل فرسایش در شیبهای آفتابی، پر کردن فضاهای بین سنگفرش و ایجاد الگوهای رسمی در باغهای کلاسیک کوچک تبدیل کرده است. این گیاه برای فضاهای سبز شهری پایدار، پارکهای مینیاتوری و مناطقی که نیاز به پوششی همیشهسبز و کمنیاز دارند، انتخابی هوشمندانه است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Teucrium chamaedrys L. |
| 2 | نام فارسی | مریم نخودی، توکریوم |
| 3 | نام انگلیسی | Wall Germander, Wild Germander |
| 4 | خانواده | Lamiaceae (نعناعیان) |
| 5 | تیپ گیاهی | درختچه کوچک چندساله همیشهسبز، نیمهچوبی |
| 6 | ارتفاع گیاه | ۱۵ تا ۳۰ سانتیمتر |
| 7 | گسترش گیاه | ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر (به مرور زمان گسترده میشود) |
| 8 | فرم رشد | بالشتکی بسیار متراکم، فشرده و گسترده. |
| 9 | سرعت رشد | آهسته تا متوسط. |
| 10 | طول عمر | چندساله بلندمدت (با هرس مناسب). |
| 11 | رنگ برگ | سبز تیره براق در سطح بالا، روشنتر در پشت. |
| 12 | نوع برگ | ساده، کوچک (۱-۲ سانتیمتر)، بیضی تا نیزهای، متقابل، با حاشیه دندانهدار عمیق (شبیه برگ بلوط کوچک)، کوتاه دمبرگ. |
| 13 | ریزش برگ | همیشهسبز (در مناطق خیلی سرد ممکن است نیمههمیشهسبز شود). |
| 14 | زمان گلدهی | اواخر بهار تا اواسط تابستان (خرداد-تیر). |
| 15 | رنگ گل | صورتی-ارغوانی تا قرمز-ارغوانی. |
| 16 | عطر گل | عطر ملایم. برگها هنگام لمس عطر ملایمی دارند. |
| 17 | نوع گل | گلهای کوچک دو لب (لب بالایی بسیار کوتاه)، مجتمع در گلآذینهای کوتاه و متراکم (خوشهای) در انتهای شاخهها. |
| 18 | ارزش زینتی | زیاد (فرم فشرده و منظم، برگهای براق و زیبا، گلهای رنگین). |
| 19 | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی و پوششی، کاربرد محدود در طب سنتی). |
| 20 | سیستم ریشه | فیبری و نسبتاً عمیق. |
| 21 | مقاومت به سرما | بسیار زیاد. تا -۲۳ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 5). |
| 22 | مقاومت به گرما | بسیار زیاد. تحمل عالی به گرمای خشک و آفتاب شدید. |
| 23 | تحمل خشکی | بسیار زیاد. پس از استقرار، به آبیاری بسیار کمی نیاز دارد. گیاه کمآب عالی. |
| 24 | نیاز آبی | بسیار کم. تنها در دوره استقرار اولیه نیاز به آبیاری دارد. |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل (بهترین عملکرد). در نیمهسایه نیز رشد میکند اما فرم بازتری پیدا میکند. |
| 26 | نوع خاک | خاکهای شنی، سبک، با زهکشی عالی، فقیر و آهکی. خاکهای غنی و مرطوب را دوست ندارد. |
| 27 | زهکشی خاک | باید عالی باشد. |
| 28 | تحمل شوری | متوسط. |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| 30 | مقاومت به باد | بسیار زیاد. به دلیل فرم فشرده و نزدیک به زمین. |
| 31 | آفات و بیماریها | مقاومت بسیار بالا. تقریباً هیچ آفت یا بیماری جدی ندارد. گاهی ممکن است در شرایط مرطوب دچار پوسیدگی ریشه شود. |
| 32 | نیاز هرس | مهم. هرس سالانه پس از گلدهی یا در اوایل بهار برای حفظ فرم متراکم، تحریک رشد جدید و جلوگیری از چوبی شدن مرکز گیاه ضروری است. به هرس شدید و شکلدهی بسیار خوب پاسخ میدهد. |
| 33 | تغذیه (کوددهی) | نیاز ندارد. در خاکهای فقیر بهترین عملکرد را دارد. |
| 34 | روش تکثیر | ۱. قلمه نیمهچوبی در اواخر تابستان. ۲. تقسیم بوته در بهار یا پاییز. ۳. کاشت بذر در بهار. |
| 35 | فاصله کاشت | برای ایجاد پوشش متراکم یا پرچین کوتاه: ۲۰-۳۰ سانتیمتر. |
| 36 | کاربرد در طراحی | پرچینهای کوتاه رسمی و پیچیده (بهویژه در باغهای گرهای Knot Gardens)، مرزبندی مسیرها و باغچهها، پوشش زمینی کمنیاز، کاشت بین سنگفرشها، باغهای صخرهای، روی دیوارهای خشکهچین. |
| 37 | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب برای فضای سبز شهری کمنیاز، پارکهای مینیاتوری، میادین و حاشیههای خیابانی. |
| 38 | نکات اجرایی ویژه | هرس پذیری عالی: این گیاه را میتوان به اشکال هندسی مختلف (کره، مکعب، مارپیچ) هرس کرد. تراکم: کاشت متراکم و هرس منظم، یک سطح سبز یکدست و زیبا ایجاد میکند. |
| 39 | همنشینهای مناسب | دیگر گیاهان فشرده و کمآب: بوکسوس (شمشاد)، سنتولینا، آویشن پهن، گل عسل (Lonicera nitida). |
| 40 | ارزش اکولوژیک | جاذب زنبورهای عسل. |
| 41 | هشدار/محدودیت | رشد آهسته در ابتدا. هرس منظم اجباری برای جلوگیری از بدشکلی. |
| 42 | ویژگی برجسته | تراکم باورنکردنی، برگهای براق و مقاومت فولادی در برابر شرایط سخت و هرس سنگین. |
| 43 | کاربرد تاریخی | در باغهای رسمی اروپایی، به ویژه باغهای گرهای (Knot Gardens) قرن ۱۶ و ۱۷ به وفور استفاده میشد. |
| 44 | چالش در ایران | ندارد. این گیاه برای شرایط سخت ایران ایدهآل است. تنها چالش ممکن است یافتن نهال یا بذر آن در بازار باشد. |
| 45 | راهکار برای ایران | تکثیر و توسعه آن از طریق قلمهگیری از گیاهان موجود. استفاده به عنوان جایگزین کمنیاز برای شمشاد در طرحهای رسمی. |
| 46 | آبیاری در ایران | پس از استقرار، عملاً به آبیاری نیاز ندارد و از بارندگیهای فصلی تغذیه میکند. |
| 47 | محل کاشت در باغ ایرانی | لبههای آفتابی باغهای رسمی کوچک، در طراحیهای پارتری، به عنوان حاشیه پیادهروهای باغ. |
| 48 | تفاوت با شمشاد | برخلاف شمشاد، به بیماریهای قارچی حساس نیست، نیاز آبی بسیار کمتری دارد و رشد کندتری دارد. |
| 49 | گونه مشابه | Teucrium fruticans (درختچهای بلندتر با برگهای نقرهای) نیز در طراحی استفاده میشود. |
| 50 | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم: مناطق خشک، نیمهخشک و کوهپایهای با تابستان گرم و زمستان سرد. مناطق ایدهآل: اکثر مناطق مرکزی، شرقی و جنوبی (اصفهان، یزد، کرمان، شیراز، تهران، کرج). مناطق مناسب: مناطق سردسیر (آذربایجان، همدان) و سواحل جنوبی با زهکشی عالی. مناطق با محدودیت: مناطق بسیار مرطوب شمال. |






