موسی در گهواره
موسی در گهواره (ترادیسکانسا) با نام علمی Tradescantia spathacea یک گیاه علفی چندساله، همیشهسبز و بسیار مقاوم از خانواده کملیناسه (Commelinaceae) است که خاستگاه آن مناطق گرمسیری مکزیک، آمریکای مرکزی و کارائیب میباشد. این گیاه جذاب و پرطرفدار بهخاطر برگهای نیزهای شکل، براق و رنگین خود که ترکیبی دیدنی از سبز تیره در سطح بالا و بنفش-ارغوانی مایل به قرمز در پشت برگ هستند، شهرت یافته است. نام رایج “موسی در گهواره” به گلهای کوچک و سهپَر سفید آن اشاره دارد که درون براکتههای (گلپوش) قایقی شکل و بنفش رنگ محصور شدهاند، گویی نوزادی در گهوارهای ارغوانی آرمیده است. این گیاه نماد رنگآمیزی بیتکلف، رشد آسان و تصفیهکنندگی هوا است.
ظاهر موسی در گهواره، مجسمهوار و جذاب است. برگهای آن مستقیماً از یک ساقه کوتاه و ضخیم که به تدریج قد میکشد، میرویند و فرمی رزتی (چرخشی) ایجاد میکنند. با گذشت زمان، ساقه قد کشیده و گیاه حالت آویزان یا رونده پیدا میکند، که آن را برای گلدانهای آویز و سبدهای معلق ایدهآل میسازد. گلدهی آن نامنظم اما جذاب است و در شرایط مناسب میتواند در طول سال رخ دهد. اما ارزش اصلی این گیاه در برگهای رنگین و کمتوقع آن است که حتی در نور کم نیز رنگ بنفش خود را حفظ میکنند. این گیاه با تولید پاجوشهای فراوان، به سرعت پرپشت شده و میتواند به عنوان پوشش زمینی در مناطق فاقد یخبندان نیز استفاده شود.
از نظر سازگاری با شرایط داخلی ایران، موسی در گهواره یک گیاه آپارتمانی ایدهآل محسوب میشود. مقاومت خوب آن به سایه، رطوبت پایین هوای داخل، و غفلت گاهبهگاه، رشد سریع و تکثیر بسیار آسان، آن را به یکی از محبوبترین گیاهان زینتی برگدار در خانههای ایرانی تبدیل کرده است. نگارنده زنده ماند و حتی سبز بودن در زیر برف در منطفه دشت مشاء دماند را مشاهده کرده است. این گیاه نه تنها زیباست، بلکه مطالعات نشان دادهاند که در تصفیه هوا از برخی آلایندهها مؤثر است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Tradescantia spathacea Sw. (نام قدیمی: Rhoeo spathacea) |
| 2 | نام فارسی | موسی در گهواره |
| 3 | نام انگلیسی | Boat Lily, Moses-in-the-Cradle, Oyster Plant |
| 4 | خانواده | Commelinaceae |
| 5 | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله همیشهسبز |
| 6 | ارتفاع گیاه | ۱۵ تا ۳۰ سانتیمتر (بدون در نظر گرفتن ساقههای آویزان) |
| 7 | گسترش گیاه | ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر (از طریق پاجوش و ساقههای خزنده). |
| 8 | فرم رشد | رزتی (چرخشی) در جوانی، با ساقههای راست؛ با بلوغ، ساقهها قد کشیده و آویزان یا خزنده میشوند. |
| 9 | سرعت رشد | سریع تا بسیار سریع (در شرایط مناسب). |
| 10 | طول عمر | چندساله بلندمدت (در داخل خانه). |
| 11 | رنگ برگ | روی برگ: سبز تیره براق، گاهی با رگههای زرد یا صورتی (در ارقام ابلق). پشت برگ: بنفش-ارغوانی عمیق تا قرمز مایل به بنفش. |
| 12 | نوع برگ | ساده، نیزهای-کشیده، غلافدار (پهنیا)، به طول ۱۵-۳۰ سانتیمتر، به صورت مارپیچی دور ساقه قرار گرفتهاند. |
| 13 | ریزش برگ | همیشهسبز. برگهای پایینی با پیر شدن گیاه میریزند و ساقه لخت میشود. |
| 14 | زمان گلدهی | در طول سال به صورت نامنظم، اما بیشتر در تابستان. |
| 15 | رنگ گل | سفید، کوچک و سهپَر. |
| 16 | عطر گل | فاقد عطر قابلتوجه. |
| 17 | نوع گل | گلهای کوچک که درون براکتههای (گلپوش) تخممرغی شکل، قایقی و بنفش رنگ محصور شدهاند. این براکتهها در محور برگها ظاهر میشوند. |
| 18 | ارزش زینتی | بسیار زیاد (رنگآمیزی خیرهکننده برگها، فرم جذاب، رشد آسان). |
| 19 | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه آپارتمانی محبوب و پرتکثیر). |
| 20 | سیستم ریشه | فیبری و سطحی. |
| 21 | مقاومت به سرما | خوب |
| 22 | مقاومت به گرما | خوب. تحمل خوبی به گرمای داخل خانه و فضای باز در تابستان دارد. |
| 23 | تحمل خشکی | متوسط. به خشکی خاک نسبی مقاوم است اما خشکی شدید و طولانی باعث چروکیدگی برگها میشود. |
| 24 | نیاز آبی | متوسط. در بهار و تابستان، پس از خشک شدن سطح خاک آبیاری شود. در زمستان آبیاری کمتر. از غرقابی شدن بپرهیزید. |
| 25 | نیاز نوری | نیمهسایه تا سایه روشن ایدهآل است. نور غیرمستقیم و فیلترشده پنجره شرقی یا شمالی. نور مستقیم خورشید (به ویژه از پشت شیشه) برگها را میسوزاند. سایه کامل باعث کمرنگ شدن برگها و رشد علفی میشود. |
| 26 | نوع خاک | خاک سبک، با زهکشی عالی و غنی از مواد آلی (مثل ترکیب خاک برگ، پیت ماس و پرلیت). |
| 27 | زهکشی خاک | باید عالی باشد. |
| 28 | تحمل شوری | کم. |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | خوب (به عنوان گیاه تصفیهکننده هوای داخل شناخته میشود). |
| 30 | مقاومت به باد | کم (برگهای ظریف در فضای باز). |
| 31 | آفات و بیماریها | آفات: ممکن است مورد حمله شته، کنه تارعنکبوتی (در هوای خشک داخل) و شپشک آردآلود قرار گیرد. بیماری: پوسیدگی ریشه در اثر آبیاری زیاد. لکهبرگی قارچی. |
| 32 | نیاز هرس | متوسط. حذف برگهای قدیمی، زرد یا آسیبدیده از قاعده. برای حفظ فرم بوتهای و جلوگیری از بلند و لخت شدن ساقه، سرزنی منظم انجام دهید. سرزنیها را میتوان قلمه زد. |
| 33 | تغذیه (کوددهی) | نیاز کم. در فصل رشد (بهار و تابستان)، ماهی یکبار با کود مایع رقیقشده مخصوص گیاهان زینتی برگدار. در پاییز و زمستان کود ندهید. |
| 34 | روش تکثیر | بسیار آسان. ۱. قلمه ساقه (هر قطعه دارای یک گره). ۲. تقسیم بوته و پاجوشها. ۳. کاشت بذر (کمتر رایج). قلمه در آب یا خاک به سرعت ریشه میدهد. |
| 35 | فاصله کاشت | در فضای باز (مناطق گرم): ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر. در گلدان: یک گلدان برای چند گیاه. |
| 36 | کاربرد در طراحی | گیاه آپارتمانی در گلدان و سبد آویز، تراریومهای بزرگ، کاشت گروهی در باغچههای سایهدار مناطق گرم، پوشش زمینی در مناطق عاری از یخبندان. |
| 37 | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب برای فضاهای داخلی شهری (آپارتمان، ادارات، لابی هتلها). در فضای باز تنها در شهرهای بسیار گرم جنوب. |
| 38 | نکات اجرایی ویژه | سمی بودن: شیره گیاه میتواند باعث سوزش پوست (درماتیت) در افراد حساس و مسمومیت خفیف در صورت بلعیده شدن شود. از دسترس کودکان و حیوانات خانگی دور نگه دارید. رنگ برگ: نور کافی غیرمستقیم برای حفظ رنگ بنفش ضروری است. |
| 39 | همنشینهای مناسب | در گلدان: پوتوس، آگلونما، فیلودندرون. در باغچه گرمسیری: کروتون، برگ بیدی. |
| 40 | ارزش اکولوژیک | خاصی در فضای باز ایران ندارد. در داخل خانه به عنوان تصفیهکننده هوا عمل میکند. |
| 41 | هشدار/محدودیت | حساسیت شدید به سرما. سمی بودن. نیاز به هرس منظم برای جلوگیری از بدشکلی. |
| 42 | ویژگی برجسته | رنگ بنفش-ارغوانی خیرهکننده پشت برگها و رشد بسیار آسان. |
| 43 | چالش در ایران | هوای خشک داخل خانه در زمستان که میتواند منجر به حمله کنه تارعنکبوتی شود. آبیاری بیش از حد که شایعترین دلیل مرگ این گیاه است. |
| 44 | راهکار برای ایران | غبارپاشی منظم برگها یا استفاده از دستگاه بخور سرد در زمستان. آبیاری تنها هنگام نیاز. دور نگه داشتن از بخاری و کولر. |
| 45 | ارقام مختلف | رقم ‘Vittata‘ یا ‘Variegata‘ با نوارهای طولی زرد-کرم روی سطح برگ محبوب است. |
| 46 | آبیاری در ایران | تابستان: هفتهای ۱-۲ بار. زمستان: هر ۱۰-۱۴ روز یکبار. همواره از خشک بودن سطح خاک قبل از آبیاری اطمینان حاصل کنید. |
| 47 | محل نگهداری در خانه ایرانی | پنجرههای شرقی یا شمالی، قفسههای دور از نور مستقیم، سبدهای آویز در راهروهای روشن. |
| 48 | تکثیر برای هدیه | به دلیل تکثیر بسیار آسان، یکی از بهترین گیاهان برای هدیه دادن به دوستان به صورت قلمه یا پاجوش است. |
| 49 | تعویض گلدان | هر ۱-۲ سال یکبار در بهار، زمانی که ریشهها از گلدان خارج شدند. |
| 50 | اقلیم پیشنهادی در ایران | بسیار مقاوم به گرما و سرما مناسب کاشت در تمامی مناطق |


