لادن

لادن با نام علمی Tropaeolum majus گیاهی یکساله سریع‌الرشد و بالا رونده (یا رونده) از خانواده ترپائولاسه است که اصالتاً از کوهستان‌های آند در آمریکای جنوبی به سراسر جهان راه یافته است. این گیاه شاداب و رنگین به‌خاطر گل‌های فنجانی شکل و درخشان به رنگ‌های نارنجی، قرمز، زرد و گاهی کرم و همچنین برگ‌های مدور و سپری شکل با سطح مومی که شبیه برگ‌های نیلوفر آبی کوچک هستند، شهرت جهانی دارد. اما شاه‌پسند تنها یک گل زیبا نیست؛ تمام بخش‌های آن (گل، برگ، جوانه و حتی دانه‌های نارسخوراکی هستند و طعم تند و فلفلی جالبی شبیه به شاهی یا تربچه دارند. این گیاه، نماد سرزندگی، تنوع و پیوند زیبایی با سودمندی است.

ظاهر شاه‌پسند درختی، پُرنشاط و انعطاف‌پذیر است. ساقه‌های آبدار و نازک آن می‌توانند به سرعت تا چند متر طول پیدا کنند و به صورت بالارونده از داربست‌ها و نرده‌ها بالا روند یا به صورت رونده و پوششی روی زمین گسترده شوند. برگ‌های سبز روشن و براق آن روی دمبرگ‌های بلند قرار گرفته‌اند و توده‌ای متراکم و جذاب تشکیل می‌دهند. از اوایل تابستان تا اولین یخبندان پاییزی، گل‌های منفرد و معطر آن به وفور و پشت سر هم در میان برگ‌ها ظاهر می‌شوند و با رنگ‌های گرم خود پروانه‌ها، به ویژه پروانه کلمه‌ها (Cabbage White) را به خود جذب می‌کنند. این گیاه، گزینه‌ای ایده‌آل برای پوشش سریع فضاهای خالی، گلدان‌های آویز، باغ‌های خوراکی-زینتی (Edible Landscaping) و جذب حشرات مفید است.

از نظر سازگاری با اقلیم ایران، شاه‌پسند درختی یک گیاه تابستانه کم‌توقع و موفق محسوب می‌شود. مقاومت نسبی آن به خشکی (پس از استقرار)، رشد سریع در گرمای تابستان و توانایی گل‌دهی در خاک‌های فقیر، آن را به انتخابی محبوب برای باغبانان مبتدی و مجرب تبدیل کرده است. تنها نقطه ضعف آن حساسیت مطلق به سرما است. این گیاه با ترکیب نادر زیبایی، خوراکی بودن و سودمندی اکولوژیک (جذب آفات از سبزیجات مجاور)، یک سه‌گانه برنده در طراحی باغ‌های پایدار و پربازده به شمار می‌رود.

ردیف مشخصه توضیح
1 نام علمی Tropaeolum majus L.
2 نام فارسی لادن
3 نام انگلیسی Nasturtium, Indian Cress, Garden Nasturtium
4 خانواده Tropaeolaceae
5 تیپ گیاهی گیاه علفی یکساله رونده/بالارونده/پوششی
6 ارتفاع (رونده) ۳۰ سانتی‌متر (ارقام پاکوتاه) تا ۲-۳ متر (ارقام رونده)
7 گسترش ۳۰ سانتی‌متر تا ۱.۵ متر (بسته به رقم)
8 فرم رشد رونده، خزنده یا بالارونده (با پیچک‌های نرم دمبرگ‌ها).
9 سرعت رشد بسیار سریع (از بذر تا گل در ۶-۸ هفته).
10 طول عمر یکساله (با اولین یخبندان از بین می‌رود).
11 رنگ برگ سبز روشن تا سبز مایل به آبی، با سطح براق و مومی.
12 نوع برگ ساده، مدور و سپری شکل (Peltate)، با دمبرگ بلند متصل به مرکز برگ، حاشیه صاف، قطر ۵-۱۵ سانتی‌متر.
13 ریزش برگ یکساله.
14 زمان گل‌دهی اوایل تابستان تا یخبندان پاییزی (تیر تا آبان).
15 رنگ گل طیف گرم: نارنجی، قرمز، زرد طلایی، کرم، apricot و گاهی دو رنگ یا ابلق.
16 عطر گل معطر، تند، فلفلی و شیرین (به ویژه در عصر).
17 نوع گل گل‌های منفرد، ۵ گلبرگ (۲ بالا، ۳ پایین)، با کاسبرگ بلند و دمگل طویل (Spur) در پشت گل، قطر ۵-۷ سانتی‌متر.
18 ارزش زینتی بسیار زیاد (رنگ‌های درخشان، فرم خاص برگ و گل، رشد پُرپشت).
19 ارزش اقتصادی متوسط (گیاه زینتی، خوراکی، بذر).
20 سیستم ریشه فیبری و نسبتاً سطحی.
21 مقاومت به سرما هیچ. کاملاً به یخبندان حساس است. یک گیاه گرمادوست.
22 مقاومت به گرما خوب. گرما را تحمل می‌کند، اما در گرمای شدید ممکن است گل‌دهی کاهش یابد.
23 تحمل خشکی متوسط. پس از استقرار، به خشکی مقاومت نسبی دارد. اما آبیاری منظم گل‌دهی را افزایش می‌دهد.
24 نیاز آبی کم تا متوسط. اجازه دهید خاک بین دو آبیاری کمی خشک شود. آبیاری زیاد باعث رشد برگ و کاهش گل می‌شود.
25 نیاز نوری آفتاب کامل تا نیمه‌سایه. در آفتاب کامل بهترین گل‌دهی را دارد. در سایه زیاد، ساقه‌ها دراز و گل‌ها کم می‌شود.
26 نوع خاک خاک‌های سبک، شنی، با زهکشی خوب و حتی فقیر. در خاک‌های غنی و حاصلخیز رشد رویشی زیاد و گل‌دهی کم می‌شود.
27 زهکشی خاک خوب تا عالی.
28 تحمل شوری کم.
29 تحمل آلودگی هوا متوسط.
30 مقاومت به باد کم. ساقه‌های آبدار و شکننده آسیب می‌بینند. نیاز به محل محافظت‌شده دارد.
31 آفات و بیماری‌ها جاذب شته‌ها! اغلب به عنوان گیاه قربانی (Trap Crop) در باغ سبزیجات کاشته می‌شود تا شته‌ها را از گیاهان اصلی دور کند. ممکن است دچار کپک پودری در رطوبت بالا شود.
32 نیاز هرس کم. اما حذف گل‌های پژمرده گل‌دهی را تحریک می‌کند. برای کنترل اندازه می‌توان آن را هرس کرد.
33 تغذیه (کوددهی) نیاز ندارد یا مضر است. در خاک‌های فقیر بهترین عملکرد را دارد. کوددهی (به ویژه نیتروژن) باعث رشد بی‌رویه برگ و عدم گل‌دهی می‌شود.
34 روش تکثیر کاشت مستقیم بذر در محل اصلی پس از رفع سرما (به جابه‌جایی حساس است). بذرهای درشت آن را می‌توان مستقیماً فشار داد.
35 زمان کاشت بذر اوایل تا اواخر بهار (فروردین-اردیبهشت).
36 فاصله کاشت ارقام پاکوتاه: ۲۰-۲۵ سانتی‌متر. ارقام رونده: ۳۰-۴۵ سانتی‌متر.
37 کاربرد در طراحی پوشش زمین سریع، بالارونده روی داربست‌ها، نرده‌ها و درختان خشک، گلدان و سبدهای آویز، باغ‌های خوراکی-زینتی، گیاه قربانی برای محافظت از سبزیجات.
38 مناسب فضای شهری بسیار مناسب برای بالکن‌ها، تراس‌ها و گلدان‌های شهری، پارک‌های موضوعی تابستانه.
39 نکات اجرایی ویژه خوراکی بودن: تمام قسمت‌ها خوراکی هستند. گل‌ها برای تزئین سالاد، برگ‌ها به عنوان سبزی تند، جوانه‌های نارس مانند کاپر و دانه‌های ترشی شده جایگزین کاپر. گیاه قربانی: نزدیک کلم، خیار و لوبیا بکارید تا شته‌ها را به سمت خود بکشد.
40 همنشین‌های مناسب در باغ سبزی: گوجه فرنگی، کلم، خیار، لوبیا. در باغ گل: گل آفتابگردان، همیشه‌بهار (Calendula).
41 ارزش اکولوژیک جاذب پروانه‌ها و مرغان مگس‌خوار. گیاه میزبان برای لارو برخی پروانه‌ها. جاذب/قربانی شته‌ها.
42 هشدار/محدودیت حساس به سرما. جاذب شته. شکنندگی ساقه. ممکن است در شرایط ایده‌آل خودبذری کند.
43 ویژگی برجسته ترکیب منحصربه‌فرد زیبایی رنگین، خوراکی بودن با طعم فلفلی و کاربرد به عنوان گیاه محافظت‌کننده در باغ.
44 چالش در ایران گرمای بسیار شدید و خشکی که می‌تواند باعث توقف رشد و گل‌دهی شود. آفتاب سوزان ممکن است برگ‌ها را بسوزاند.
45 راهکار برای ایران کاشت در نیمه‌سایه بعدازظهر در مناطق گرم. آبیاری منظم ولی نه زیاد. کود ندادن.
46 ارقام مختلف ارقام پاکوتاه و بوته‌ای (مثل ‘Alaska’ با برگ ابلق)، نیمه‌رونده و رونده بلند.
47 آبیاری در ایران در تابستان، آبیاری هر ۳-۴ روز یک‌بار پس از خشک شدن سطح خاک کافی است.
48 محل کاشت در باغ ایرانی کنار دیوارهای جنوبی برای رشد رونده، در گلدان‌های کنار پنجره، به عنوان حاشیه‌های تابستانه در باغچه.
49 برداشت و مصرف گل‌ها و برگ‌های جوان را صبح زود برداشت کنید. دانه‌های نارس سبز را برای ترشی استفاده کنید.
50 اقلیم پیشنهادی در ایران به‌ترین اقلیم: تمام مناطق ایران با تابستان گرم ولی نه خشک کشنده. مناطق ایده‌آل: مناطق معتدل با تابستان‌های ملایم (تهران، کرج، اصفهان، شیراز). مناطق مناسب با مراقبت: مناطق گرم با تأمین سایه بعدازظهر و آبیاری. مناطق نامناسب: مناطق با تابستان‌های بسیار داغ و خشک (جنوب شرق) و مناطق سردسیر با تابستان کوتاه.