سنبلالطیب
سنبلالطیب با نام علمی Valeriana officinalis علفی چندساله خزانکننده با ارزش دارویی بسیار بالا و ویژگیهای زینتی ظریف است. این گیاه دارای برگهای مرکب شانهای با برگچههای نیزهای شکل و دندانهدار است که به رنگ سبز متوسط هستند. در اواخر بهار تا اواسط تابستان، ساقههای بلند و توخالی آن منتهی به خوشههای مسطح و بزرگ (کوریوم) از گلهای کوچک، ستارهای شکل و به رنگ سفید یا صورتی کمرنگ میشوند. این گلآذینها معطر هستند و برای انواع گردهافشانها به ویژه پروانهها و زنبورها جذابیت زیادی دارند. ریشه و ریزوم این گیاه دارای عطر قوی و خاصی است که برای انسان آرامبخش بوده اما برای گربهها جذاب و محرک است.
سنبلالطیب عمدتاً به عنوان یک گیاه دارویی مهم کشت میشود، اما به دلیل گلآذینهای جذاب و معطر، میتواند به عنوان گیاهی زینتی در باغهای طبیعی، کلبهای، دارویی و پروانه نیز استفاده شود. فرم رشد آن عمودی و کمی نامنظم است. این گیاه رطوبتپسند است و در خاکهای مرطوب و غنی بهترین رشد را دارد. میتواند از طریق بذر و ریزوم به سرعت گسترش یابد، بنابراین ممکن است نیاز به مدیریت داشته باشد.
برای ایران، این گیاه در مناطق معتدل و مرطوب با تابستانهای خنک بهترین عملکرد را دارد. در اقلیم مرطوب و معتدل شمال ایران (گیلان، مازندران، گلستان) به عنوان یک گیاه بومی و سازگار در حواشی جنگلها و مراتع مرطوب میروید و برای کشت دارویی و زینتی ایدهآل است. در اقلیم نیمهخشک معتدل (مانند تهران، البرز) نیز با آبیاری منظم و کاشت در مکانهای نیمهسایه قابل کشت است، اما ممکن است در گرمای شدید تابستان استرس بیاید. برای اقلیمهای گرم و خشک مناسب نیست. این گیاه برای باغهای دارویی، طبیعیسازی مناطق مرطوب و جذب پروانه پیشنهاد میشود.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | نام علمی | Valeriana officinalis L. |
| 2 | نام فارسی | سنبلالطیب، علف گربه، والرین |
| 3 | نام انگلیسی | Common Valerian, Garden Valerian, All-heal |
| 4 | خانواده | Caprifoliaceae (پیشتر در Valerianaceae) |
| 5 | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله خزانکننده |
| 6 | ارتفاع نهایی | ۱ تا ۱.۵ متر (در زمان گلدهی) |
| 7 | قطر/گسترش بوته | ۰.۶ تا ۰.۸ متر |
| 8 | فرم رشد | عمودی، با ساقههای راست و توخالی |
| 9 | سرعت رشد | سریع |
| 10 | طول عمر | چندساله |
| 11 | رنگ برگ | سبز متوسط |
| 12 | نوع برگ | مرکب شانهای، با برگچههای نیزهای دندانهدار |
| 13 | ریزش برگ | کامل پاییزه (بخش هوایی از بین میرود) |
| 14 | زمان گلدهی | اردیبهشت تا مرداد |
| 15 | رنگ گل | سفید، صورتی کمرنگ |
| 16 | عطر گل و ریشه | گل: معطر شیرین و جذاب برای گردهافشانها. ریشه: عطر قوی، زمینی و خاص (برای برخی ناخوشایند، برای گربهها جذاب). |
| 17 | نوع گل | خوشهای مسطح بزرگ (کوریوم) از گلهای کوچک ستارهای |
| 18 | ارزش زینتی | متوسط (گلآذینهای بزرگ و معطر) |
| 19 | ارزش اقتصادی | بسیار بالا (گیاه دارویی مهم در صنایع آرامبخش و خوابآور) |
| 20 | سیستم ریشه | ریزومدار و گوشتی |
| 21 | مقاومت به سرما | بسیار زیاد (تا -۲۰ درجه سانتیگراد) |
| 22 | مقاومت به گرما | کم تا متوسط (به گرمای شدید و خشکی حساس است) |
| 23 | تحمل خشکی | کم (گیاه رطوبتپسند) |
| 24 | نیاز آبی | متوسط تا زیاد (خاک باید همواره مرطوب باشد) |
| 25 | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه (در مناطق گرم، سایهجزئی ضروری است) |
| 26 | نوع خاک | خاکهای لومی غنی، مرطوب، با زهکش خوب اما نگهدارنده رطوبت |
| 27 | زهکشی خاک | خوب (اما نباید خشک شود) |
| 28 | تحمل شوری | کم |
| 29 | تحمل آلودگی هوا | متوسط |
| 30 | مقاومت به باد | کم تا متوسط (ساقههای بلند ممکن است نیاز به قیم داشته باشند) |
| 31 | آفات و بیماریها | نسبتاً مقاوم؛ گاهی شته، حلزون یا بیماری قارچی در شرایط خیلی مرطوب |
| 32 | نیاز هرس | کم (حذف ساقههای گلدهنده پس از پایان گلدهی برای جلوگیری از خودبذری و تشویق رشد برگ. در پاییز بخش هوایی را از سطح زمین قطع کنید.) |
| 33 | فاصله کاشت پیشنهادی | ۰.۵ تا ۰.۸ متر |
| 34 | کاربرد در طراحی | باغ دارویی و گیاهان معطر، باغ طبیعی و کلبهای، کاشت در حاشیه برکهها یا مناطق مرطوب، جذب پروانه و گردهافشانها |
| 35 | مناسب فضای شهری | تا حدی (در پارکهای طبیعیگونه با رطوبت کافی) |
| 36 | نکات اجرایی | توجه: گربهها ممکن است به دلیل عطر ریشه به این گیاه جذب شده و آن را له کنند. برای جلوگیری از گسترش بیرویه از طریق بذر، گلهای پژمرده را حذف کنید. ریشهها در پاییز سال دوم برداشت میشوند. |
| 37 | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم مرطوب و معتدل خزری: شمال ایران (انتخاب ایدهآل و بومی). اقلیم معتدل کوهستانی با تابستانهای خنک: ارتفاعات البرز و زاگرس. اقلیم نیمهخشک معتدل: تهران، البرز (فقط در مکانهای نیمهسایه و با آبیاری منظم و فراوان). نکته: برای اقلیمهای گرم، خشک و نیمهخشک شدید (جنوب، مرکز خشک) کاملاً نامناسب است. |
