آیشینانتوس
گل رژلب یا آیشینانتوس، یک گیاه گلدانی و آویز همیشهسبز از خانواده ژسنیاسه (Gesneriaceae) است که بهخاطر گلهای خیرهکننده و مجتمعش که از جوانههایی به رنگ نارنجی-قرمز (شبیه رژلب) بیرون میآیند و به گلهای لولهای نارنجی-قرمز با گلوگاه زرد تبدیل میشوند، شهرت دارد. خاستگاه آن جنگلهای بارانی گرمسیری جنوب شرق آسیا (مالزی، اندونزی) است. این گیاه با نامهای «گل سیگار»، «گیاه سبدطلایی» و «آیشی» نیز شناخته میشود. به عنوان یک گیاه اپیفیت (گیاه هوازی) در طبیعت، بر روی درختان رشد میکند و ساقههای بلند، گوشتی و آویزان آن با برگهای چرمی، براق و به هم فشرده پوشیده شدهاند. گلدهی آن معمولاً در تابستان رخ میدهد و گلها به صورت دستههای فشرده در انتهای ساقهها ظاهر میشوند و نمایشی تماشایی در سبدهای آویز ایجاد میکنند. این گیاه یک انتخاب استثنایی برای علاقهمندان به گیاهان گلدار گرمسیری و فضای داخلی مرطوب است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Aeschynanthus speciosus Hook. |
| ۲ | نام فارسی | گل رژلب، آیشینانتوس، گل سیگار، سبدطلایی |
| ۳ | نام انگلیسی | Lipstick Plant, Basket Vine, Goldfish Plant |
| ۴ | خانواده | Gesneriaceae (ژسنیاسه) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله همیشهسبز، اپیفیت، آویز |
| ۶ | ارتفاع گیاه | طول ساقهها: ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر (در گلدان آویز). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر (به صورت آویز). |
| ۸ | فرم رشد | آویزان، با ساقههای گوشتی و بلند. |
| ۹ | سرعت رشد | متوسط. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز تیره براق. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متقابل یا فراهم، نیزهای تا تخممرغی، چرمی، گوشتی، به طول ۷-۱۰ سانتیمتر. |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواخر بهار تا تابستان (اردیبهشت تا شهریور). در شرایط ایدهآل ممکن است در طول سال گل دهد. |
| ۱۵ | رنگ گل | نارنجی-قرمز درخشان با گلوگاه زرد طلایی. |
| ۱۶ | عطر گل | بدون عطر قابل توجه. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای لولهای باریک و کشیده (طول ۵-۸ سانتیمتر)، که از یک کالیس لولهای قرمز-قهوهای (شبیه قلمرژ) بیرون میآیند، مجتمع در خوشههای انتهایی. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار زیاد (گلهای منحصربهفرد و نمایشی). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط به بالا (گیاه گلدانی آویز با ارزش در بازار گیاهان زینتی گرمسیری). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | سطحی و نسبتاً ظریف. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | هیچ. حداقل دمای ایمن: ۱۵ درجه سانتیگراد. کاملاً حساس به سرما. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | خوب (تا ۳۰ درجه با رطوبت بالا). |
| ۲۳ | تحمل خشکی | کم. نیاز به رطوبت هوای بالا و خاک همیشه مرطوب (نه خیس) دارد. خشکی باعث ریزش گل و برگ میشود. |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط به بالا. در فصل رشد، خاک باید مرطوب نگه داشته شود اما از غرقابی شدن بپرهیزید. در زمستان آبیاری را کاهش دهید. |
| ۲۵ | نیاز نوری | نور غیرمستقیم و روشن (مانند پنجره شرقی). نور مستقیم و شدید برگها را میسوزاند. نور کم باعث عدم گلدهی میشود. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاک بسیار سبک، متخلخل و با زهکشی عالی (مخلوط ارکیده ایدهآل است: پوست درخت، پیت ماس، پرلیت، کمی خاکبرگ). |
| ۲۷ | زهکشی خاک | باید عالی باشد. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | متوسط (در فضای داخلی). |
| ۳۰ | مقاومت به باد | کم (برای فضای داخلی). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | شته، شپشک آردآلود، کنه تار عنکبوتی (در هوای خشک). بیماریهای قارچی مانند پوسیدگی ریشه و سفیدک پودری در شرایط مرطوب و تهویه ضعیف. |
| ۳۲ | نیاز هرس | متوسط. پس از گلدهی، میتوان ساقهها را برای تشویق شاخهزایی و حفظ فرم، کمی کوتاه کرد. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | متوسط. در فصل رشد (بهار و تابستان) هر ۲-۴ هفته با کود مایع رقیقشده مخصوص گیاهان گلدار یا ارکیده تغذیه شود. در پاییز و زمستان متوقف شود. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. قلمه ساقه (به طول ۱۰ سانت، با حداقل ۲ جفت برگ) در بهار/تابستان در محیط گرم و مرطوب. ۲. کاشت بذر (دشوار). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | در گلدان آویز معمولاً تککاشت است. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | سبدهای آویز در فضاهای داخلی روشن (آپارتمان، لابی، دفتر). تراریومهای بزرگ و بسته. گلخانههای گرم و مرطوب. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | برای فضاهای داخلی ساختمانهای شهری با نور کافی و کنترل دما مناسب است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | رطوبت هوا: کلید موفقیت است. نیاز به رطوبت ۵۰-۶۰٪ دارد. گلدهی: برای تحریک گلدهی، ممکن است نیاز به یک دوره استراحت خشکتر و خنکتر در زمستان (با آبیاری کمتر) باشد. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | سایر گیاهان گرمسیری رطوبتدوست: آنتوریوم، ارکیده، سرخس، پپرومیا. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | در طبیعت، گلها توسط پرندگان مگسخوار گردهافشانی میشوند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. نیازهای بسیار خاص رطوبت و دما. ۲. حساسیت شدید به سرما و خشکی هوا. ۳. نیاز به خاک بسیار سبک. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلهای دراماتیک و رنگین که از جوانههایی شبیه لوله رژلب بیرون میآیند، و فرم آویزان بسیار جذاب. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | ندارد. یک گیاه کاملاً زینتی است. |
| ۴۴ | چالش در ایران | هوای خشک داخل منازل به ویژه در فصول گرم و سرد (با سیستمهای تهویه). تامین رطوبت مداوم و زمینه گرمسیری. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | استفاده از دستگاه رطوبتساز (هومیفایر) در نزدیکی گیاه. قرار دادن گلدان روی سینی حاوی سنگریزه و آب (جزیره رطوبتی). کاشت در تراریوم بزرگ یا ویترین شیشهای برای ایجاد میکرواقلیم. دور نگه داشتن از دریچههای مستقیم کولر و شوفاژ. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | گونه A. speciosus اصلی ترین است. سایر گونهها و دورگههای آیشینانتوس با رنگ گل متفاوت (قرمز، بنفش، صورتی) وجود دارند. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | تابستان: هفتهای ۲ بار یا زمانی که سطح خاک کمی خشک شد، با آب ولرم و بدون املاح. زمستان: هر ۱۰-۱۴ روز یکبار. هرگز اجازه ندهید خاک کاملاً خشک شود. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | فقط در فضای کنترلشده داخلی (آپارتمان، گلخانه). در فضای باز هیچ منطقهای از ایران (حتی جنوب) به دلیل رطوبت پایین و نوسان دما برای کشت دائم آن مناسب نیست. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | معمولاً برداشت نمیشود. گلها برای تکثیر قلمه چیده میشوند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | تنها اقلیم قابل توصیه: فضای کنترلشده داخلی (Indoor) در همه شهرهای ایران با تامین نور غیرمستقیم و رطوبت مصنوعی (تهران، اصفهان، شیراز، تبریز، مشهد و…). کشت در فضای باز در هیچ نقطهای از ایران ممکن یا توصیه نمیشود. |
