پیچ اناری
پیچ اناری، گیاهی رونده چوبی چندساله و خزانکننده از خانواده بیگنونیاسه (Bignoniaceae) است که به خاطر گلهای بزرگ، شیپوری شکل و رنگ نارنجی-قرمز آتشینش که در تابستان ظاهر میشوند، شهرت دارد. خاستگاه آن جنوب شرقی ایالات متحده آمریکاست. این گیاه با نامهای «پیچ تلگرافی»، «ترومپت وی» (Trumpet Vine) و «پیچ سمی» (با احتیاط، زیرا شیره آن ممکن است باعث تحریک پوستی شود) نیز شناخته میشود. پیچ اناری یک بالارونده نیرومند است که با ریشههای هوایی کوچک و قوی خود، مانند پنجه به دیوارها، نردهها و حتی تنه درختان میچسبد و بالا میرود. برگهای مرکب شانهای آن سبز براق هستند و پس از گلهای چشمگیر، غلاف بذر بلند و نیمانندی تولید میکند. رشد این گیاه بسیار سریع و تهاجمی است و به سازهای بسیار محکم و مدیریت قوی نیاز دارد، اما نمایش تابستانه آن بینظیر و جاذب مرغ مگسخوار است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Campsis radicans (L.) Seem. |
| ۲ | نام فارسی | پیچ اناری |
| ۳ | نام انگلیسی | Trumpet Creeper, Trumpet Vine, Cow Itch Vine |
| ۴ | خانواده | Bignoniaceae (بیگنونیاسه) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه رونده چوبی چندساله خزانکننده |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۸ تا ۱۲ متر (در شرایط ایدهآل). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۵ تا ۱۰ متر بر روی سازه. |
| ۸ | فرم رشد | رونده و پیچنده، با ریشههای هوایی قوی که به سطوح میچسبند. |
| ۹ | سرعت رشد | بسیار سریع و تهاجمی. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله و با دوام طولانی. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز متوسط تا تیره. |
| ۱۲ | نوع برگ | مرکب شانهای، متقابل، با ۹-۱۱ برگچه تخممرغی-بیضوی، حاشیه دندانهدار. |
| ۱۳ | ریزش برگ | خزانکننده (در پاییز برگها زرد شده و میریزند). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواسط تابستان تا اوایل پاییز (تیر تا مهر). |
| ۱۵ | رنگ گل | نارنجی-قرمز رایج است. ارقامی با رنگ زرد یا قرمز تیره نیز وجود دارد. |
| ۱۶ | عطر گل | معمولاً بدون عطر قوی. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای بزرگ (طول ۶-۹ سانتیمتر)، شیپوری شکل، با لبه باز شده، مجتمع در خوشههای انتهایی. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار زیاد در فصل گلدهی (نمایشی چشمگیر و گرم). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی محبوب، اما به دلیل رشد تهاجمی گاهی مشکلساز میشود). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | عمیق و گسترده، همراه با ریشههای هوایی چسبنده. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | عالی. تا -۳۰ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 4). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | خوب تا عالی. پس از استقرار، مقاومت بسیار بالایی به خشکی دارد. |
| ۲۴ | نیاز آبی | کم تا متوسط. تنها در دوره استقرار اولیه و خشکیهای استثنایی به آبیاری نیاز دارد. آبیاری زیاد رشد آن را بیش از حد تحریک میکند. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (برای گلدهی انبوه ضروری است). در سایه رشد رویشی ضعیف و گلدهی ناچیز است. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، با زهکشی خوب. نسبت به خاکهای فقیر، سنگین و خشک تحمل بالایی دارد. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم تا متوسط. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | عالی (به دلیل چسبندگی قوی). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. گاهی شته یا کنه تار عنکبوتی ممکن است دیده شود. عملاً بدون بیماری جدی. |
| ۳۲ | نیاز هرس | بسیار مهم و سنگین. برای کنترل اندازه و جلوگیری از تهاجم، هرس شدید در اواخر زمستان یا اوایل بهار ضروری است. میتوان شاخهها را تا چند جوانه از شاخههای اصلی چوبی شده کوتاه کرد. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز ندارد. کوددهی باعث رشد غیرقابل کنترل میشود. در خاکهای بسیار فقیر، مقدار بسیار کمی کود در بهار کافی است. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. قلمه چوب سخت در زمستان. ۲. خوابانیدن شاخه. ۳. پاجوش ریشه. ۴. بذر (کندتر). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | حداقل ۳ تا ۵ متر از سازهها و گیاهان دیگر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش دیوارهای بزرگ و محکم، داربستهای سنگین، پرگولاهای قوی، به عنوان تکنمای مجسمهوار. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | فقط برای فضاهای بزرگ شهری مانند پارکها، میادین یا دیوارهای بزرگ صنعتی مناسب است. برای حیاطهای کوچک یا نماهای ظریف تهاجمی و نامناسب است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | هشدار: شیره گیاه میتواند باعث تحریک پوستی در افراد حساس شود. ریشههای هوایی میتوانند به ملاط دیوارها و رنگ نما آسیب بزنند. جاذب مرغ مگسخوار: بهترین گیاه برای جذب این پرندگان است. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | بهتر است به تنهایی و با فاصله کاشته شود تا فضای لازم را داشته باشد. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | بالا. گلها منبع شهد مهمی برای مرغ مگسخوار، زنبورهای درشت و پروانهها هستند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. رشد تهاجمی: میتواند سازهها را در بر گیرد و به آنها آسیب زده یا گیاهان مجاور را خفه کند. ۲. پاجوش: به شدت از ریشه پاجوش تولید میکند و میتواند در فواصل دور از گیاه مادر ظاهر شود. ۳. تحریک پوستی. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلهای آتشین و جاذب مرغ مگسخوار، رشد فولادی و مقاومت استثنایی در برابر خشکی و سرما. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | ندارد. تمام بخشهای گیاه تا حدی سمی هستند و مصرف آن توصیه نمیشود. |
| ۴۴ | چالش در ایران | کنترل رشد تهاجمی و جلوگیری از آسیب به دیوارهای آجری یا گلی در باغهای قدیمی. گسترش پاجوشها. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت در گلدانهای بسیار بزرگ و سنگین برای محدود کردن ریشه و پاجوش. استفاده از داربست مستقل و محکم به جای تکیه دادن به دیوار ساختمان. هرس رادیکال و منظم. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Flava’: گلهای زرد طلایی. ‘Atropurpurea’: گلهای قرمز تیره-ارغوانی. ‘Indian Summer’: گلهای نارنجی-قرمز با گلوگاه زرد. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | پس از استقرار کامل، در بیشتر مناطق ایران تقریباً به آبیاری نیاز ندارد و آب باران کافی است. تنها در دورههای خشکسالی شدید میتوان آن را آبیاری کرد. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | داربستهای مستقل و محکم در میانه باغهای بزرگ، یا برای پوشش دیوارهای حائل بتنی یا سنگی محکم در فضاهای عمومی. هرگز نباید نزدیک به ساختمانهای مسکونی یا شبکههای تأسیساتی کاشته شود. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | معمولاً برداشت نمیشود. غلاف بذر برای تزئینات dried قابل برداشت است. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم: مناطق معتدل، نیمهخشک و خشک با تابستانهای گرم و زمستانهای سرد (اکثر مناطق مرکزی، شمالی و غربی: تهران، اصفهان، شیراز، همدان، آذربایجان). مناطق مناسب: مناطق سردسیر. مناطق با محدودیت: مناطق مرطوب شمالی (رشد آن میتواند بیش از حد سرکش باشد) و باغهای کوچک در همه مناطق. |


