کلِماتیس

کلِماتیس‌های دورگ، گروه گسترده و محبوبی از گیاهان رونده چندساله چوبی هستند که به خاطر گل‌های بزرگ، چشمگیر و گاهی معطرشان در باغ‌های سراسر جهان کاشته می‌شوند. این دورگه‌ها حاصل تلاش باغبانان و پرورش‌دهندگان برای ترکیب بهترین ویژگی‌های گونه‌های مختلف Clematis (عمدتاً از بخش Viticella، Lanuginosa و Patens) هستند. نتیجه، گیاهانی با تنوع خیره‌کننده در رنگ (سفید، صورتی، قرمز، بنفش، آبی، ارغوانی، دو رنگ)، فرم (تک‌گلبرگ، دولایه، پرپر) و اندازه گل (از ۵ تا ۲۵ سانتیمتر) می‌باشد. کلِماتیس با پیچش دمبرگ‌های خود به دور قیم، به آرامی بالا می‌رود و نمایشی عمودی و خیره‌کننده خلق می‌کند. این گیاهان که به «ملکه گیاهان رونده» شهرت دارند، با برنامه هرس صحیح و مراقبت پایه، می‌توانند برای دهه‌ها در باغ ببالند و هر ساله شکوفا شوند.

ردیف مشخصه توضیح
۱ نام علمی Clematis spp. (گروه Hybrida)
۲ نام فارسی کلِماتیس دورگ، کلِماتیس باغی، لیانا شکوفا
۳ نام انگلیسی Hybrid Clematis, Large-flowered Clematis
۴ خانواده Ranunculaceae (آلالگان)
۵ تیپ گیاهی گیاه رونده چندساله چوبی (بالارونده با پیچش دمبرگ)
۶ ارتفاع گیاه ۲ تا ۵ متر (بسته به رقم و شرایط).
۷ گسترش گیاه ۱ تا ۳ متر بر روی سازه.
۸ فرم رشد رونده، با ساقه‌های نازک و منعطف که به دور قیم می‌پیچند.
۹ سرعت رشد متوسط تا سریع (بسته به رقم).
۱۰ طول عمر چندساله و با دوام طولانی (با مراقبت صحیح بیش از ۲۵ سال).
۱۱ رنگ برگ سبز متوسط تا سبز تیره.
۱۲ نوع برگ مرکب، برگچه‌های تخم‌مرغی تا نیزه‌ای، متقابل، حاشیه کامل یا دندانه‌دار.
۱۳ ریزش برگ خزان‌کننده (برگ‌ها در پاییز می‌ریزند).
۱۴ زمان گل‌دهی بسته به گروه هرس و رقم: گروه ۱: اوایل بهار. گروه ۲: اواخر بهار و اوایل تابستان، با گلدهی مجدد در اواخر تابستان. گروه ۳: تابستان تا پاییز.
۱۵ رنگ گل طیف وسیع: سفید، کرم، صورتی، قرمز، بنفش، آبی، ارغوانی، اغلب دو رنگ یا رگه‌دار.
۱۶ عطر گل برخی ارقام معطر هستند (مانند ‘Sweet Autumn’).
۱۷ نوع گل گل‌های منفرد، بزرگ و نمایشی، با ۴ تا ۸ گلبرگ (کاسبرگ) و مرکزی از پرچم‌های decorative (پرزهای رنگی).
۱۸ ارزش زینتی بسیار زیاد (ستاره اصلی نمایش عمودی در باغ).
۱۹ ارزش اقتصادی بالا (گیاه گران‌قیمت و محبوب گل‌فروشی‌ها و مراکز باغبانی).
۲۰ سیستم ریشه فیبری و حساس (نیاز به محیط خنک و مرطوب دارد).
۲۱ مقاومت به سرما خوب. اکثر ارقام تا -۱۵ تا -۲۰ درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کنند (Zone 4-5).
۲۲ مقاومت به گرما متوسط. گرما را تحمل می‌کند اما ریشه باید خنک بماند. در گرمای شدید ممکن است گل‌ها کوچک شوند.
۲۳ تحمل خشکی کم. ریشه‌ها به خشکی بسیار حساس هستند.
۲۴ نیاز آبی متوسط به بالا. خاک باید همواره مرطوب (نه خیس) و خنک باشد. آبیاری منظم در تابستان حیاتی است.
۲۵ نیاز نوری پای سایه، سر آفتاب. ریشه و پایه گیاه باید سایه‌دار و خنک باشد، اما ساقه‌ها و گل‌ها به حداقل ۶ ساعت آفتاب مستقیم نیاز دارند.
۲۶ نوع خاک خاک لومی غنی، با هوموس زیاد، حاصلخیز، با زهکشی عالی و کمی قلیایی تا خنثی.
۲۷ زهکشی خاک باید عالی باشد.
۲۸ تحمل شوری کم.
۲۹ تحمل آلودگی هوا متوسط.
۳۰ مقاومت به باد کم (ساقه‌های شکننده و گل‌های بزرگ در معرض آسیب باد هستند). کاشت در محل محفوظ توصیه می‌شود.
۳۱ آفات و بیماری‌ها بیماری اصلی: پژمردگی کلِماتیس (Clematis Wilt) که می‌تواند بخش هوایی را نابود کند (اما گیاه از ریشه جوان می‌زند). آفات: شته، حلزون، شپشک آردآلود.
۳۲ نیاز هرس بسیار مهم و وابسته به گروه. گروه ۱ (هرس سبک): پس از گلدهی. گروه ۲ (هرس سبک): اواخر زمستان، حذف شاخه‌های مرده و ضعیف. گروه ۳ (هرس شدید): اواخر زمستان، هرس تا ارتفاع ۳۰-۵۰ سانتی‌متر از زمین.
۳۳ تغذیه (کوددهی) متوسط. در بهار با کود کامل و با فسفر بالا (برای گلدهی) تغذیه شود. از کودهای تازه حیوانی خودداری کنید.
۳۴ روش تکثیر ۱. قلمه نیمه‌چوبی در اوایل تابستان. ۲. خوابانیدن. ۳. پیوند. (کاشت بذر برای دورگه‌ها توصیه نمی‌شود چون ویژگی والد را حفظ نمی‌کند).
۳۵ فاصله کاشت ۱ تا ۱.۵ متر از گیاهان دیگر.
۳۶ کاربرد در طراحی پوشش داربست، پرگولا، نرده، تیرک‌های چوبی. هم‌نشینی با درختچه‌ها و گل رز. کاشت در گلدان‌های بزرگ و عمیق.
۳۷ مناسب فضای شهری مناسب برای حیاط‌ها، بالکن‌های بزرگ و پرچین‌های شهری در صورت فراهم بودن شرایط ریشه.
۳۸ نکات اجرایی ویژه کاشت عمیق: طوقه گیاه باید ۱۰-۱۵ سانتی‌متر پایین‌تر از سطح خاک کاشته شود تا در برابر بیماری پژمردگی مقاوم‌تر شود. مالچ‌دهی: حفظ لایه ضخیم مالچ (خاک‌برگ، کمپوست) بر روی ریشه برای خنک و مرطوب نگه داشتن آن ضروری است.
۳۹ همنشین‌های مناسب درختچه‌های کوچک که سایه پایه را فراهم می‌کنند (مانند اسپیره، زرشک). گیاهان پوششی (مانند فرانکینیا، پیچک). گل رز (ترکیب کلاسیک).
۴۰ ارزش اکولوژیک متوسط. گل‌ها زنبورها و پروانه‌ها را جذب می‌کنند.
۴۱ هشدار/محدودیت حساسیت به جابجایی: پس از استقرار، انتقال آن مشکل‌ساز است. شکنندگی ساقه: با احتیاط handled شود. نیاز به حمایت محکم.
۴۲ ویژگی برجسته گل‌های بزرگ، رنگین و تماشایی که نمایشی خیره‌کننده در فضای عمودی ایجاد می‌کنند.
۴۳ کاربرد دارویی و خوراکی ندارد. تمام بخش‌های گیاه سمی هستند و در صورت بلع باعث ناراحتی گوارشی می‌شوند.
۴۴ چالش در ایران تابستان‌های گرم و خشک که حفظ رطوبت و خنکی پای گیاه را دشوار می‌سازد. آب‌های سنگین و قلیایی در برخی مناطق.
۴۵ راهکار برای ایران کاشت در سمت شمالی دیوار یا سازه که پای گیاه سایه داشته باشد. استفاده گسترده از مالچ. آبیاری با سیستم قطره‌ای. اصلاح خاک با کود دامی پوسیده و سنگ‌ریزه برای زهکشی.
۴۶ ارقام مختلف معروف ‘Jackmanii’: بنفش-ارغوانی، گروه ۳. ‘Nelly Moser’: صورتی راه‌راه، گروه ۲. ‘Vyvyan Pennell’: آبی-بنفش پرپر، گروه ۲. ‘Ernest Markham’: قرمز مایل به ارغوانی، گروه ۳.
۴۷ آبیاری در ایران در فصل رشد (بهار تا پاییز) آبیاری منظم و عمیق (هر ۲-۳ روز در تابستان‌های گرم). استفاده از سطل یخ در پای گیاه در تابستان‌های بسیار گرم (روش سنتی) می‌تواند کمک‌کننده باشد.
۴۸ محل کاشت در باغ ایرانی پای دیوار شمالی یا شرقی که آفتاب صبحگاهی را دریافت کند اما بعدازظهر سایه باشد. یا در گلدان بزرگ و عمیق که جابجایی برای کنترل دمای ریشه ممکن باشد.
۴۹ برداشت و خشک‌کردن گلها برای باگه گل قابل برداشت هستند. برای خشک کردن مناسب نیستند.
۵۰ اقلیم پیشنهادی در ایران بهترین اقلیم: مناطق معتدل کوهستانی و نیمه‌مرطوب با تابستان‌های معتدل (شمال، شمال غرب و غرب: تهران، البرز، آذربایجان، همدان، گیلان، مازندران). مناطق مناسب: مناطق مرکزی با فراهم کردن سایه پایه و آبیاری بسیار منظم (اصفهان، شیراز). مناطق با محدودیت: مناطق جنوبی و کویری با گرمای شدید و خشکی هوا (چالش بسیار بزرگ).
کلماتیس