کلِماتیس
کلِماتیسهای دورگ، گروه گسترده و محبوبی از گیاهان رونده چندساله چوبی هستند که به خاطر گلهای بزرگ، چشمگیر و گاهی معطرشان در باغهای سراسر جهان کاشته میشوند. این دورگهها حاصل تلاش باغبانان و پرورشدهندگان برای ترکیب بهترین ویژگیهای گونههای مختلف Clematis (عمدتاً از بخش Viticella، Lanuginosa و Patens) هستند. نتیجه، گیاهانی با تنوع خیرهکننده در رنگ (سفید، صورتی، قرمز، بنفش، آبی، ارغوانی، دو رنگ)، فرم (تکگلبرگ، دولایه، پرپر) و اندازه گل (از ۵ تا ۲۵ سانتیمتر) میباشد. کلِماتیس با پیچش دمبرگهای خود به دور قیم، به آرامی بالا میرود و نمایشی عمودی و خیرهکننده خلق میکند. این گیاهان که به «ملکه گیاهان رونده» شهرت دارند، با برنامه هرس صحیح و مراقبت پایه، میتوانند برای دههها در باغ ببالند و هر ساله شکوفا شوند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Clematis spp. (گروه Hybrida) |
| ۲ | نام فارسی | کلِماتیس دورگ، کلِماتیس باغی، لیانا شکوفا |
| ۳ | نام انگلیسی | Hybrid Clematis, Large-flowered Clematis |
| ۴ | خانواده | Ranunculaceae (آلالگان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه رونده چندساله چوبی (بالارونده با پیچش دمبرگ) |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۲ تا ۵ متر (بسته به رقم و شرایط). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۱ تا ۳ متر بر روی سازه. |
| ۸ | فرم رشد | رونده، با ساقههای نازک و منعطف که به دور قیم میپیچند. |
| ۹ | سرعت رشد | متوسط تا سریع (بسته به رقم). |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله و با دوام طولانی (با مراقبت صحیح بیش از ۲۵ سال). |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز متوسط تا سبز تیره. |
| ۱۲ | نوع برگ | مرکب، برگچههای تخممرغی تا نیزهای، متقابل، حاشیه کامل یا دندانهدار. |
| ۱۳ | ریزش برگ | خزانکننده (برگها در پاییز میریزند). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | بسته به گروه هرس و رقم: گروه ۱: اوایل بهار. گروه ۲: اواخر بهار و اوایل تابستان، با گلدهی مجدد در اواخر تابستان. گروه ۳: تابستان تا پاییز. |
| ۱۵ | رنگ گل | طیف وسیع: سفید، کرم، صورتی، قرمز، بنفش، آبی، ارغوانی، اغلب دو رنگ یا رگهدار. |
| ۱۶ | عطر گل | برخی ارقام معطر هستند (مانند ‘Sweet Autumn’). |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای منفرد، بزرگ و نمایشی، با ۴ تا ۸ گلبرگ (کاسبرگ) و مرکزی از پرچمهای decorative (پرزهای رنگی). |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار زیاد (ستاره اصلی نمایش عمودی در باغ). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | بالا (گیاه گرانقیمت و محبوب گلفروشیها و مراکز باغبانی). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | فیبری و حساس (نیاز به محیط خنک و مرطوب دارد). |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | خوب. اکثر ارقام تا -۱۵ تا -۲۰ درجه سانتیگراد را تحمل میکنند (Zone 4-5). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | متوسط. گرما را تحمل میکند اما ریشه باید خنک بماند. در گرمای شدید ممکن است گلها کوچک شوند. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | کم. ریشهها به خشکی بسیار حساس هستند. |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط به بالا. خاک باید همواره مرطوب (نه خیس) و خنک باشد. آبیاری منظم در تابستان حیاتی است. |
| ۲۵ | نیاز نوری | پای سایه، سر آفتاب. ریشه و پایه گیاه باید سایهدار و خنک باشد، اما ساقهها و گلها به حداقل ۶ ساعت آفتاب مستقیم نیاز دارند. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاک لومی غنی، با هوموس زیاد، حاصلخیز، با زهکشی عالی و کمی قلیایی تا خنثی. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | باید عالی باشد. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | متوسط. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | کم (ساقههای شکننده و گلهای بزرگ در معرض آسیب باد هستند). کاشت در محل محفوظ توصیه میشود. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بیماری اصلی: پژمردگی کلِماتیس (Clematis Wilt) که میتواند بخش هوایی را نابود کند (اما گیاه از ریشه جوان میزند). آفات: شته، حلزون، شپشک آردآلود. |
| ۳۲ | نیاز هرس | بسیار مهم و وابسته به گروه. گروه ۱ (هرس سبک): پس از گلدهی. گروه ۲ (هرس سبک): اواخر زمستان، حذف شاخههای مرده و ضعیف. گروه ۳ (هرس شدید): اواخر زمستان، هرس تا ارتفاع ۳۰-۵۰ سانتیمتر از زمین. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | متوسط. در بهار با کود کامل و با فسفر بالا (برای گلدهی) تغذیه شود. از کودهای تازه حیوانی خودداری کنید. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. قلمه نیمهچوبی در اوایل تابستان. ۲. خوابانیدن. ۳. پیوند. (کاشت بذر برای دورگهها توصیه نمیشود چون ویژگی والد را حفظ نمیکند). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۱ تا ۱.۵ متر از گیاهان دیگر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش داربست، پرگولا، نرده، تیرکهای چوبی. همنشینی با درختچهها و گل رز. کاشت در گلدانهای بزرگ و عمیق. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | مناسب برای حیاطها، بالکنهای بزرگ و پرچینهای شهری در صورت فراهم بودن شرایط ریشه. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | کاشت عمیق: طوقه گیاه باید ۱۰-۱۵ سانتیمتر پایینتر از سطح خاک کاشته شود تا در برابر بیماری پژمردگی مقاومتر شود. مالچدهی: حفظ لایه ضخیم مالچ (خاکبرگ، کمپوست) بر روی ریشه برای خنک و مرطوب نگه داشتن آن ضروری است. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | درختچههای کوچک که سایه پایه را فراهم میکنند (مانند اسپیره، زرشک). گیاهان پوششی (مانند فرانکینیا، پیچک). گل رز (ترکیب کلاسیک). |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط. گلها زنبورها و پروانهها را جذب میکنند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | حساسیت به جابجایی: پس از استقرار، انتقال آن مشکلساز است. شکنندگی ساقه: با احتیاط handled شود. نیاز به حمایت محکم. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلهای بزرگ، رنگین و تماشایی که نمایشی خیرهکننده در فضای عمودی ایجاد میکنند. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | ندارد. تمام بخشهای گیاه سمی هستند و در صورت بلع باعث ناراحتی گوارشی میشوند. |
| ۴۴ | چالش در ایران | تابستانهای گرم و خشک که حفظ رطوبت و خنکی پای گیاه را دشوار میسازد. آبهای سنگین و قلیایی در برخی مناطق. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت در سمت شمالی دیوار یا سازه که پای گیاه سایه داشته باشد. استفاده گسترده از مالچ. آبیاری با سیستم قطرهای. اصلاح خاک با کود دامی پوسیده و سنگریزه برای زهکشی. |
| ۴۶ | ارقام مختلف معروف | ‘Jackmanii’: بنفش-ارغوانی، گروه ۳. ‘Nelly Moser’: صورتی راهراه، گروه ۲. ‘Vyvyan Pennell’: آبی-بنفش پرپر، گروه ۲. ‘Ernest Markham’: قرمز مایل به ارغوانی، گروه ۳. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در فصل رشد (بهار تا پاییز) آبیاری منظم و عمیق (هر ۲-۳ روز در تابستانهای گرم). استفاده از سطل یخ در پای گیاه در تابستانهای بسیار گرم (روش سنتی) میتواند کمککننده باشد. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | پای دیوار شمالی یا شرقی که آفتاب صبحگاهی را دریافت کند اما بعدازظهر سایه باشد. یا در گلدان بزرگ و عمیق که جابجایی برای کنترل دمای ریشه ممکن باشد. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | گلها برای باگه گل قابل برداشت هستند. برای خشک کردن مناسب نیستند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم: مناطق معتدل کوهستانی و نیمهمرطوب با تابستانهای معتدل (شمال، شمال غرب و غرب: تهران، البرز، آذربایجان، همدان، گیلان، مازندران). مناطق مناسب: مناطق مرکزی با فراهم کردن سایه پایه و آبیاری بسیار منظم (اصفهان، شیراز). مناطق با محدودیت: مناطق جنوبی و کویری با گرمای شدید و خشکی هوا (چالش بسیار بزرگ). |



