پاپیتال
پاپیتال، یک گیاه رونده چوبی، همیشهسبز و بسیار سازگار از خانواده عشقگان (Araliaceae) است که به دلیل شاخ و برگ متراکم، براق و زیبایش، قرنهاست در معماری منظر و باغها استفاده میشود. خاستگاه آن اروپا، غرب آسیا و شمال آفریقاست. این گیاه با نامهای «پاپیتال»، «پیچک انگلیسی» و «لیل» نیز شناخته میشود. عشقه در دو مرحله رشد متفاوت دارد: مرحله نابالغ (جوانی) که به صورت رونده و با برگهای لوبدار مشخص است و با ریشههای هوایی کوچک به سطوح میچسبد؛ و مرحله بالغ (که معمولاً پس از رسیدن به نور یا با سن ایجاد میشود) که به صورت بوتهای غیربالارونده با برگهای کامل تخممرغی و تولید گل و میوه در میآید. گلهای کوچک و زرد-سبز آن در پاییز ظاهر شده و برای زنبورها دیررس و ارزشمند هستند. میوههای سته سیاه آن غذای پرندگان در زمستان است، اما برای انسان و برخی حیوانات سمی میباشند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Hedera helix L. |
| ۲ | نام فارسی | عشقه معمولی، پاپیتال، پیچک انگلیسی، لیل |
| ۳ | نام انگلیسی | English Ivy, Common Ivy, European Ivy |
| ۴ | خانواده | Araliaceae (عشقگان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه رونده چوبی چندساله همیشهسبز |
| ۶ | ارتفاع گیاه | به عنوان رونده: ۲۰ تا ۳۰ متر؛ به عنوان پوشش زمینی: ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر. |
| ۷ | گسترش گیاه | نامحدود (با کنترل). |
| ۸ | فرم رشد | رونده یا خزنده، با ریشههای هوایی قوی چسبنده. |
| ۹ | سرعت رشد | متوسط تا سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | بسیار طولانی (صدها سال). |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز تیره براق، ارقام ابلق با حاشیه سفید، کرم یا زرد. |
| ۱۲ | نوع برگ | در مرحله جوانی: ساده، ۳-۵ لوبه، متناوب، چرمی. در مرحله بالغ: تخممرغی-لوزی بدون لوب. |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | پاییز (مهر-آبان)، اما فقط در شاخههای بالغ و در معرض نور کافی. |
| ۱۵ | رنگ گل | زرد-سبز کمرنگ، ناچیز از نظر دیداری. |
| ۱۶ | عطر گل | معطر ملایم تا شدید (بسته به شرایط). |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای کوچک در چترهای کروی. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | زیاد (به ویژه برای شاخ و برگ همیشهسبز و پوششدهی). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی گلدانی و پوششی، استفاده در صنایع آرایشی). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریشههای هوایی چسبنده + سیستم ریشه زمینی سطحی و ریزومدار. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | عالی. تا -۲۵ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 4). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | خوب (به شرط رطوبت کافی). |
| ۲۳ | تحمل خشکی | متوسط. پس از استقرار، تحمل نسبی دارد اما خشکی شدید را دوست ندارد. |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط. خاک باید تا حدی مرطوب باشد، به ویژه در آفتاب کامل. در سایه نیاز آبی کمتر است. |
| ۲۵ | نیاز نوری | سایه کامل را تحمل میکند. در معرض آفتاب قرار گرفتن به برگ ها آسیب وارد می کند. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، مرطوب، با زهکشی خوب و غنی از هوموس. نسبت به خاکهای فقیر تا حدی سازگار است. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب. از ماندابی طولانی بیزار است. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم تا متوسط. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | عالی. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | مقاومت خوب. ممکن است شته، شپشک آردآلود، کنه تار عنکبوتی یا بیماریهای باکتریایی لکهبرگی و سوختگی شاخه را تجربه کند. |
| ۳۲ | نیاز هرس | ضروری و منظم. برای کنترل اندازه، جلوگیری از آسیب به سازه و حفظ تراکم، چندین بار در سال نیاز به هرس دارد. بهترین زمان هرس اصلی اواخر زمستان است. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | کم. در بهار با کود متعادل رقیق شده یا کمپوست میتوان آن را تغذیه کرد. |
| ۳۴ | روش تکثیر | بسیار آسان. ۱. قلمه ساقه (در هر زمان). ۲. خوابانیدن. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر برای پوشش زمینی؛ برای دیوار، ۱ تا ۱.۵ متر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش دیوارها و نماهای قدیمی، پوشش زمینی در سایهدرختان، پرکردن ترکهای دیوارهای سنگی، سبدهای آویز، به عنوان گیاه آپارتمانی. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بله، اما با کنترل شدید. برای پوشش دیوارهای بتونی یا سنگی محکم و نردهها مناسب است. برای دیوارهای ترکدار یا قدیمی خطرناک است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | هشدار: ریشههای هوایی میتوانند به رنگ، گچ و ملاط دیوارهای قدیمی آسیب بزنند و در ترکها نفوذ کنند. سمیت: تمام بخشهای گیاه، به ویژه میوهها، برای انسان و دام سمی هستند. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | درختان بزرگ با تنه محکم (مانند بلوط)، گیاهان سایهدوست مانند هاستا و سرخس در پای آن. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | خوب (در زیستگاه بومی). پناهگاه زمستانی برای پرندگان و حشرات. گلهای پاییزی دیررس برای زنبورها و شهدخواران حیاتی است. میوهها غذای پرندگان. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. مهاجم: در بسیاری از مناطق خارج از محدوده بومی خود (از جمله آمریکای شمالی) یک گونه مهاجم مخرب است. ۲. آسیب به سازه. ۳. سمی بودن. ۴. خفه کردن درختان. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | پوشش همیشهسبز متراکم و زیبا، سازگاری با تاریکترین نقاط باغ، قابلیت چسبندگی به سطوح. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | دارویی: برای مشکلات تنفسی (سرفه) و پوستی استفاده میشد. هشدار: به دلیل سمیت، مصرف خودسرانه خطرناک است. خوراکی: ندارد. |
| ۴۴ | چالش در ایران | رفتار بالقوه مهاجم در مناطق مرطوب شمالی کشور (گیلان، مازندران) که میتواند پوشش جنگلی را مختل کند. آسیب به دیوارهای خشتی و آجری باغهای قدیمی. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت کنترلشده: فقط در گلدانها یا سبدهای آویز. پرهیز از کاشت بر روی دیوارهای تاریخی یا ساختمانهای مسکونی. هرس منظم و جلوگیری از گل و بذر دادن در مناطق مرطوب. استفاده از آن به عنوان گیاه پوششی زمینی در زیر درختان با مرزبندی فیزیکی برای ریشه. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Glacier’: برگهای ابلق خاکستری-سبز با حاشیه سفید. ‘Goldchild’: برگهای ابلق سبز با حاشیه زرد طلایی پهن. ‘Ivalace’: برگهای مجعد و براق. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در مناطق مرطوب شمالی نیاز به آبیاری مصنوعی کمی دارد. در مناطق مرکزی و خشک، آبیاری منظم هفتهای ۱-۲ بار در فصل رشد ضروری است. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | به عنوان پوشش زمینی در زیر سایهدرختان بزرگ (مانند چنار یا توت) در باغهای کلاسیک ایرانی. هرگز بر روی دیوارهای خشتی، گلی یا کاهگلی. در گلدانهای بزرگ برای بالکنهای سایهدار شهری. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | شاخههای برگدار برای تزئینات دستهگل یا صنایع دستی قابل برداشت هستند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق مناسب با مدیریت: مناطق مرطوب و نیمهمرطوب شمال و شمال غرب (گیلان، مازندران، آذربایجان) فقط به عنوان پوشش زمینی کنترلشده. مناطق معتدل مرکزی: (تهران، اصفهان، شیراز) با آبیاری منظم و دور از دیوارهای آسیبپذیر. مناطق با محدودیت: مناطق بسیار گرم و خشک جنوبی (استرس آبی بالا). |




