نیلوفر
نیلوفر پیچ معمولی، یک گیاه رونده علفی و سریعالرشد از خانواده پیچکیان (Convolvulaceae) است که به خاطر گلهای شیپوری شکل، رنگارنگ و فراوانش که هر صبح با طلوع آفتاب گشوده میشوند، شهرت دارد. خاستگاه آن مناطق گرمسیری قاره آمریکا (مکزیک و آمریکای مرکزی) است، اما امروزه در بسیاری از نقاط جهان بهصورت طبیعی شده یا به عنوان گیاه زینتی یکساله کشت میگردد. این گیاه با نامهای «پیچک صبحگاهی»، «مورنینگ گلوری» و «نیلوفر باغی» نیز شناخته میشود. ساقههای بلند و پیچنده آن به سرعت از هر تکیهگاهی بالا رفته و پوشش متراکمی از برگهای پهن و قلبی شکل سبز ایجاد میکنند. گلها به رنگهای بنفش، صورتی، قرمز، آبی و سفید، اغلب با گلوگاه سفید دیده میشوند و پس از چند ساعت در بعدازظهر پژمرده میشوند، اما روز بعد گلهای جدیدی جایگزین میشوند. این گیاه به دلیل رشد آسان و نمایش گلهای رنگین، محبوب باغبانان است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Ipomoea purpurea (L.) Roth |
| ۲ | نام فارسی | نیلوفر پیچ معمولی، پیچک صبحگاهی، نیلوفر باغی |
| ۳ | نام انگلیسی | Common Morning Glory, Tall Morning Glory |
| ۴ | خانواده | Convolvulaceae (پیچکیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی یکساله رونده |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۲ تا ۳ متر (گاهی تا ۴ متر). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر (به صورت عمودی بر روی قیم). |
| ۸ | فرم رشد | رونده و پیچنده، با ساقههای بلند و منعطف. |
| ۹ | سرعت رشد | بسیار سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | یکساله (چرخه کامل زندگی در یک فصل رشد). |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز متوسط. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متناوب، قلبی شکل، با نوک تیز، گاهی کمی مودار. |
| ۱۳ | ریزش برگ | با اولین سرمای پاییزی از بین میرود. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | تابستان تا اوایل پاییز (خرداد تا مهر). |
| ۱۵ | رنگ گل | بنفش، صورتی، قرمز، آبی، سفید؛ اغلب دو رنگ یا با گلوگاه سفید. |
| ۱۶ | عطر گل | معمولاً بدون عطر مشخص. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای بزرگ شیپوری شکل (قطر ۵-۱۰ سانتیمتر)، منفرد یا جفت، که از محور برگها خارج میشوند. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | زیاد (به دلیل گلدهی فراوان و رنگهای شاد). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی محبوب بذرپاشی). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریشه راست (Taproot) نسبتاً عمیق. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | هیچ. کاملاً حساس به یخبندان. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | متوسط. برای گلدهی مطلوب به رطوبت نیاز دارد، اما دورههای کوتاه خشکی را تحمل میکند. |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط. آبیاری منظم به ویژه در دوره رشد و گلدهی ضروری است. خاک نباید کاملاً خشک شود. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (حداقل ۶-۸ ساعت). در سایه گلدهی بسیار ضعیف میشود. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، حاصلخیز، با زهکشی خوب. خاکهای فقیر را نیز تا حدی تحمل میکند. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | متوسط. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | متوسط (ساقهها ممکن است در باد شدید آسیب ببینند). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | نسبتاً مقاوم. ممکن است مورد حمله شته، کنه تار عنکبوتی و حلزون قرار گیرد. بیماریهای قارچی مانند زنگ یا لکهبرگی در شرایط مرطوب ممکن است رخ دهد. |
| ۳۲ | نیاز هرس | معمولاً نیاز نیست. اما میتوان برای کنترل اندازه و تحریک شاخهزایی، نوک ساقهها را چید. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | کم تا متوسط. یکبار تغذیه در ابتدای رشد با کود متعادل کافی است. کوددهی زیاد باعث رشد برگ و کاهش گل میشود. |
| ۳۴ | روش تکثیر | کاشت بذر (اصلیترین روش). بذرها را ۲۴ ساعت قبل از کاشت در آب ولرم خیس کنید یا پوست سخت آن را کمی خراش دهید تا جوانهزنی تسریع شود. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش سریع نردهها، داربستهای سبک، پرگولا، تیرکهای تلفن قدیمی، گلدانهای آویز، سبدهای معلق، پوشاندن منظرههای ناخوشایند. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | مناسب برای بالکنهای آفتابی، نردههای حیاطهای کوچک شهری و گلدانهای عمودی. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | جوانهزنی: خراشدادن یا خیساندن بذر ضروری است. خودبذری: به وفور خودبذری میدهد و ممکن است در سال بعد در همان محل یا اطراف آن سبز شود. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | گل آفتابگردان، کوکب، میخک. میتواند به عنوان زمینهای برای گیاهان کوتاهقدتر استفاده شود. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط. گلها شهدی برای زنبورها و پروانهها فراهم میکنند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. خودبذری قوی و تهاجمی: در برخی مناطق به عنوان علف هرز مهاجم شناخته میشود. ۲. سمی بودن: بذرها در صورت بلعیده شدن سمی هستند (حاوی آلکالوئیدهای ارگولین). ۳. عمر کوتاه گل: هر گل فقط یک صبح دوام دارد. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | رشد فوقالعاده سریع، گلهای رنگارنگ و فراوان صبحگاهی، کاشت و نگهداری بسیار آسان. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | هیچ. تمام بخشهای گیاه، به ویژه بذرها سمی هستند و نباید مصرف شوند. در گذشته برخی گونهها در طب سنتی استفاده میشدند اما این گونه برای مصرف خوراکی توصیه نمیشود. |
| ۴۴ | چالش در ایران | خطر خودبذری و گسترش ناخواسته در باغ. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | حذف گلهای پژمرده قبل از تشکیل بذر (Deadheading) برای کنترل جمعیت. کاشت در گلدان برای محدود کردن گسترش. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ارقام متعدد با رنگهای خالص و مخلوط در بازار موجود است: ‘Crimson Rambler’ (قرمز), ‘Star of Yelta’ (بنفش تیره), ‘Grandpa Ott’s’ (بنفش با گلوگاه صورتی). |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در تابستانهای گرم و خشک، آبیاری منظم هر ۲-۳ روز یکبار ضروری است. خاک سطحی نباید خشک بماند. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | نردههای شرقی یا جنوبی که آفتاب صبحگاهی را دریافت کنند. برای ایجاد سایه سریع روی آلاچیقهای سبک تابستانه. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | معمولاً برداشت نمیشود. برای جمعآوری بذر، باید غلافهای بذر را پس از قهوهای و خشک شدن چید. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناسب برای کلیه مناطق ایران به صورت یکساله تابستانه. بهترین رشد در مناطق معتدل، گرم و نیمهخشک با تابستانهای طولانی (اکثر مناطق مرکزی، جنوبی و شمالی). در مناطق سردسیر نیز پس از رفع سرمای بهاره میتوان کشت کرد، اما فصل رشد کوتاهتری دارد. |


