نیلوفر

نیلوفر پیچ معمولی، یک گیاه رونده علفی و سریع‌الرشد از خانواده پیچکیان (Convolvulaceae) است که به خاطر گل‌های شیپوری شکل، رنگارنگ و فراوانش که هر صبح با طلوع آفتاب گشوده می‌شوند، شهرت دارد. خاستگاه آن مناطق گرمسیری قاره آمریکا (مکزیک و آمریکای مرکزی) است، اما امروزه در بسیاری از نقاط جهان به‌صورت طبیعی شده یا به عنوان گیاه زینتی یکساله کشت می‌گردد. این گیاه با نام‌های «پیچک صبحگاهی»، «مورنینگ گلوری» و «نیلوفر باغی» نیز شناخته می‌شود. ساقه‌های بلند و پیچنده آن به سرعت از هر تکیه‌گاهی بالا رفته و پوشش متراکمی از برگ‌های پهن و قلبی شکل سبز ایجاد می‌کنند. گل‌ها به رنگ‌های بنفش، صورتی، قرمز، آبی و سفید، اغلب با گلوگاه سفید دیده می‌شوند و پس از چند ساعت در بعدازظهر پژمرده می‌شوند، اما روز بعد گل‌های جدیدی جایگزین می‌شوند. این گیاه به دلیل رشد آسان و نمایش گل‌های رنگین، محبوب باغبانان است.

ردیف مشخصه توضیح
۱ نام علمی Ipomoea purpurea (L.) Roth
۲ نام فارسی نیلوفر پیچ معمولی، پیچک صبحگاهی، نیلوفر باغی
۳ نام انگلیسی Common Morning Glory, Tall Morning Glory
۴ خانواده Convolvulaceae (پیچکیان)
۵ تیپ گیاهی گیاه علفی یکساله رونده
۶ ارتفاع گیاه ۲ تا ۳ متر (گاهی تا ۴ متر).
۷ گسترش گیاه ۳۰ تا ۶۰ سانتی‌متر (به صورت عمودی بر روی قیم).
۸ فرم رشد رونده و پیچنده، با ساقه‌های بلند و منعطف.
۹ سرعت رشد بسیار سریع.
۱۰ طول عمر یکساله (چرخه کامل زندگی در یک فصل رشد).
۱۱ رنگ برگ سبز متوسط.
۱۲ نوع برگ ساده، متناوب، قلبی شکل، با نوک تیز، گاهی کمی مودار.
۱۳ ریزش برگ با اولین سرمای پاییزی از بین می‌رود.
۱۴ زمان گل‌دهی تابستان تا اوایل پاییز (خرداد تا مهر).
۱۵ رنگ گل بنفش، صورتی، قرمز، آبی، سفید؛ اغلب دو رنگ یا با گلوگاه سفید.
۱۶ عطر گل معمولاً بدون عطر مشخص.
۱۷ نوع گل گل‌های بزرگ شیپوری شکل (قطر ۵-۱۰ سانتی‌متر)، منفرد یا جفت، که از محور برگ‌ها خارج می‌شوند.
۱۸ ارزش زینتی زیاد (به دلیل گل‌دهی فراوان و رنگ‌های شاد).
۱۹ ارزش اقتصادی متوسط (گیاه زینتی محبوب بذرپاشی).
۲۰ سیستم ریشه ریشه راست (Taproot) نسبتاً عمیق.
۲۱ مقاومت به سرما هیچ. کاملاً حساس به یخبندان.
۲۲ مقاومت به گرما عالی.
۲۳ تحمل خشکی متوسط. برای گلدهی مطلوب به رطوبت نیاز دارد، اما دوره‌های کوتاه خشکی را تحمل می‌کند.
۲۴ نیاز آبی متوسط. آبیاری منظم به ویژه در دوره رشد و گلدهی ضروری است. خاک نباید کاملاً خشک شود.
۲۵ نیاز نوری آفتاب کامل (حداقل ۶-۸ ساعت). در سایه گلدهی بسیار ضعیف می‌شود.
۲۶ نوع خاک خاک‌های لومی، حاصلخیز، با زهکشی خوب. خاک‌های فقیر را نیز تا حدی تحمل می‌کند.
۲۷ زهکشی خاک خوب.
۲۸ تحمل شوری کم.
۲۹ تحمل آلودگی هوا متوسط.
۳۰ مقاومت به باد متوسط (ساقه‌ها ممکن است در باد شدید آسیب ببینند).
۳۱ آفات و بیماری‌ها نسبتاً مقاوم. ممکن است مورد حمله شته، کنه تار عنکبوتی و حلزون قرار گیرد. بیماری‌های قارچی مانند زنگ یا لکه‌برگی در شرایط مرطوب ممکن است رخ دهد.
۳۲ نیاز هرس معمولاً نیاز نیست. اما می‌توان برای کنترل اندازه و تحریک شاخه‌زایی، نوک ساقه‌ها را چید.
۳۳ تغذیه (کوددهی) کم تا متوسط. یکبار تغذیه در ابتدای رشد با کود متعادل کافی است. کوددهی زیاد باعث رشد برگ و کاهش گل می‌شود.
۳۴ روش تکثیر کاشت بذر (اصلی‌ترین روش). بذرها را ۲۴ ساعت قبل از کاشت در آب ولرم خیس کنید یا پوست سخت آن را کمی خراش دهید تا جوانه‌زنی تسریع شود.
۳۵ فاصله کاشت ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر.
۳۶ کاربرد در طراحی پوشش سریع نرده‌ها، داربست‌های سبک، پرگولا، تیرک‌های تلفن قدیمی، گلدان‌های آویز، سبدهای معلق، پوشاندن منظره‌های ناخوشایند.
۳۷ مناسب فضای شهری مناسب برای بالکن‌های آفتابی، نرده‌های حیاط‌های کوچک شهری و گلدان‌های عمودی.
۳۸ نکات اجرایی ویژه جوانه‌زنی: خراش‌دادن یا خیساندن بذر ضروری است. خودبذری: به وفور خودبذری می‌دهد و ممکن است در سال بعد در همان محل یا اطراف آن سبز شود.
۳۹ همنشین‌های مناسب گل آفتابگردان، کوکب، میخک. می‌تواند به عنوان زمینه‌ای برای گیاهان کوتاه‌قدتر استفاده شود.
۴۰ ارزش اکولوژیک متوسط. گل‌ها شهدی برای زنبورها و پروانه‌ها فراهم می‌کنند.
۴۱ هشدار/محدودیت ۱. خودبذری قوی و تهاجمی: در برخی مناطق به عنوان علف هرز مهاجم شناخته می‌شود. ۲. سمی بودن: بذرها در صورت بلعیده شدن سمی هستند (حاوی آلکالوئیدهای ارگولین). ۳. عمر کوتاه گل: هر گل فقط یک صبح دوام دارد.
۴۲ ویژگی برجسته رشد فوق‌العاده سریع، گل‌های رنگارنگ و فراوان صبحگاهی، کاشت و نگهداری بسیار آسان.
۴۳ کاربرد دارویی و خوراکی هیچ. تمام بخش‌های گیاه، به ویژه بذرها سمی هستند و نباید مصرف شوند. در گذشته برخی گونه‌ها در طب سنتی استفاده می‌شدند اما این گونه برای مصرف خوراکی توصیه نمی‌شود.
۴۴ چالش در ایران خطر خودبذری و گسترش ناخواسته در باغ.
۴۵ راهکار برای ایران حذف گل‌های پژمرده قبل از تشکیل بذر (Deadheading) برای کنترل جمعیت. کاشت در گلدان برای محدود کردن گسترش.
۴۶ ارقام مختلف ارقام متعدد با رنگ‌های خالص و مخلوط در بازار موجود است: ‘Crimson Rambler’ (قرمز), ‘Star of Yelta’ (بنفش تیره), ‘Grandpa Ott’s’ (بنفش با گلوگاه صورتی).
۴۷ آبیاری در ایران در تابستان‌های گرم و خشک، آبیاری منظم هر ۲-۳ روز یکبار ضروری است. خاک سطحی نباید خشک بماند.
۴۸ محل کاشت در باغ ایرانی نرده‌های شرقی یا جنوبی که آفتاب صبحگاهی را دریافت کنند. برای ایجاد سایه سریع روی آلاچیق‌های سبک تابستانه.
۴۹ برداشت و خشک‌کردن معمولاً برداشت نمی‌شود. برای جمع‌آوری بذر، باید غلاف‌های بذر را پس از قهوه‌ای و خشک شدن چید.
۵۰ اقلیم پیشنهادی در ایران مناسب برای کلیه مناطق ایران به صورت یکساله تابستانه. بهترین رشد در مناطق معتدل، گرم و نیمه‌خشک با تابستان‌های طولانی (اکثر مناطق مرکزی، جنوبی و شمالی). در مناطق سردسیر نیز پس از رفع سرمای بهاره می‌توان کشت کرد، اما فصل رشد کوتاه‌تری دارد.
نیلوفر