یاسمن زرد
یاسمن زرد یک درختچه رونده نیمهچوبی، نیمههمیشهسبز و نیرومند از خانواده زیتونیان (Oleaceae) است که بهخاطر گلهای زرد طلایی، نیمهدوگلبرگ و نسبتاً بزرگش که در اواخر زمستان تا بهار، پیش از بسیاری دیگر از گیاهان شکوفا میشوند، شهرت دارد. خاستگاه آن چین (سیچوان) و ویتنام است. این گیاه با نامهای «یاسمن ژاپنی»، «یاسمن اولیه زرد» و «پیچک زرد» نیز شناخته میشود. برخلاف بیشتر یاسمنهای معطر، گلهای این گونه عطر محسوسی ندارند یا عطری بسیار ملایم دارند و ارزش اصلی آن در گلهای رنگین و زودرسش است. ساقههای بلند، قوی و چهارگوش آن به صورت قوسدار رشد کرده و اگر بدون قیم رها شوند، حالت درختچهای گسترده و آویزان به خود میگیرند. برگهای مرکب سهبرگچهای سبز تیره آن نیز زینتی هستند. این یاسمن، گیاهی بسیار سازگار و مقاوم است که میتواند شرایط سخت را تحمل کند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Jasminum mesnyi Hance (هممعنی: Jasminum primulinum) |
| ۲ | نام فارسی | یاسمن زرد، یاسمن اولیه، یاسمن ژاپنی، پیچک زرد |
| ۳ | نام انگلیسی | Primrose Jasmine, Japanese Jasmine, Yellow Jasmine |
| ۴ | خانواده | Oleaceae (زیتونیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | درختچه رونده نیمهچوبی، نیمههمیشهسبز تا همیشهسبز (بسته به اقلیم) |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۲ تا ۳ متر (با هدایت). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۲ تا ۴ متر. |
| ۸ | فرم رشد | قوسدار، آویزان، با ساقههای بلند و چهارگوش. میتواند به صورت درختچهای متراکم یا رونده رشد کند. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله و با دوام. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز تیره. |
| ۱۲ | نوع برگ | مرکب، با ۳ برگچه تخممرغی-کشیده، برگچه انتهایی بزرگتر. |
| ۱۳ | ریزش برگ | نیمههمیشهسبز (در مناطق سرد یا تحت استرس خشکی، بخشی از برگها را از دست میدهد). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواخر زمستان تا اواسط بهار (اسفند تا اردیبهشت). |
| ۱۵ | رنگ گل | زرد طلایی روشن. |
| ۱۶ | عطر گل | بسیار کم یا بدون عطر. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای نیمهدوگلبرگ (۶-۱۰ گلبرگ)، قیفی شکل، به قطر ۳-۵ سانتیمتر، منفرد در محور برگها. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | زیاد (بهویژه به دلیل زمان گلدهی زودرس و رنگ زرد درخشان). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی باغی). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | فیبری و گسترده. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | خوب. تا حدود -۱۰ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 7). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | عالی. پس از استقرار، مقاومت بسیار بالایی به خشکی دارد. |
| ۲۴ | نیاز آبی | کم. تنها در دوره استقرار اولیه و خشکیهای استثنایی طولانی نیاز به آبیاری دارد. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه. برای گلدهی انبوه، آفتاب کامل ترجیح داده میشود. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، شنی، با زهکشی خوب. نسبت به خاکهای فقیر، آهکی و خشک بسیار سازگار است. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب. |
| ۲۸ | تحمل شوری | متوسط. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب (به دلیل ساقههای محکم). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. عملاً بدون آفت و بیماری جدی. گاهی شته ممکن است ظاهر شود. |
| ۳۲ | نیاز هرس | متوسط. بهترین زمان هرس بلافاصله پس از اتمام گلدهی. میتوان برای کنترل اندازه و شکل، شاخهها را به میزان قابل توجهی کوتاه کرد. هرس دیرهنگام (پاییز/زمستان) گلدهی سال آینده را کاهش میدهد. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز ندارد. در خاکهای بسیار فقیر، یک تغذیه سبک در بهار کافی است. کوددهی زیاد باعث رشد رویشی بیشازحد و کاهش گل میشود. |
| ۳۴ | روش تکثیر | آسان. ۱. قلمه نیمهچوبی در تابستان. ۲. خوابانیدن. ۳. کاشت بذر. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۱.۵ تا ۲.۵ متر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پرچینهای غیررسمی و آزاد. پوشش دیوارها و نردهها (با هدایت). کنترل فرسایش در شیبها. کاشت به عنوان تکنمای گلده بهاری. باغهای طبیعی و کمنیاز (Xeriscape). |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بله، برای فضاهای سبز شهری کمنیاز، میادین، حاشیه بزرگراهها و پارکها بسیار مناسب است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | کنترل رشد: به دلیل نیرومندی، ممکن است در باغهای کوچک نیاز به مدیریت داشته باشد. گلدهی: گلها روی شاخههای سال قبل تشکیل میشوند. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | سایر درختچههای مقاوم به خشکی: سانتولینا، مریمگلی، اسطوخودوس. پیازهای بهاری مانند نرگس که همزمان گل میدهند. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | خوب. گلهای زودرس منبع شهد ارزشمندی برای زنبورها و پروانههای اول فصل هستند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | رشد قوی و گسترده: میتواند بر گیاهان مجاور ضعیفتر غلبه کند. خاردار بودن ساقههای مسن. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلدهی زودرس و رنگین در زمانی که باغ هنوز خوابیده، همراه با مقاومت فولادی در برابر خشکی و گرمای شدید. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | ندارد. یک گیاه کاملاً زینتی است. |
| ۴۴ | چالش در ایران | عدم آگاهی از زمان هرس صحیح که میتواند منجر به حذف جوانههای گل شود. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | آموزش هرس صحیح پس از گلدهی. در مناطق با تابستانهای بسیار داغ، کاشت در جایی که بعدازظهر سایه جزئی داشته باشد میتواند از استرس شدید جلوگیری کند. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | غالباً گونه اصلی کشت میشود. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | پس از استقرار کامل: در بیشتر مناطق ایران نیاز به آبیاری مصنوعی ندارد و آب باران کافی است. در مناطق خشک مرکزی و جنوبی، آبیاری عمیق ماهی یک بار در تابستانهای بسیار خشک کافی است. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | شیبهای آفتابگیر و خشک که کاشت دیگر گیاهان در آن مشکل است. حاشیههای غیررسمی باغ به عنوان پرچین دفاعی. باغهای صخرهای جنوبی. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | شاخههای گلدار برای دستهگل تازه برداشت میشوند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم: مناطق نیمهخشک، معتدل و گرم با زمستانهای ملایم (اکثر مناطق مرکزی، شرقی و جنوبی: اصفهان، یزد، کرمان، شیراز، تهران، کرج). مناطق مناسب: مناطق ساحلی جنوب با زهکشی خوب. مناطق با محدودیت: مناطق بسیار مرطوب شمال (ممکن است رشد آن بیش از حد سرکش شود) و مناطق سردسیر با یخبندانهای شدید و طولانی (آذربایجان). |

