یاسمن صورتی
یاسمن صورتی، یک گیاه رونده نیمهچوبی، همیشهسبز و بسیار سریعالرشد از خانواده زیتونیان (Oleaceae) است که بهخاطر انبوهی از غنچههای صورتی-قرمز و گلهای سفید ستارهای شکل با عطری شیرین، شدید و فرحبخش که به ویژه در غروب و شب پراکنده میشود، شهرت جهانی دارد. خاستگاه آن چین و برمه است. این گیاه با نامهای «یاسمن سفید رونده» و «یاسمن عطری» نیز شناخته میشود. ساقههای بلند، نازک و انعطافپذیر آن به سرعت از قیمها، نردهها و داربستها بالا رفته و با برگهای مرکب شانهای سبز تیره و براق خود پوششی متراکم ایجاد میکند. گلدهی آن اغلب در اواخر زمستان تا بهار (بسته به اقلیم) رخ میدهد و میتواند تمام گیاه را بپوشاند. این یاسمن یکی از محبوبترین گیاهان رونده برای پوشاندن سریع فضاهای عمودی و ایجاد حس رمانتیک در باغها و بالکنها است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Jasminum polyanthum Franch. |
| ۲ | نام فارسی | یاسمن صورتی، یاسمن چندگل، یاسمن سفید رونده |
| ۳ | نام انگلیسی | Pink Jasmine, White Jasmine, Winter Jasmine |
| ۴ | خانواده | Oleaceae (زیتونیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه رونده نیمهچوبی چندساله همیشهسبز |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۳ تا ۶ متر (با هدایت). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۲ تا ۳ متر بر روی سازه. |
| ۸ | فرم رشد | رونده و پیچنده، با ساقههای نازک و بلند. |
| ۹ | سرعت رشد | بسیار سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز تیره براق در سطح رو، سبز روشن در سطح زیرین. |
| ۱۲ | نوع برگ | مرکب شانهای، متقابل، با ۵-۷ برگچه بیضوی-کشیده، نوک تیز. |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز (ممکن است در سرمای شدید برگریزی کند). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواخر زمستان تا بهار (بهمن تا اردیبهشت). در شرایط مساعد گلدهی پراکنده در طول سال دارد. |
| ۱۵ | رنگ گل | گلهای سفید با غنچههای صورتی-قرمز مشخص. |
| ۱۶ | عطر گل | بسیار معطر، شیرین و شدید، به ویژه در عصر و شب. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای کوچک، لولهای با پنج گلبرگ ستارهای، مجتمع در خوشههای بزرگ و پرگل (پانیکول) در انتهای شاخهها. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار زیاد (هم به دلیل تراکم گل و هم عطر خیرهکننده). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی محبوب گلدانی و باغی). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | فیبری و گسترده. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | متوسط. تا حدود -۵ درجه سانتیگراد را برای مدت کوتاه تحمل میکند (Zone 8). سرمای شدیدتر به بخش هوایی آسیب میزند. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | خوب (با آبیاری کافی). |
| ۲۳ | تحمل خشکی | کم تا متوسط. برای رشد و گلدهی مطلوب به رطوبت منظم نیاز دارد. |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط. خاک باید همواره مرطوب باشد اما غرقابی نشود. در فصل رشد و گلدهی نیاز آبی بیشتر است. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه (حداقل ۴-۶ ساعت نور مستقیم برای گلدهی انبوه لازم است). در سایه کامل رشد علفی و گلدهی بسیار ضعیف است. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاک لومی غنی از هوموس، با زهکشی عالی و کمی اسیدی تا خنثی. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | باید عالی باشد. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | متوسط. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | متوسط (ساقههای بلند ممکن است آسیب ببینند). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | نسبتاً مقاوم. ممکن است مورد حمله شته، شپشک آردآلود، کنه تار عنکبوتی (در هوای خشک) و مگس سفید قرار گیرد. بیماری قارچی سفیدک پودری در شرایط مرطوب و تهویه بد ممکن است رخ دهد. |
| ۳۲ | نیاز هرس | مهم. هرس بلافاصله پس از پایان گلدهی برای کنترل اندازه، حذف شاخههای ضعیف و خشک و تحریک رشد جدید ضروری است. میتوان تا یک سوم شاخهها را کوتاه کرد. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | متوسط. در ابتدای فصل رشد (اوایل بهار) و پس از گلدهی با کود متعادل (مانند ۱۰-۱۰-۱۰) یا کودی با فسفر بالا برای گلدهی تغذیه شود. |
| ۳۴ | روش تکثیر | بسیار آسان. ۱. قلمه نیمهچوبی در تابستان. ۲. خوابانیدن. ۳. کاشت بذر (کندتر). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۱.۵ تا ۲.۵ متر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش نردهها، داربستها، آلاچیقهای کوچک، پرگولاهای ورودی. کاشت در گلدانهای بزرگ برای بالکن و تراس. کاشت نزدیک به پنجرهها یا محل نشیمن برای بهرهمندی از عطر شبانه. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | مناسب برای حیاطهای کوچک شهری، بالکنهای آفتابی و پارکهای محلی در مناطق معتدل. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | هدایت: ساقههای جوان را باید به آرامی به داربست بست تا راه خود را پیدا کنند. عطر: عطر گلها در غروب و شب و در هوای مرطوب تشدید میشود. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | گیاهان دیگر با گلهای بهاری مانند پیچ امینالدوله، یا گیاهان برگزینتی مانند پیچک برای ایجاد تضاد بافت. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | خوب. گلها شهد خوبی برای پروانهها و زنبورها فراهم میکنند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. رشد سریع و نیاز به هرس منظم. ۲. حساسیت به سرمای شدید. ۳. پتانسیل مهاجم بودن در برخی مناطق با زمستانهای ملایم (مانند استرالیا، نیوزلند، کالیفرنیا) زیرا به راحتی خودبذر و گسترش مییابد. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | تراکم باورنکردنی گلهای سفید معطر که از میان غنچههای صورتی میشکفند و عطر شدید و فرحبخش شبانگاهی. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | دارویی (طب سنتی): در برخی فرهنگها برای آرامش و ضد اضطراب استفاده میشده است. خوراکی: گلها برای معطر کردن چای (چای یاسمن) استفاده میشوند. |
| ۴۴ | چالش در ایران | سرما در مناطق سردسیر شمال غرب و مرکز (مانند آذربایجان، همدان) که میتواند گیاه را از بین ببرد. خشکی هوا در مناطق مرکزی که ممکن است باعث حمله کنه شود. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | در مناطق سرد: کاشت در گلدان و انتقال به محل محفوظ (گلخانه سرد یا ایوان سرپوشیده) در زمستان. در همه مناطق: کاشت در محل آفتابگیر و محفوظ از بادهای سرد زمستانی (مثلاً مقابل دیوار جنوبی). غبارپاشی منظم برای افزایش رطوبت و دفع کنه. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | غالباً گونه اصلی کشت میشود. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | بهار و تابستان: آبیاری منظم هنگامی که سطح خاک خشک شد (معمولاً هفتهای ۲ بار). پاییز و زمستان: کاهش آبیاری، اجازه دهید خاک بین دو آبیاری کمی خشک شود. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | داربستهای شرقی یا غربی که آفتاب ملایم دریافت کنند. نزدیک به ایوان یا نشیمن فضای باز برای لذت بردن از عصرهای معطر بهاری. در مناطق سرد، گلدانهای بزرگ قابل جابجایی. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | گلها را صبح زود پس از باز شدن برای معطر کردن چای یا تهیه عطر خشک میچینند. برای خشک کردن، در سایه و جای خشک پهن میکنند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم: مناطق معتدل با زمستانهای ملایم (سواحل شمالی: گیلان، مازندران؛ جنوب کشور: استان هرمزگان، بوشهر با آبیاری کافی). مناطق مناسب با محافظت: مناطق مرکزی مانند تهران، اصفهان، شیراز با کاشت در محل کاملاً محفوظ از یخبندان. مناطق با محدودیت: مناطق سردسیر با یخبندانهای طولانی و شدید (آذربایجان، کردستان). |



