پیچ امین الدوله
پیچ امینالدوله (گونه اروپایی)، گیاهی رونده چوبی، خزانکننده و معطر از خانواده کاپریفولیاسه (Caprifoliaceae) است که به خاطر گلهای بسیار معطر و لولهای شکلش که در غروب و شب عطر شیرین و شدیدی در فضا میپراکند، شهرت تاریخی دارد. خاستگاه آن اروپا و قفقاز است. این گیاه با نامهای «خَتمَری»، «پیچ پاپلی» و «Honeysuckle ایتالیایی» نیز شناخته میشود. برخلاف بسیاری از گونههای مهاجم لونیکرا (مانند L. japonica)، این گونه رشد معتدلتری دارد. برگهای بالایی آن به صورت فرابر (perfoliate) هستند، یعنی به هم چسبیده و ساقه از میان آنها عبور میکند که از مشخصات بارز این گونه است. گلهای کرمرنگ مایل به صورتی با پرچمهای برجسته، در حلقههای متراکمی در انتهای شاخهها ظاهر شده و پس از گردهافشانی، به توتهای نارنجی-قرمز غیرخوراکی تبدیل میشوند. این پیچ، یک بالارونده پیچنده است که با رشد آرام و بالارونده خود، حالتی رمانتیک و کلبهای به باغ میبخشد.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Lonicera caprifolium L. |
| ۲ | نام فارسی | پیچ امینالدوله (اروپایی)، خَتمَری، پیچ پاپلی |
| ۳ | نام انگلیسی | Italian Honeysuckle, Perfoliate Honeysuckle, Goat-leaf Honeysuckle |
| ۴ | خانواده | Caprifoliaceae (خانواده کاپریفول) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه رونده چوبی چندساله خزانکننده |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۴ تا ۶ متر (گاهی تا ۸ متر). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۲ تا ۴ متر بر روی سازه. |
| ۸ | فرم رشد | رونده و پیچنده، با ساقههای راسترو و پیچان. |
| ۹ | سرعت رشد | متوسط. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله و با دوام (دههها). |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز مایل به آبی در سطح رو، سبز کمرنگ در سطح زیرین. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، تخممرغی-بیضوی، متقابل، برگهای بالایی بدون دمبرگ و به هم چسبیده (فرابر). |
| ۱۳ | ریزش برگ | خزانکننده. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواخر بهار تا اوایل تابستان (اردیبهشت-تیر). |
| ۱۵ | رنگ گل | کرمی مایل به صورتی یا زرد کمرنگ در بیرون، اغلب زرد کمرنگ در داخل. |
| ۱۶ | عطر گل | بسیار معطر، شیرین و شدید، به ویژه در غروب و شب. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای لولهای دو لبه (طول ۴-۵ سانتیمتر)، مجتمع در حلقههای متراکم (ورتیسیل) در انتهای شاخهها. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | زیاد (به ویژه به دلیل عطر خیرهکننده و گلدهی متراکم). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی باغهای کلبهای و معطر). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | فیبری و گسترده. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | عالی. تا -۲۵ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 4). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | خوب. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | متوسط. ترجیح میدهد خاک مرطوب باشد، اما پس از استقرار دورههای خشکی را تحمل میکند. |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط. خاک باید تا حدی مرطوب باشد. در تابستانهای خشک به آبیاری منظم پاسخ خوبی میدهد. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه (برای بهترین گلدهی و عطر، آفتاب کامل ترجیح داده میشود). |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، غنی از هوموس، مرطوب ولی با زهکشی خوب. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب تا متوسط. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | متوسط. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | متوسط. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | مقاومت نسبتاً خوب. ممکن است مورد حمله شته و کنه تار عنکبوتی قرار گیرد. در شرایط مرطوب و سایه مستعد بیماری سفیدک پودری است. |
| ۳۲ | نیاز هرس | کم تا متوسط. هرس اصلی برای کنترل اندازه و حذف شاخههای مرده، بلافاصله پس از گلدهی انجام میشود. هرس شدید زمستانه ممکن است گلدهی سال آینده را کاهش دهد. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | کم. یکبار در اوایل بهار با کمپوست یا کود آلی کامل کافی است. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. قلمه نیمهچوبی در تابستان. ۲. خوابانیدن. ۳. کاشت بذر در پاییز (نیاز به سرمادهی دارد). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۱.۵ تا ۲.۵ متر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش نردهها، داربستهای کوچک و آرکهای ورودی. کاشت نزدیک به محل استراحت (نشیمن، پنجره) برای لذت بردن از عطر شبانه. مناسب برای باغهای کلبهای، رمانتیک و معطر. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | مناسب برای حیاطهای کوچک شهری، بالکنها (با داربست مناسب) و پارکهای محلی. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | گردهافشانی: توسط بیدهای شبپرواز (هَش) و پروانهها انجام میشود. میوه: توتهای نارنجی-قرمز آن برای انسان سمی و غیرخوراکی هستند. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | رزهای رونده قدیمی، کلِماتیس، پیچک معمولی (برای ترکیب بافت). گیاهان معطر دیگر مانند رازک یا یاسمن. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | خوب. گلها منبع شهد مهمی برای شبپرهها، بیدها و زنبورهای درشت در غروب هستند. میوهها غذای برخی پرندگان میشوند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | میوهها برای انسان سمی هستند و نباید خورده شوند. نسبت به برخی گونههای مهاجم لونیکرا رشد کندتری دارد. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | عطر شیرین و شدید و فرحبخش شبانگاهی، گلهای ظریف و برگهای فرابر منحصربهفرد. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | دارویی (سنتی): در گذشته برای مشکلات تنفسی و آرامش استفاده میشد. هشدار: امروزه به دلیل سمیت احتمالی، مصرف داخلی آن بدون نظر متخصص توصیه نمیشود. خوراکی: ندارد. |
| ۴۴ | چالش در ایران | تابستانهای بسیار خشک و گرم در مناطق مرکزی که میتواند باعث استرس گیاه و کاهش عطر شود. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت در محلی با سایهجزئی در بعدازظهر در مناطق گرم. استفاده از مالچ برای حفظ رطوبت خاک. آبیاری منظم در فصل گرما. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | رقم ‘Anna Fletcher’ با گلهای زرد مایل به نارنجی و عطر قوی. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در بهار و پاییز هفتهای یکبار، در تابستانهای خشک و گرم هفتهای ۲-۳ بار آبیاری عمیق مورد نیاز است. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | نزدیک به ایوان، پنجره خواب یا نشیمن فضای باز که عصرها از عطر آن استفاده شود. بر روی نردهها یا داربستهای کمارتفاع در باغهای ایرانی. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | گلها برای عطرسازی یا تهیه پوتپوری (عطر خشک) در صبح پس از باز شدن چیده و در سایه خشک میشوند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم: مناطق معتدل کوهستانی و نیمهمرطوب با تابستانهای معتدل (شمال، شمال غرب و غرب: تهران، البرز، آذربایجان، همدان، گیلان، مازندران). مناطق مناسب: مناطق مرکزی با فراهم کردن سایهجزئی و آبیاری منظم (اصفهان، شیراز). مناطق با محدودیت: مناطق جنوبی و کویری با گرمای شدید و خشکی مطلق (نیاز به مراقبت ویژه). |



