عَشَقه سهگوش
عَشَقه سهگوش یا پیچک بوستون، یک گیاه رونده چوبی، خزانکننده و نیرومند از خانواده انگور (Vitaceae) است که بهخاطر برگهای سهگوش براق و رنگآمیزی خیرهکننده قرمز-نارنجی آن در پاییز، شهرت جهانی دارد. خاستگاه آن شرق آسیا (ژاپن، کره، چین) است. این گیاه با نامهای «پیچک ژاپنی»، «پیچ امیر» و «دارتاشی» نیز شناخته میشود. برخلاف عشقه معمولی (Hedera helix) که از ریشههای هوایی استفاده میکند، این گونه با صفحات چسبندهای (مکندههای چسبنده) در انتهای پیچکهای خود به سطوح صاف مانند آجر، سنگ و بتن میچسبد. برگهای آن به دو شکل دیده میشوند: برگهای جوان و روی شاخههای عقبمانده معمولاً سهگوش و ساده، و برگهای روی شاخههای بارور ممکن است سهبرگچهای باشند. این پیچک رشد سریعی دارد و بدون نیاز به قیم، دیوارها را به طور کامل میپوشاند. گلها و میوههای آبی-سیاه کوچک آن نسبتاً ناچیز هستند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Parthenocissus tricuspidata (Siebold & Zucc.) Planch. |
| ۲ | نام فارسی | عشقه سهگوش، پیچک بوستون، پیچک ژاپنی، دارتاشی، پیچ امیر |
| ۳ | نام انگلیسی | Boston Ivy, Japanese Creeper, Grape Ivy |
| ۴ | خانواده | Vitaceae (انگوریان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه رونده چوبی چندساله خزانکننده |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۱۵ تا ۳۰ متر. |
| ۷ | گسترش گیاه | ۵ تا ۱۰ متر بر روی سازه. |
| ۸ | فرم رشد | رونده و چسبنده، با پیچکهای منشعب که به صفحات چسبنده انتهایی ختم میشوند. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | بسیار طولانی (دههها). |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز براق در بهار و تابستان، قرمز-نارنجی-بنفش درخشان در پاییز. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، سهگوش (سهلوبه) با حاشیه دندانهدرشت؛ روی شاخههای بارور ممکن است مرکب سهبرگچهای باشد. |
| ۱۳ | ریزش برگ | خزانکننده. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اوایل تابستان (خرداد-تیر)، ناچیز. |
| ۱۵ | رنگ گل | سبز-زرد کمرنگ. |
| ۱۶ | عطر گل | بدون عطر قابل توجه. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای کوچک در خوشههای مرکب. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار زیاد (به ویژه به دلیل رنگ پاییزی تماشایی و پوشش یکدست دیوار). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی مهم برای نماهای سبز). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | عمیق و گسترده. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | عالی. تا -۳۴ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 4). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | خوب. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | خوب. پس از استقرار، تحمل بالایی به خشکی موقتی دارد. |
| ۲۴ | نیاز آبی | کم تا متوسط. آبیاری منظم در سالهای اولیه برای استقرار ضروری است. پس از آن، تنها در خشکیهای طولانی نیاز به آبیاری دارد. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل تا سایه کامل (بهترین رنگ پاییزی در آفتاب کامل دیده میشود، اما در سایه نیز رشد میکند). |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، با زهکشی خوب. نسبت به انواع خاک سازگار است. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم تا متوسط. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | عالی (به همین دلیل در شهرها محبوب است). |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. به ندرت دچار آفت یا بیماری میشود. ممکن است کنه تار عنکبوتی در شرایط خشک یا بیماری لکهبرگی قارچی دیده شود. |
| ۳۲ | نیاز هرس | ضروری و منظم. برای کنترل اندازه، جلوگیری از پوشش پنجرهها، ناودان و سیمها، و حفظ ظاهر مرتب، نیاز به هرس یک یا دو بار در سال (اواخر زمستان و اواسط تابستان) دارد. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز کم. در خاکهای بسیار فقیر، یکبار تغذیه در بهار کافی است. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. قلمه چوب سخت در زمستان یا قلمه نیمهچوبی در تابستان. ۲. خوابانیدن. ۳. بذر (کند). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۱.۵ تا ۲.۵ متر. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش دیوارهای ساختمانها (نمای سبز)، دیوارهای حائل، نردههای بتونی، پوشش سطوح ناخوشایند، ایجاد سایه بر روی دیوارهای غربی. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب، اما با مدیریت. برای نماهای ساختمانهای شهری، پارکها و پلهای شهری ایدهآل است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | چسبندگی: صفحات چسبنده میتوانند پس از سالها بر روی رنگ یا ملاط ضعیف باقی بمانند و برداشتن گیاه ممکن است سطح را لکهدار کند. کنترل: هرس منظم از ورود به زیر سنگنما، سقف و ناودان جلوگیری میکند. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | میتواند به تنهایی استفاده شود. در پای آن میتوان گیاهان سایهدوست مانند هاستا کاشت. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط. میوههای آن غذای برخی پرندگان در زمستان است. پناهگاه حشرات. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. آسیب احتمالی به نما: میتواند به سطوح قدیمی، ترکدار یا چوبی آسیب برساند و رطوبت را پشت برگها نگه دارد. ۲. نیاز به مدیریت: بدون هرس میتواند پنجرهها، درها و سیستمها را بپوشاند. ۳. میوهها: میوههای آبی-سیاه برای انسان سمی هستند و میتوانند لکه ایجاد کنند. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | رنگ پاییزی خیرهکننده قرمز-نارنجی، توانایی چسبیدن به سطوح صاف بدون نیاز به داربست، و مقاومت بالا به شرایط سخت شهری. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | ندارد. میوهها و شیره گیاه میتوانند باعث تحریک پوست و ناراحتی گوارشی شوند. |
| ۴۴ | چالش در ایران | تابستانهای بسیار گرم و خشک در مناطق مرکزی که ممکن است باعث سوختگی حاشیه برگها شود. نیاز به آبیاری تکمیلی در این مناطق. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | در مناطق گرم و خشک: کاشت در دیوارهای شرقی یا شمالی که آفتاب داغ بعدازظهر را دریافت نکنند. آبیاری عمیق و نامنظم در طول تابستان. در همه مناطق: اجتناب از کاشت بر روی دیوارهای خشتی و گلی قدیمی. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Veitchii’: رایجترین رقم، با برگهای کوچکتر و رنگ پاییزی قرمز روشن. ‘Lowii’: رقم کوتوله با برگهای بسیار ریز، مناسب برای فضاهای کوچک. ‘Fenway Park’: برگهای جدید به رنگ زرد لیمویی و سبز در تابستان. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | پس از استقرار: در مناطق مرطوب شمالی نیاز به آبیاری مصنوعی ندارد. در مناطق مرکزی و خشک، آبیاری عمیق هر ۲-۳ هفته یکبار در تابستان کافی است. در سال اول کشت، آبیاری منظم هفتهای یکبار ضروری است. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | دیوارهای محکم بتونی یا سنگی در باغهای ویلاهای مدرن. دیوارهای شمالی یا شرقی ساختمانها برای جلوگیری از گرمای بیشازحد. به هیچ عنوان بر روی دیوارهای تاریخی، خشتی یا کاهگلی نباید کاشته شود. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | شاخههای برگدار با رنگ پاییزی برای تزئینات dried قابل برداشت هستند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم: مناطق معتدل مرطوب و نیمهمرطوب با تابستانهای معتدل و پاییزهای خنک (شمال، شمال غرب و غرب: گیلان، مازندران، آذربایجان، تهران، همدان). مناطق مناسب با آبیاری: مناطق مرکزی نیمهخشک (اصفهان، شیراز، کرج). مناطق با محدودیت: مناطق بسیار گرم و خشک جنوب شرقی (استرس گرمایی و آبیاری زیاد). |
