گل ساعت

گل ساعت،گیاهی رونده چوبی چندساله و همیشه‌سبز (در مناطق معتدل نیمه‌همیشه‌سبز) از خانواده Passifloraceae است که خاستگاه آن آمریکای جنوبی (برزیل، آرژانتین، پاراگوئه) می‌باشد. این گیاه با نام‌های «گل ساعتی»، «پشن‌فروت آبی» و «رازک گیلاسی» نیز شناخته می‌شود و به‌خاطر گل‌های پیچیده، چشم‌نواز و مجسمه‌واری که ساختار دقیقی شبیه به یک ساعت دارند، شهرت جهانی یافته است. گل‌ها با ترکیبی از کاسبرگ و گلبرگ‌های سفید-آبی، تاجی از رشته‌های حلقوی آبی-بنفش و بساک‌های زرد برجسته، یکی از شگفت‌انگیزترین نمایش‌های طبیعت را ارائه می‌دهند. این گیاه رونده با پیچک‌هایش به سرعت از داربست، دیوار یا درختان بالا می‌رود و برگ‌های سبز تیره و براق عمیقاً لوب‌دارش پوشش متراکمی ایجاد می‌کند. پس از گل‌دهی، میوه‌های تخم‌مرغی شکل و نارنجی-زرد رنگی تولید می‌کند که خوراکی هستند اما طعمی ملایم و نسبتاً بی‌مزه در مقایسه با ارقام تجاری پشن‌فروت دارند.

ردیف مشخصه توضیح
۱ نام علمی Passiflora caerulea L.
۲ نام فارسی پیچ ساعتی آبی، گل ساعتی، پشن‌فروت آبی
۳ نام انگلیسی Blue Passionflower, Blue Crown Passionflower, Common Passion Flower
۴ خانواده Passifloraceae (پسیفلوراسه)
۵ تیپ گیاهی گیاه رونده چوبی چندساله (بالارونده با پیچک)
۶ ارتفاع گیاه ۶ تا ۱۰ متر (در شرایط ایده‌آل حتی بیشتر).
۷ گسترش گیاه ۳ تا ۵ متر بر روی سازه.
۸ فرم رشد رونده و پیچنده، با ساقه‌های منعطف و پیچک‌های باریک برای بالا رفتن.
۹ سرعت رشد بسیار سریع.
۱۰ طول عمر چندساله (در مناطق مناسب دهه‌ها عمر می‌کند).
۱۱ رنگ برگ سبز تیره براق در سطح رویی، سبز روشن در سطح زیرین.
۱۲ نوع برگ ساده، عمیقاً پنجه‌ای (۵ تا ۷ لوب)، متناوب، همیشه‌سبز در مناطق گرم و نیمه‌همیشه‌سبز در مناطق سردتر.
۱۳ ریزش برگ نیمه‌همیشه‌سبز تا همیشه‌سبز (بسته به اقلیم). در زمستان‌های سرد بخشی از برگ‌ها را از دست می‌دهد.
۱۴ زمان گل‌دهی اواخر بهار تا اوایل پاییز (اردیبهشت تا مهر)، با اوج گلدهی در تابستان.
۱۵ رنگ گل سفید، یاسی کم‌رنگ، با تاج رشته‌ای (corona) آبی-بنفش و بساک‌های زرد.
۱۶ عطر گل معطر، بویی شیرین و ملایم.
۱۷ نوع گل گل‌های منفرد، بزرگ (قطر ۸-۱۰ سانتی‌متر)، ساختار پیچیده با کاسبرگ و گلبرگ‌های برگشته و تاجی از رشته‌های رنگی.
۱۸ ارزش زینتی بسیار زیاد (گل‌ها از زیباترین گل‌های مناطق معتدل محسوب می‌شوند).
۱۹ ارزش اقتصادی متوسط (گیاه زینتی محبوب گلدانی و باغی، میوه خوراکی ولی غیرتجاری).
۲۰ سیستم ریشه عمیق و گسترده.
۲۱ مقاومت به سرما خوب. تا -۱۰ درجه سانتی‌گراد را برای مدت کوتاه تحمل می‌کند (Zone 7). ممکن است در سرمای شدید بخش هوایی از بین برود اما از ریشه جوانه می‌زند.
۲۲ مقاومت به گرما خوب تا عالی.
۲۳ تحمل خشکی متوسط. پس از استقرار تحمل نسبی دارد، اما برای گلدهی مطلوب نیاز به رطوبت کافی دارد.
۲۴ نیاز آبی متوسط. در فصل رشد به آبیاری منظم و عمیق نیاز دارد، اجازه دهید بین دو آبیاری سطح خاک خشک شود.
۲۵ نیاز نوری آفتاب کامل (برای گلدهی انبوه ضروری است). در نیمه‌سایه رشد رویشی خوب ولی گلدهی بسیار ضعیف می‌شود.
۲۶ نوع خاک خاک‌های لومی، غنی از هوموس، با زهکشی عالی. pH اسیدی تا خنثی را ترجیح می‌دهد.
۲۷ زهکشی خاک باید عالی باشد.
۲۸ تحمل شوری کم.
۲۹ تحمل آلودگی هوا متوسط.
۳۰ مقاومت به باد متوسط (شاخ و برگ متراکم تا حدی مقاوم است، اما بادهای شدید ممکن است به شاخه‌ها آسیب بزند).
۳۱ آفات و بیماری‌ها نسبتاً مقاوم. ممکن است مورد حمله شته، شپشک آردآلود، کنه تار عنکبوتی و حلزون‌ها قرار گیرد. بیماری‌های قارچی مانند لکه‌برگی یا پوسیدگی ریشه در شرایط مرطوب و زهکشی بد ممکن است رخ دهد.
۳۲ نیاز هرس مهم. هرس سنگین در اواخر زمستان یا اوایل بهار قبل از شروع رشد جدید برای کنترل اندازه، حذش شاخه‌های مرده و تحریک گلدهی (گل روی شاخه‌های جدید می‌آید) ضروری است. می‌توان تا نزدیکی زمین هرس کرد.
۳۳ تغذیه (کوددهی) متوسط. در فصل رشد (بهار و تابستان) هر ۴-۶ هفته یکبار با کود متعادل یا کود مخصوص گیاهان گلدار تغذیه شود. در پاییز و زمستان کوددهی متوقف شود.
۳۴ روش تکثیر بسیار آسان. ۱. قلمه نیمه‌چوبی در تابستان. ۲. کاشت بذر در بهار (نیاز به خراشدهی پوست بذر دارد). ۳. خوابانیدن هوایی یا زمینی.
۳۵ فاصله کاشت ۲ تا ۳ متر از گیاهان دیگر (به دلیل گسترش سریع).
۳۶ کاربرد در طراحی پوشش دیوارها، نرده‌ها، داربست‌ها، آلاچیق‌ها و پرگولاها. کاشت در گلدان‌های بزرگ برای بالکن و تراس. ایجاد سایه سریع.
۳۷ مناسب فضای شهری مناسب برای حیاط‌های خصوصی، دیوارهای شهری و بالکن‌های بزرگ و آفتابی. به دلیل رشد سریع، نیاز به داربست محکم دارد.
۳۸ نکات اجرایی ویژه سازه محکم: به یک داربست، نرده یا شبکه محکم برای حمایت نیاز دارد. جوانه‌زنی بذر: برای افزایش جوانه‌زنی، بذرها را ۲۴ ساعت در آب گرم خیسانده یا پوست آن را به آرامی سایش دهید.
۳۹ همنشین‌های مناسب گیاهان رونده دیگر با نیازهای مشابه مانند کلماتیس، یا درختچه‌های زمینه‌ای که با رنگ برگ یا گل آنها تضاد ایجاد کند.
۴۰ ارزش اکولوژیک بالا. گل‌ها منبع شهد غنی برای زنبورهای عسل، پروانه‌ها و مرغ مگس‌خوار هستند.
۴۱ هشدار/محدودیت رشد بسیار سریع و تهاجمی می‌تواند سایر گیاهان را خفه کند. نیاز به هرس منظم. در برخی مناطق به عنوان گونه مهاجم شناخته می‌شود. میوه‌ها برای سگ‌ها و گربه‌ها می‌تواند مسمومیت خفیف ایجاد کند.
۴۲ ویژگی برجسته گل‌های مجسمه‌وار و خارق‌العاده با ساختار پیچیده، رشد بسیار سریع و پوشش‌دهی عالی.
۴۳ کاربرد دارویی و خوراکی دارویی (سنتی): در طب سنتی به عنوان آرامبخش خفیف و خواب‌آور استفاده می‌شده است. خوراکی: میوه‌ها خوراکی اما نسبتاً بی‌مزه هستند. از برگ‌های جوان در برخی مناطق برای تهیه چای استفاده می‌شود.
۴۴ چالش در ایران تابستان‌های بسیار خشک و گرم در مناطق مرکزی که نیاز به آبیاری منظم و سنگین دارد. سرمای شدید زمستان در مناطق سردسیر.
۴۵ راهکار برای ایران در مناطق گرم و خشک: کاشت در جایی که بعدازظهر سایه جزئی داشته باشد و استفاده از مالچ برای حفظ رطوبت. در مناطق سرد: کاشت در محل‌های محفوظ از بادهای سرد زمستانی و پوشاندن پایه گیاه با مالچ ضخیم.
۴۶ ارقام مختلف ‘Constance Elliott’: گل‌های سفید خالص با عطر قوی. ‘Chinensis’: گل‌های به رنگ آبی-بنفش بسیار پررنگ.
۴۷ آبیاری در ایران در بهار و پاییز هفته‌ای ۲ بار، در تابستان‌های گرم و خشک هر ۲-۳ روز یکبار آبیاری عمیق ضروری است. در زمستان آبیاری بسیار کاهش یابد.
۴۸ محل کاشت در باغ ایرانی دیوارها یا داربست‌های جنوبی یا غربی که بیشترین آفتاب را دریافت می‌کنند. ایده‌آل برای پوشاندن آلاچیق‌هایی که نیاز به سایه‌اندازی سریع دارند.
۴۹ برداشت و خشک‌کردن گل‌ها را برای دمنوش یا تزئین می‌توان در صبح پس از باز شدن کامل چید و در سایه خشک کرد. میوه‌ها هنگامی که کاملاً نارنجی رنگ شدند، برداشت می‌شوند.
۵۰ اقلیم پیشنهادی در ایران بهترین اقلیم: مناطق معتدل مرطوب و نیمه‌مرطوب با زمستان‌های ملایم (سواحل شمالی: گیلان، مازندران، مناطق کوهپایه‌ای شمال). مناطق مناسب: مناطق مرکزی با آبیاری منظم و کاشت در محل‌های نیمه‌سایه بعدازظهر (تهران، اصفهان، شیراز). مناطق با محدودیت: مناطق سردسیر با یخبندان‌های شدید (آذربایجان) و مناطق کویری با گرمای شدید و خشکی مطلق (نیاز به مراقبت ویژه).
گل ساعت