پیچ تلگرافی
پیچ تلگرافی پَرَوَند بزرگ، یک گیاه علفی چندساله همیشهسبز و خزنده از خانواده خرزهرهایان (Apocynaceae) است که به دلیل شاخ و برگ براق، گلهای آبی-بنفش زیبا و رشد تهاجمی به عنوان یک پوشش زمینی سریع و کمنیاز شناخته میشود. خاستگاه آن جنوب اروپا و شمال آفریقاست. این گیاه با نامهای «وینکا»، «پیچ تلگرافی» (در برخی مناطق) و «گل امید» نیز معروف است. ساقههای بلند و منعطف آن هنگام تماس با خاک در گرهها ریشه میدهند و به سرعت گسترش مییابند. برگهای تخممرغی-قلبی شکل، چرمی و براق آن به رنگ سبز تیره هستند و ارقام ابلقی با حاشیه کرم یا زرد نیز وجود دارند. گلهای پنجگلبرگ معروف آن بیشتر در بهار و اوایل تابستان ظاهر میشوند. این گیاه به دلیل سمی بودن باید با احتیاط کاشته شود.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Vinca major L. |
| ۲ | نام فارسی | پَرَوَند بزرگ، وینکا ماژور، پیچ تلگرافی (عامیانه) |
| ۳ | نام انگلیسی | Greater Periwinkle, Bigleaf Periwinkle, Blue Buttons |
| ۴ | خانواده | Apocynaceae (خرزهرهایان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله همیشهسبز، خزنده (پوششی) |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۲۰ تا ۴۰ سانتیمتر (ارتفاع برگسار). ساقههای رونده تا ۱-۲ متر طول. |
| ۷ | گسترش گیاه | نامحدود (به صورت خزنده گسترش مییابد). |
| ۸ | فرم رشد | خزنده (Trailing/Procumbent)، با ساقههایی که در گرهها ریشه میدهند. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع و تهاجمی. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله و با دوام. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز تیره براق. ارقام ابلق با حاشیه کرم یا زرد (‘Variegata’). |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متقابل، تخممرغی تا قلبی شکل، چرمی، حاشیه کامل، به طول ۳-۹ سانتیمتر. |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اوایل بهار تا اوایل تابستان (اسفند-خرداد)، با گلدهی پراکنده در طول سال. |
| ۱۵ | رنگ گل | آبی-بنفش (لالایی) با مرکز کمی روشنتر. رقم ‘Alba’ گل سفید دارد. |
| ۱۶ | عطر گل | بدون عطر قابل توجه. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای منفرد، پنجگلبرگ، شیپوری شکل (قطر ۳-۵ سانتیمتر)، بر روی ساقههای کوتاه. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | زیاد (به عنوان پوشش زمینی همیشهسبز و گلده). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه پوششی ارزان و پرکاربرد). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | سطحی و فیبری، ریشهدهنده در گرههای ساقه. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | خوب. تا حدود -۱۵ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 7). در سرمای شدید ممکن است برگها آسیب ببینند. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | خوب. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | خوب. پس از استقرار، دورههای خشکی را تحمل میکند. |
| ۲۴ | نیاز آبی | کم تا متوسط. برای استقرار اولیه نیاز به آبیاری دارد، پس از آن آبیاری تنها در خشکیهای طولانی لازم است. |
| ۲۵ | نیاز نوری | سایه کامل، نیمهسایه تا آفتاب ملایم. در آفتاب تند سوخته و در سایه کامل بهترین رشد را دارد. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، مرطوب با زهکشی خوب. نسبت به انواع خاک سازگار است. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | متوسط. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. گاهی ممکن است شته، شپشک یا بیماری قارچی پوسیدگی ساقه در شرایط خیلی مرطوب دیده شود. |
| ۳۲ | نیاز هرس | کنترل و هرس منظم برای جلوگیری از گسترش بیرویه ضروری است. میتوان پس از گلدهی اصلی، ساقهها را کوتاه کرد. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | کم. در خاکهای بسیار فقیر، یکبار در بهار کوددهی سبک کافی است. |
| ۳۴ | روش تکثیر | بسیار آسان. ۱. تقسیم بوته در پاییز یا بهار. ۲. قلمه ساقه. ۳. جدا کردن ساقههای ریشهدار. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۴۰ تا ۶۰ سانتیمتر (برای پوشش سریع میتوان با فاصله کمتر کاشت). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش زمینی در زیر درختان و بوتهها، کنترل فرسایش در شیبهای سایهدار، پرکردن فضاهای خالی مشکلدار، کاشت در گلدانهای آویز. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بله، برای فضاهای سبز سایهدار شهری، میادین زیر پلها و زمینهای جنگلی شهری مناسب است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | هشدار تهاجمی بودن: میتواند به سرعت خارج از محدوده طراحی شده گسترش یابد و گیاهان مجاور را خفه کند. سمی بودن: تمام بخشهای گیاه سمی هستند. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | گیاهان قوی و رقابتی که بتوانند در برابر گسترش آن مقاومت کنند، مانند برخی علفهای زینتی، درختچههای بزرگ. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | کم. اگرچه پوشش ایجاد میکند، اما در خارج از محدوده بومی میتواند بر اکوسیستم غالب شده و تنوع زیستی را کاهش دهد. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. رشد تهاجمی و غیرقابل کنترل. ۲. سمی بودن برای انسان و دام. ۳. بالقوه مهاجم بودن در بسیاری از مناطق جهان. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | پوشش سریع و متراکم همیشهسبز در سایهترین نقاط، نیاز نگهداری بسیار کم پس از استقرار. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | دارویی (با احتیاط شدید): حاوی وینبلاستین و وینکریستین که در شیمیدرمانی سرطان استفاده میشود. هشدار: به دلیل سمیت بالا، هیچ گونه مصرف خودسرانه توصیه نمیشود. |
| ۴۴ | چالش در ایران | خطر گسترش تهاجمی در مناطق مرطوب شمال کشور (گیلان، مازندران) و خفه کردن پوشش گیاهی بومی. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت تنها در مناطق کاملاً محدود و کنترلشده، مانند حاشیههای باغ که با موانع فیزیکی (مانند سنگچین عمیق یا نوارهای پلاستیکی مخصوص) محصور شده باشد. هرس رادیکال و مکرر برای جلوگیری از گل و بذر دادن. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Variegata’ (‘Elegantissima’): برگهای ابلق سبز با حاشیه کرم-زرد، رشد کمی کندتر. ‘Alba’: گلهای سفید. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در مناطق مرطوب شمالی نیاز به آبیاری مصنوعی ندارد. در مناطق مرکزی، آبیاری تکمیلی در تابستانهای خشک (هر ۲ هفته یکبار) کافی است. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | زیر سایهدرختان بزرگ و غیرمثمر (مانند چنار، افرا) که نیاز به پوشش زمینی دارند. شیبهای سایهدار و مشکلدار که کاشت دیگر گیاهان در آن دشوار است. به هیچ وجه در مجاورت باغچههای گل یا سبزیکاری کاشته نشود. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | معمولاً برداشت نمیشود. در صورت لزوم برای مصارف خاص (تحت نظر متخصص)، اندام هوایی جمعآوری میگردد. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق مناسب با کنترل شدید: مناطق معتدل مرطوب و نیمهمرطوب شمال و شمال غرب (گیلان، مازندران، آذربایجان). مناطق با احتیاط: مناطق مرکزی با آبیاری کمکی. مناطق با ممنوعیت نسبی: مناطق گرمسیری جنوب (به دلیل پتانسیل تهاجمی و نیاز به آبیاری بالا برای استقرار). |

