آپتنیا
آپتنیا یک گیاه چندساله و گوشتی (ساکولنت) از خانواده علففرشیان (Aizoaceae) است که به دلیل رشد سریع، پوشش متراکم و گلهای کوچک و رنگینش به عنوان یک گیاه پوششی ایدهآل در مناطق خشک و نیمهخشک شناخته میشود. خاستگاه آن آفریقای جنوبی است. این گیاه با نامهای «یخ علف»، «گل الماس» و «گل قلب» نیز معروف است. برگهای کوچک، قلبی شکل، گوشتی و براق آن به رنگ سبز روشن هستند که بر روی ساقههای قرمز رنگ و خزنده قرار گرفتهاند. ساقهها به سرعت در تماس با خاک ریشه داده و یک فرش همیشهسبز و متراکم ایجاد میکنند. گلهای کوچک و ستارهای شکل آن به رنگ صورتی مایل به بنفش یا قرمز روشن در طول بهار و تابستان ظاهر میشوند و جلوهای زیبا به پوشش زمینی میبخشند. این گیاه بسیار مقاوم و کمتوقع است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Aptenia cordifolia (L.f.) Schwantes |
| ۲ | نام فارسی | آپتنیا، یخ علف قلببرگ، گل الماس، گل قلب |
| ۳ | نام انگلیسی | Baby Sun Rose, Heart-leaf Ice Plant, Red Aptenia |
| ۴ | خانواده | Aizoaceae (علففرشیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله ساکولنت، خزنده و همیشهسبز |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۵ تا ۱۵ سانتیمتر. |
| ۷ | گسترش گیاه | ۶۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر (به صورت پوشش گسترده). |
| ۸ | فرم رشد | خزنده (پروسترات)، با ساقههای گوشتی که در گرهها ریشه میدهند. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز روشن و براق (ارقام ابلق با حاشیه کرم نیز وجود دارد). |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متقابل، قلبی شکل، گوشتی (ذخیره آب)، به طول ۱-۳ سانتیمتر. |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز (در سرمای شدید ممکن است آسیب ببیند). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | بهار تا اواخر تابستان (فروردین تا شهریور). |
| ۱۵ | رنگ گل | صورتی-بنفش یا قرمز روشن. |
| ۱۶ | عطر گل | بدون عطر قابل توجه. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای کوچک، ستارهای شکل (قطر ۱-۲ سانتیمتر)، منفرد یا جفت در محور برگها. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | زیاد (به عنوان پوشش زمینی رنگین و مقاوم). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | کم تا متوسط (گیاه پوششی ارزان و پرکاربرد در فضای سبز کمنیاز). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | سطحی و فیبری، ریشهدهنده در گرههای ساقه. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | ضعیف. تا حدود -۲ درجه سانتیگراد را برای مدت کوتاه تحمل میکند (Zone 9). در برابر یخبندان از بین میرود. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | عالی. نمونه بارز گیاهان مقاوم به خشکی (Xeriscape). |
| ۲۴ | نیاز آبی | بسیار کم. پس از استقرار، تنها در دورههای خشکی بسیار طولانی به آبیاری نیاز دارد. آبیاری زیاد باعث پوسیدگی میشود. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (برای تراکم و گلدهی مطلوب ضروری است). در سایه رشد علفی و گلدهی ضعیف میشود. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای شنی، سبک، فقیر، با زهکشی عالی. خاکهای سنگین و رسی را تحمل نمیکند. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | باید عالی باشد. حیاتی است. |
| ۲۸ | تحمل شوری | خوب. برای کشت در سواحل جنوبی ایران مناسب است. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب (به دلیل فرم خزنده و پخش شده). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. عملاً بدون آفت و بیماری. تنها مشکل پوسیدگی ریشه و ساقه در اثر آبیاری زیاد یا زهکشی بد است. |
| ۳۲ | نیاز هرس | کم. گاهی برای کنترل گسترش و حفظ تراکم میتوان ساقههای بلند را کوتاه کرد. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز ندارد. در خاکهای بسیار فقیر، مقدار بسیار کمی کود در بهار کافی است. |
| ۳۴ | روش تکثیر | بسیار آسان. ۱. قلمه ساقه (در هر زمان). ۲. تقسیم بوته. ۳. جدا کردن ساقههای ریشهدار. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر (برای پوشش سریع، میتوان با فاصله کمتر کاشت). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش زمینی در باغهای صخرهای، خشکمنظری (Xeriscape) و مدیترانهای. کاشت بین سنگفرشها و ترکهای پیادهرو. سقفهای سبز گسترده. گلدانها و سبدهای آویز. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب برای فضاهای سبز شهری کمنیاز، میادین، حاشیه بزرگراهها و روفگاردنها. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | استقرار: در ماههای اول کاشت نیاز به آبیاری منظم دارد تا ریشهدهی کامل شود. کنترل گسترش: در مناطق مرطوب ممکن است گسترش یابد؛ با هرس میتوان کنترل کرد. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | دیگر ساکولنتهای مقاوم به خشکی: سدوم، اونوترا، دلوما. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط. گلها برای زنبورها و پروانهها مفید هستند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. حساسیت مطلق به یخبندان. ۲. پوسیدگی در اثر آبیاری زیاد. ۳. پتانسیل مهاجم بودن در مناطق با زمستانهای ملایم و مرطوب. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | پوشش سبز و گلدار همیشهسبز با نیاز آبی نزدیک به صفر پس از استقرار. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | خوراکی: برگهای گوشتی آن خوراکی هستند، طعمی ترش و ملایم شبیه اسفناج دارند و در سالاد استفاده میشوند. |
| ۴۴ | چالش در ایران | سرما در اکثر مناطق مرکزی، شمالی و غربی که محدودیت اصلی کشت دائم در فضای باز است. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | در مناطق سرد: کاشت به عنوان گیاه یکساله تابستانه یا کاشت در گلدان و انتقال به محیط محفوظ در زمستان. در مناطق گرم جنوبی: کاشت دائم در زمین به عنوان بهترین گزینه پوششی. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Variegata’: برگهای ابلق سبز و کرم، رشد کمی کندتر. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | پس از استقرار: در مناطق مرکزی و جنوبی، نیاز به آبیاری مصنوعی ندارد و آب باران کافی است. تنها در خشکسالیهای استثنایی میتوان آبیاری کرد. در شمال کشور نیز به آبیاری کمی نیاز دارد. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | آفتابگیرترین و خشکترین نقاط باغ: باغهای صخرهای جنوبی، شیبهای آفتابگیر، حاشیههای گرم و خشک حیاط. بین بلوکهای سنگفرش پیادهروها. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | برگها برای مصارف خوراکی تازه چیده میشوند. برای تکثیر، قلمه برداشت میشود. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم (کاشت دائم در زمین): مناطق گرمسیر و نیمهگرمسیر با زمستانهای ملایم (جنوب: هرمزگان، بوشهر، خوزستان، سیستان و بلوچستان، جنوب کرمان و فارس). مناطق مناسب (به عنوان یکساله یا گلدانی): مناطق معتدل مرکزی (تهران، اصفهان، یزد) در فصل گرم. مناطق با محدودیت: مناطق سردسیر با یخبندانهای حتمی (آذربایجان، کردستان، همدان). |
