کارپوبروتوس
کارپوبروتوس ، گیاهی ساکولنت چندساله، خزنده و بسیار مقاوم از خانواده علففرشیان (Aizoaceae) است که بومی سواحل جنوبی استرالیا و تاسمانی میباشد. این گیاه با نامهای رایج «پیگفیس» (Pigface)، «انگور دریایی» شناخته میشود. این گونه بهخاطر برگهای سهگوش، گوشتی و سبز-خاکستری رنگ، گلهای درشت و رنگین صورتی-بنفش که شبیه گل آفتابگردان مینیاتوری هستند، و میوههای خوراکی و جذابش معروف است. ساقههای بلند و خزنده آن به سرعت بر روی زمین گسترش یافته و با ریشهزدن در گرهها، یک پوشش متراکم و تثبیتکننده خاک ایجاد میکنند. این گیاه یک پیشگام عالی در تثبیت خاکهای شنی و دیونهای ساحلی محسوب میشود و تحمل استثنایی نسبت به خشکی، شوری، باد و آفتاب شدید دارد.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Carpobrotus rossii (Haw.) Schwantes |
| ۲ | نام فارسی | کارپوبروتوس راسی، انگور دریایی استرالیایی، پیگفیس |
| ۳ | نام انگلیسی | Karkalla, Pig Face, Australian Hottentot Fig, Beach Banana |
| ۴ | خانواده | Aizoaceae (علففرشیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله ساکولنت، خزنده و همیشهسبز |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتر (ارتفاع پوشش). |
| ۷ | گسترش گیاه | ۱ تا ۲ متر به صورت گسترده (تک گیاه میتواند چند متر مربع را بپوشاند). |
| ۸ | فرم رشد | خزنده (پروسترات)، با ساقههای گوشتی بلند که در گرهها ریشه میدهند. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع در شرایط مناسب. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز مایل به خاکستری، گاهی با لبههای قرمز در شرایط استرس. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متقابل، سهگوش (مثلثی) در مقطع عرضی، بسیار گوشتی، به طول ۵-۱۰ سانتیمتر. |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | بهار تا اوایل تابستان (فروردین تا تیر). |
| ۱۵ | رنگ گل | بنفش-صورتی عمیق و درخشان، با مرکز زرد طلایی. |
| ۱۶ | عطر گل | بدون عطر قابل توجه. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای منفرد، بزرگ (قطر ۵-۷ سانتیمتر)، با گلبرگهای خطی بسیار زیاد که شبیه گل آفتابگردان میشود. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | زیاد (گلهای چشمگیر و فرم پوششی جذاب). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی، تثبیتکننده خاک، میوه خوراکی محلی). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | عمیق و گسترده، ریشهدهنده در گرههای ساقه. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | متوسط. تا حدود -۷ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 8). سرمای شدیدتر و یخبندان طولانی آسیبزا است. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | عالی. نماد گیاهان مقاوم به خشکی. |
| ۲۴ | نیاز آبی | بسیار کم. پس از استقرار، تنها در خشکسالیهای بسیار طولانی نیاز به آبیاری دارد. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای شنی، سبک، فقیر، با زهکشی عالی. تحمل بالایی به شوری و خاکهای قلیایی دارد. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | باید عالی باشد. |
| ۲۸ | تحمل شوری | عالی. برای کاشت در سواحل و زمینهای شور ایدهآل است. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | عالی (به دلیل فرم خزنده و ریشههای قوی). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. عملاً فاقد آفت و بیماری. تنها پوسیدگی در اثر آبیاری زیاد یا زهکشی بد ممکن است رخ دهد. |
| ۳۲ | نیاز هرس | کم. گاهی برای کنترل گسترش یا حذف ساقههای خشک شده میتوان هرس سبک انجام داد. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز ندارد. در خاکهای غنی رشد بیش از حد کرده و گلدهی کاهش مییابد. |
| ۳۴ | روش تکثیر | بسیار آسان. ۱. قلمه ساقه (در هر فصل). ۲. جدا کردن ساقههای ریشهدار. ۳. بذر (کندتر). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۵۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر (برای پوشش سریع، فاصله کمتر). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | تثبیت خاک و کنترل فرسایش در شیبهای شنی، دیونهای ساحلی و زمینهای آسیبدیده. پوشش زمینی در باغهای ساحلی، صخرهای و مدیترانهای. کاشت در حاشیههای خشک و آفتابی. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | مناسب برای فضاهای سبز ساحلی شهری، پارکهای کنار دریا، میادین و جزیرههای میانی بزرگراه در مناطق گرم. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | تثبیت شن: یکی از بهترین گیاهان برای تثبیت تپههای شنی و جلوگیری از فرسایش بادی است. میوه: میوهها زمانی که زرد یا بنفش شوند، خوراکی و شیرین هستند. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | دیگر گیاهان مقاوم به خشکی و شوری ساحلی: آپتنیا، سدوم، یوکا، نخلهای کوتاه. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | خوب. گلها برای زنبورها و حشرات مفید هستند. پناهگاه و غذا برای خزندگان کوچک. تثبیتکننده اکوسیستمهای شنی ساحلی. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | پتانسیل مهاجم بودن: در برخی مناطق خارج از محدوده بومی (مانند کالیفرنیا و مدیترانه) به دلیل رشد سریع و سازگاری بالا میتواند مهاجم شود و پوشش گیاهی بومی را تحت فشار قرار دهد. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلهای بزرگ و خیرهکننده بنفش-صورتی، تحمل استثنایی به شوری و خشکی، و توانایی تثبیت خاکهای شنی. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | خوراکی: برگهای جوان و گوشتی به صورت پخته یا ترشی استفاده میشوند. میوهها خوراکی و شیرین هستند و طعمی ملایم دارند. دارویی (سنتی بومیان استرالیا): له شده برگها برای تسکین نیش حشرات و مشکلات پوستی استفاده میشده است. |
| ۴۴ | چالش در ایران | سرما در مناطق غیرساحلی و مرکزی. خطر رفتار مهاجم در صورت کاشت در مناطق مرطوب شمالی که با اکوسیستم بومی رقابت کند. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | محدود کردن کاشت به مناطق ساحلی گرم جنوب و جنوب شرق کشور که نیاز اکولوژیک آن برآورده شده و خطر مهاجم بودن کمتر است. پایش منظم گسترش آن. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | غالباً گونه اصلی کشت میشود. گونههای مشابه مانند Carpobrotus edulis (گل زرد) نیز وجود دارند. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در سواحل جنوبی پس از استقرار، نیاز به آبیاری مصنوعی ندارد. در مناطق مرکزی گرم تنها در دوره استقرار اولیه آبیاری شود. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | تپههای شنی ساحلی در استان هرمزگان، بوشهر و سیستان و بلوچستان. باغهای ویلایی ساحلی. شیبهای آفتابگیر و خشک در مناطق داخلی گرم (با آبیاری اولیه). |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | میوهها برای مصرف تازه هنگامی که کاملاً رنگی و نرم شدند، برداشت میشوند. برگها نیز قابل برداشت هستند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | بهترین اقلیم (کاشت دائم و ایدهآل): مناطق گرمسیر ساحلی با زمستان ملایم (تمام سواحل خلیج فارس و دریای عمان: هرمزگان، بوشهر، خوزستان، سیستان و بلوچستان). مناطق مناسب با احتیاط: مناطق داخلی گرم و خشک جنوب (کرمان، جنوب فارس) با زمستانهای کوتاه. مناطق با محدودیت شدید: مناطق سردسیر و مرطوب شمال کشور. |


