دلوسپرما

 دلوسپرما (Delosperma) یک سرده از گیاهان چندساله آبدار و خزنده از خانواده علف فرشیان (Aizoaceae) است که بومی مناطق خشک جنوب آفریقا می‌باشد. این گیاهان به دلیل تحمل استثنایی به خشکی، گرما و خاک‌های فقیر شهرت دارند. برگ‌های آنها کوچک، آبدار، اغلب استوانه‌ای یا سه‌گوش و به رنگ سبز مایل به آبی یا خاکستری است. بزرگ‌ترین جذابیت دلوسپرما، گل‌های درخشان، فراوان و ستاره‌ای شکل آن است که در رنگ‌های متنوعی از جمله نارنجی، صورتی، بنفش، زرد و قرمز از اواخر بهار تا پاییز ظاهر می‌شوند. این گلها در نور خورشید کاملاً باز می‌شوند. به دلیل عادت رشد فرشی و متراکم، یک پوشش زمینی ایده‌آل برای باغ‌های صخره‌ای، شیروانی‌های سبز (گرین روف) و مناطقی با آبیاری محدود محسوب می‌شوند.

 در مطالعات اکولوژیک آلمانی، بر نقش دلوسپرما به عنوان یک گیاه پیشگام و تثبیت‌کننده خاک در شیب‌های آفتابی و مستعد فرسایش تأکید شده است.  عمدتاً به عنوان یک گیاه زینتی پوششی و گلدانی در مناطق گرمسیر و نیمه‌گرمسیر معرفی می‌شود. به دلیل ظاهر مدرن، رنگ‌آمیزی خیره‌کننده و نیاز به نگهداری بسیار کم، در پروژه‌های محوطه‌سازی شهری پایدار و باغ‌های خشک‌منظر (Xeriscape) به طور فزاینده‌ای محبوبیت یافته است.

ردیف مشخصه توضیح
۱ نام علمی Delosperma spp. (گونه‌های متعدد)
۱.۱ معنی نام علمی Delosperma: از یونانی «delos» (آشکار) و «sperma» (دانه)، اشاره به کپسول بذر باز شده.
۲ نام فارسی دلوسپرما، گیاه یخ، یخک
۳ نام انگلیسی Ice Plant, Hardy Ice Plant, Delosperma
۴ خانواده Aizoaceae (علففرشیان)
۵ تیپ گیاهی گیاه علفی چندساله گوشتی (ساکولنت) و خزنده.
۶ ارتفاع گیاه ۵ تا ۱۵ سانتیمتر (بسته به گونه).
۷ گسترش گیاه گسترش سریع افقی از طریق ساقه‌های رونده، تشکیل فرش متراکم.
۸ فرم رشد کاملاً خزنده و رونده روی زمین، فرم فرشی و فشرده.
۹ سرعت رشد سریع تا بسیار سریع (در شرایط مناسب).
۱۰ طول عمر چندساله (در برخی مناطق به صورت یکساله کشت می‌شود).
۱۱ رنگ برگ سبز-آبی، سبز-خاکستری، گاهی با tints ارغوانی.
۱۲ نوع برگ ساده، متقابل، گوشتی و آبدار، اغلب استوانه‌ای یا سه‌گوش، پوشیده از papillae ریز که در نور مثل یخ می‌درخشند.
۱۳ ریزش برگ همیشه‌سبز تا نیمه‌همیشه‌سبز (در زمستان‌های سخت ممکن است برگ بریزد یا آسیب ببیند).
۱۴ زمان گل‌دهی طولانی‌مدت: از اواخر بهار تا اوایل پاییز (خرداد تا مهر).
۱۵ رنگ گل بسیار متنوع: نارنجی درخشان، صورتی، ارغوانی، قرمز، زرد، سفید.
۱۶ عطر گل فاقد عطر قابل توجه.
۱۷ نوع گل گل‌های منفرد، بزرگ ( relative به گیاه)، ستاره‌ای شکل با مرکزی پر از پرچم، باز شده در آفتاب.
۱۸ ارزش زینتی بسیار بالا (به دلیل تراکم، رنگ برگ و گل‌دهی انبوه و طولانی).
۱۹ ارزش اقتصادی متوسط رو به بالا (گیاه پوششی محبوب در خشک‌منظرسازی و فضای سبز پایدار).
۲۰ سیستم ریشه فیبری و سطحی، اما برخی گونه‌ها ریشه‌های عمیق‌تری برای دسترسی به رطوبت دارند.
۲۱ مقاومت به سرما متغیر بسته به گونه. ارقام hardy مانند D. cooperi و D. nubigenum تا Zone 5 (-29°C) مقاومند.
۲۲ مقاومت به گرما بسیار عالی. تحمل گرمای شدید و تشعشع مستقیم خورشید.
۲۳ تحمل خشکی عالی. نماد گیاهان مقاوم به خشکی (Xeriscape).
۲۴ نیاز آبی بسیار کم. پس از استقرار، تنها به آبیاری بسیار محدود در دوره‌های خشکی بسیار طولانی نیاز دارد. آبیاری زیاد کشنده است.
۲۵ نیاز نوری آفتاب کامل (حداقل ۶-۸ ساعت). در سایه رشد علفی کرده و گل نمی‌دهد.
۲۶ نوع خاک خاک‌های شنی، لومی شنی، با زهکشی عالی. خاک‌های فقیر را ترجیح می‌دهد.
۲۷ زهکشی خاک باید عالی باشد. عدم تحمل ماندابی حتی برای مدت کوتاه.
۲۸ تحمل شوری خوب تا عالی (برای کشت در مناطق ساحلی مناسب است).
۲۹ تحمل آلودگی هوا خوب.
۳۰ مقاومت به باد خوب (به دلیل ارتفاع کم و فرم فرشی).
۳۱ آفات و بیماری‌ها بسیار مقاوم. ممکن است شته یا حلزون به ندرت مشکل‌ساز شوند. اصلی‌ترین بیماری پوسیدگی ریشه در اثر آبیاری زیاد است.
۳۲ نیاز هرس بسیار کم. هرس سبک پس از پایان گل‌دهی برای حفظ فرم و حذف ساقه‌های بلند.
۳۳ تغذیه (کوددهی اصلاً نیاز ندارد. کوددهی باعث رشد شل و آبکی و کاهش گلدهی می‌شود.
۳۴ روش تکثیر ۱. قلمه ساقه در بهار یا تابستان (بسیار آسان). ۲. تقسیم گیاه. ۳. بذر.
۳۵ فاصله کاشت ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر (به دلیل رشد سریع، سریعاً فاصله را پر می‌کند).
۳۶ کاربرد در طراحی پوشش زمینی برای باغ‌های صخره‌ای، شیب‌های تپه‌ای آفتابی، شیروانی‌های سبز، حاشیه‌های عریض پیاده‌رو، جایگزین چمن، کاشت در ترک دیوارهای خشکه‌چین، کانتینر.
۳۷ مناسب فضای شهری بسیار مناسب برای میادین آفتابی، چمن‌های کم‌نیاز شهری، جزیره‌های ترافیکی و فضاهای عمومی با محدودیت آبیاری.
۳۸ نکات اجرایی ویژه کلید موفقیت: زهکشی عالی + آفتاب کامل + آبیاری کم. پاخوری: تحمل کمی دارد، برای مسیرهای پاخوری مناسب نیست. خواب زمستانی: برخی ارقام در زمستان برگ‌های خود را از دست داده و به صورت جوانه‌های کوچک زمستان را سپری می‌کنند.
۳۹ همنشین‌های مناسب سایر ساکولنت‌ها و گیاهان خشکی‌پسند مانند سدوم، آویشن خزنده، اسطوخودوس، گازانیا.
۴۰ ارزش اکولوژیک متوسط (شهد گل برای زنبورها و پروانه‌ها جذاب است).
۴۱ هشدار/محدودیت عدم تحمل مطلق سایه و رطوبت خاک. در زمستان‌های مرطوب و سرد ممکن است دچار پوسیدگی شود.
۴۲ ویژگی برجسته فرشی از گل‌های درخشان و رنگارنگ در گرم‌ترین و خشک‌ترین شرایط ممکن.
۴۳ کاربرد دارویی و خوراکی فاقد کاربرد دارویی یا خوراکی مرسوم. تماماً زینتی.
۴۴ چالش در ایران بارش برف و یخبندان مرطوب در مناطق سردسیر (مانند شمال غرب) که ترکیب سرمای شدید و رطوبت برای آن کشنده است. آبیاری بی‌رویه در باغ‌های ایرانی.
۴۵ راهکار برای ایران انتخاب گونه مقاوم به سرما (مانند D. nubigenum). کاشت در خاک بسیار سبک و سنگلاخی با زهکشی فوق‌العاده. محافظت از رطوبت زمستانه: کاشت در شیب جنوبی یا زیر سایه‌بان برای جلوگیری از بارش برف و باران مستقیم روی گیاه در زمستان. آبیاری فقط در صورت نیاز شدید.
۴۶ ارقام مختلف D. cooperi (گل بنفش-صورتی)، D. ‘Fire Spinner’ (گل نارنجی و بنفش)، D. ‘Jewel of the Desert’ (انواع رنگ)، D. nubigenum (گل زرد، مقاوم‌ترین به سرما).
۴۷ آبیاری در ایران در مناطق مرکزی و جنوبی: پس از استقرار، تقریباً بدون آبیاری. در مناطق شمالی: پرهیز از آبیاری در پاییز و زمستان. آبیاری سبک فقط در تابستان‌های بسیار خشک.
۴۸ محل کاشت در باغ ایرانی در باغ‌های دشتی و کویری ایران: ایده‌آل برای پوشش زمین. در باغ‌های کوهستانی: فقط در شیب‌های آفتابی جنوبی با خاک سنگریزه‌ای. در باغ‌های شمالی: ریسک بالای پوسیدگی زمستانی، نیاز به مراقبت ویژه دارد.
۴۹ برداشت و خشک‌کردن برای مصارف تزئینی برداشت نمی‌شود. قلمه‌گیری آسان برای تکثیر.
۵۰ اقلیم پیشنهادی در ایران مناطق ایده‌آل: مناطق خشک، نیمه‌خشک و گرمسیری با زمستان‌های ملایم و خشک (اصفهان، یزد، کرمان، شیراز، سیستان). مناطق مشروط با رعایت اصول: فلات مرکزی (تهران، قم) با محافظت از رطوبت زمستانه. مناطق نامناسب: سواحل بسیار مرطوب شمال و مناطق سردسیر با زمستان‌های مرطوب و طولانی (مانند آذربایجان).
دلوسپرما