دلوسپرما
دلوسپرما (Delosperma) یک سرده از گیاهان چندساله آبدار و خزنده از خانواده علف فرشیان (Aizoaceae) است که بومی مناطق خشک جنوب آفریقا میباشد. این گیاهان به دلیل تحمل استثنایی به خشکی، گرما و خاکهای فقیر شهرت دارند. برگهای آنها کوچک، آبدار، اغلب استوانهای یا سهگوش و به رنگ سبز مایل به آبی یا خاکستری است. بزرگترین جذابیت دلوسپرما، گلهای درخشان، فراوان و ستارهای شکل آن است که در رنگهای متنوعی از جمله نارنجی، صورتی، بنفش، زرد و قرمز از اواخر بهار تا پاییز ظاهر میشوند. این گلها در نور خورشید کاملاً باز میشوند. به دلیل عادت رشد فرشی و متراکم، یک پوشش زمینی ایدهآل برای باغهای صخرهای، شیروانیهای سبز (گرین روف) و مناطقی با آبیاری محدود محسوب میشوند.
در مطالعات اکولوژیک آلمانی، بر نقش دلوسپرما به عنوان یک گیاه پیشگام و تثبیتکننده خاک در شیبهای آفتابی و مستعد فرسایش تأکید شده است. عمدتاً به عنوان یک گیاه زینتی پوششی و گلدانی در مناطق گرمسیر و نیمهگرمسیر معرفی میشود. به دلیل ظاهر مدرن، رنگآمیزی خیرهکننده و نیاز به نگهداری بسیار کم، در پروژههای محوطهسازی شهری پایدار و باغهای خشکمنظر (Xeriscape) به طور فزایندهای محبوبیت یافته است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Delosperma spp. (گونههای متعدد) |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Delosperma: از یونانی «delos» (آشکار) و «sperma» (دانه)، اشاره به کپسول بذر باز شده. |
| ۲ | نام فارسی | دلوسپرما، گیاه یخ، یخک |
| ۳ | نام انگلیسی | Ice Plant, Hardy Ice Plant, Delosperma |
| ۴ | خانواده | Aizoaceae (علففرشیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله گوشتی (ساکولنت) و خزنده. |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۵ تا ۱۵ سانتیمتر (بسته به گونه). |
| ۷ | گسترش گیاه | گسترش سریع افقی از طریق ساقههای رونده، تشکیل فرش متراکم. |
| ۸ | فرم رشد | کاملاً خزنده و رونده روی زمین، فرم فرشی و فشرده. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع تا بسیار سریع (در شرایط مناسب). |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله (در برخی مناطق به صورت یکساله کشت میشود). |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز-آبی، سبز-خاکستری، گاهی با tints ارغوانی. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متقابل، گوشتی و آبدار، اغلب استوانهای یا سهگوش، پوشیده از papillae ریز که در نور مثل یخ میدرخشند. |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز تا نیمههمیشهسبز (در زمستانهای سخت ممکن است برگ بریزد یا آسیب ببیند). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | طولانیمدت: از اواخر بهار تا اوایل پاییز (خرداد تا مهر). |
| ۱۵ | رنگ گل | بسیار متنوع: نارنجی درخشان، صورتی، ارغوانی، قرمز، زرد، سفید. |
| ۱۶ | عطر گل | فاقد عطر قابل توجه. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای منفرد، بزرگ ( relative به گیاه)، ستارهای شکل با مرکزی پر از پرچم، باز شده در آفتاب. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار بالا (به دلیل تراکم، رنگ برگ و گلدهی انبوه و طولانی). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط رو به بالا (گیاه پوششی محبوب در خشکمنظرسازی و فضای سبز پایدار). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | فیبری و سطحی، اما برخی گونهها ریشههای عمیقتری برای دسترسی به رطوبت دارند. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | متغیر بسته به گونه. ارقام hardy مانند D. cooperi و D. nubigenum تا Zone 5 (-29°C) مقاومند. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | بسیار عالی. تحمل گرمای شدید و تشعشع مستقیم خورشید. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | عالی. نماد گیاهان مقاوم به خشکی (Xeriscape). |
| ۲۴ | نیاز آبی | بسیار کم. پس از استقرار، تنها به آبیاری بسیار محدود در دورههای خشکی بسیار طولانی نیاز دارد. آبیاری زیاد کشنده است. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (حداقل ۶-۸ ساعت). در سایه رشد علفی کرده و گل نمیدهد. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای شنی، لومی شنی، با زهکشی عالی. خاکهای فقیر را ترجیح میدهد. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | باید عالی باشد. عدم تحمل ماندابی حتی برای مدت کوتاه. |
| ۲۸ | تحمل شوری | خوب تا عالی (برای کشت در مناطق ساحلی مناسب است). |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب (به دلیل ارتفاع کم و فرم فرشی). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. ممکن است شته یا حلزون به ندرت مشکلساز شوند. اصلیترین بیماری پوسیدگی ریشه در اثر آبیاری زیاد است. |
| ۳۲ | نیاز هرس | بسیار کم. هرس سبک پس از پایان گلدهی برای حفظ فرم و حذف ساقههای بلند. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی | اصلاً نیاز ندارد. کوددهی باعث رشد شل و آبکی و کاهش گلدهی میشود. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. قلمه ساقه در بهار یا تابستان (بسیار آسان). ۲. تقسیم گیاه. ۳. بذر. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر (به دلیل رشد سریع، سریعاً فاصله را پر میکند). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش زمینی برای باغهای صخرهای، شیبهای تپهای آفتابی، شیروانیهای سبز، حاشیههای عریض پیادهرو، جایگزین چمن، کاشت در ترک دیوارهای خشکهچین، کانتینر. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب برای میادین آفتابی، چمنهای کمنیاز شهری، جزیرههای ترافیکی و فضاهای عمومی با محدودیت آبیاری. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | کلید موفقیت: زهکشی عالی + آفتاب کامل + آبیاری کم. پاخوری: تحمل کمی دارد، برای مسیرهای پاخوری مناسب نیست. خواب زمستانی: برخی ارقام در زمستان برگهای خود را از دست داده و به صورت جوانههای کوچک زمستان را سپری میکنند. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | سایر ساکولنتها و گیاهان خشکیپسند مانند سدوم، آویشن خزنده، اسطوخودوس، گازانیا. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط (شهد گل برای زنبورها و پروانهها جذاب است). |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | عدم تحمل مطلق سایه و رطوبت خاک. در زمستانهای مرطوب و سرد ممکن است دچار پوسیدگی شود. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | فرشی از گلهای درخشان و رنگارنگ در گرمترین و خشکترین شرایط ممکن. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | فاقد کاربرد دارویی یا خوراکی مرسوم. تماماً زینتی. |
| ۴۴ | چالش در ایران | بارش برف و یخبندان مرطوب در مناطق سردسیر (مانند شمال غرب) که ترکیب سرمای شدید و رطوبت برای آن کشنده است. آبیاری بیرویه در باغهای ایرانی. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | انتخاب گونه مقاوم به سرما (مانند D. nubigenum). کاشت در خاک بسیار سبک و سنگلاخی با زهکشی فوقالعاده. محافظت از رطوبت زمستانه: کاشت در شیب جنوبی یا زیر سایهبان برای جلوگیری از بارش برف و باران مستقیم روی گیاه در زمستان. آبیاری فقط در صورت نیاز شدید. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | D. cooperi (گل بنفش-صورتی)، D. ‘Fire Spinner’ (گل نارنجی و بنفش)، D. ‘Jewel of the Desert’ (انواع رنگ)، D. nubigenum (گل زرد، مقاومترین به سرما). |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در مناطق مرکزی و جنوبی: پس از استقرار، تقریباً بدون آبیاری. در مناطق شمالی: پرهیز از آبیاری در پاییز و زمستان. آبیاری سبک فقط در تابستانهای بسیار خشک. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در باغهای دشتی و کویری ایران: ایدهآل برای پوشش زمین. در باغهای کوهستانی: فقط در شیبهای آفتابی جنوبی با خاک سنگریزهای. در باغهای شمالی: ریسک بالای پوسیدگی زمستانی، نیاز به مراقبت ویژه دارد. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | برای مصارف تزئینی برداشت نمیشود. قلمهگیری آسان برای تکثیر. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق ایدهآل: مناطق خشک، نیمهخشک و گرمسیری با زمستانهای ملایم و خشک (اصفهان، یزد، کرمان، شیراز، سیستان). مناطق مشروط با رعایت اصول: فلات مرکزی (تهران، قم) با محافظت از رطوبت زمستانه. مناطق نامناسب: سواحل بسیار مرطوب شمال و مناطق سردسیر با زمستانهای مرطوب و طولانی (مانند آذربایجان). |


