فرانکنیا
-
فرانکنیا با نام علمی Frankenia thymifolia، که در فرانسه گاهی «Frankénie à feuilles de thym» نامیده میشود، یک گیاه چندساله خزنده یا بالارونده از خانواده Frankeniaceae است. این گونه بومی مناطق ساحلی مدیترانه، جنوب اروپا و شمال آفریقا میباشد و اغلب در خاکهای شور و ماسهای سواحل، شورهزارها و دامنههای سنگلاخی آهکی یافت میشود. این گیاه بهدلیل شاخ و برگ بسیار ریز و متراکم خود شناخته میشود که شباهت قابل توجهی به آویشن (Thymus) دارد. برگهای آن بسیار کوچک، سوزنی شکل و برهمافتاده هستند و ساقههای نازک و چوبی آن به صورت گسترده بر روی زمین پخش میشوند و پوشش متراکمی ایجاد میکنند. گلهای کوچک و ظریف آن به رنگ سفید تا صورتی کمرنگ هستند.
-
از دیدگاه اکولوژیک، فرانکِنیا یک هالوفیت (شورپسند) کلاسیک و گونهای پیشگام در تثبیت خاکهای شور و بیثبات بهشمار میرود. سیستم ریشهای متراکم و شاخههای خزنده آن به طور مؤثری از فرسایش بادی و آبی خاک جلوگیری میکند. مطالعات بر روی گیاهان شورپسند اغلب گونههای خانواده Frankeniaceae را بهعنوان مدلی برای درک سازوکارهای تحمل به شوری مورد بررسی قرار میدهند. این گیاهان توانایی دفع نمک از طریق غدد تخصصیافته روی برگها را دارند. در طراحی منظر، از گونههای مشابه برای پوشش خاک در باغهای ساحلی و سنگچینهای خشک استفاده میشود.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Frankenia thymifolia Desf. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Frankenia: اهدا شده به نام «Johan Frankenius» (یا Franke)، پزشک و گیاهشناس سوئدی. thymifolia: از لاتین: «thymus» (آویشن) + «folium» (برگ)، به معنای “برگدار با برگهای آویشنمانند”. |
| ۲ | نام فارسی | فرانکِنیا، شبنمی |
| ۳ | نام انگلیسی | Thyme-leaved Seaheath |
| ۴ | خانواده | Frankeniaceae |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه چندساله خزنده/بالارونده همیشهسبز |
| ۶ | ارتفاع گیاه | بسیار کوتاه. ۵ تا ۱۵ سانتیمتر (ارتفاع عمودی). |
| ۷ | گسترش گیاه | گسترش افقی زیاد، تا ۵۰-۶۰ سانتیمتر برای هر بوته. |
| ۸ | فرم رشد | فرم بالشتکی بسیار متراکم، خزنده و پوشاننده زمین. |
| ۹ | سرعت رشد | متوسط. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز مایل به خاکستری یا سبز-نقرهای، اغلب با تهمایه ارغوانی در پاییز و زمستان. |
| ۱۲ | نوع برگ | بسیار ریز، سوزنی شکل، برهمافتاده، به طول ۲-۵ میلیمتر. |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | بهار و اوایل تابستان (اردیبهشت تا تیر). |
| ۱۵ | رنگ گل | سفید، صورتی بسیار کمرنگ یا صورتی مایل به بنفش. |
| ۱۶ | عطر گل | فاقد عطر قابل توجه. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای منفرد، کوچک (قطر ۴-۶ میلیمتر)، با ۵ گلبرگ، که در محور برگها ظاهر میشوند. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | متوسط. بهخاطر فرم متراکم و بالشتکی و سازگاری با شرایط سخت. |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | کم. عمدتاً در احیای زمینهای شور و پروژههای بیابانزدایی. |
| ۲۰ | سیستم ریشه | عمیق و فیبری، با ریشههای گسترده برای تثبیت خاک. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | خوب. تحمل به یخبندانهای ملایم را دارد (Zone 8-10). ممکن است در سرمای شدید و طولانی آسیب ببیند. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | عالی. یک گیاه بسیار مقاوم به خشکی (گزروفیت). |
| ۲۴ | نیاز آبی | بسیار کم. پس از استقرار نیازی به آبیاری ندارد. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای شنی، ماسهای، شور، فقیر و با زهکشی عالی. در خاکهای سنگین و مرطوب از بین میرود. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | عالی. ضروری است. |
| ۲۸ | تحمل شوری | عالی. یک هالوفیت واقعی. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | عالی. برای مناطق ساحلی پرباد ایدهآل است. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. عملاً فاقد آفت و بیماری است. |
| ۳۲ | نیاز هرس | بسیار کم. فقط هرس سبک پس از گلدهی برای حفظ تراکم. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز ندارد. کوددهی باعث رشد ضعیف و وارفتگی میشود. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. تقسیم گیاه در بهار یا پاییز. ۲. قلمهگیری. ۳. کاشت بذر. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر (برای پوشش کامل زمین). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش زمین در باغهای ساحلی، خشکمنظر (Xeriscape)، باغهای صخرهای، تثبیت شیبهای شنی و خاکهای شور، کاشت بین سنگفرش. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | برای فضاهای سبز شهری در مناطق گرم و خشک و ساحلی، میادین کمآب و حاشیه بزرگراهها مناسب است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | شرط بقا: زهکشی عالی و خاک فقیر کلید موفقیت است. آبیاری اضافی دشمن این گیاه است. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | دیگر گیاهان شورپسند و مقاوم به خشکی: آتریپلکس، بعضی گونههای سدوم، اسطوخودوس، گونههای مختلف علفهای زینتی مقاوم. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | بالا. تثبیتکننده خاک، پناهگاه برای حشرات ریز، گیاه پایه در اکوسیستمهای شور. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. مطلقاً خاک مرطوب یا سنگین را تحمل نمیکند. ۲. در رقابت با گیاهان پررشد و مهاجم ضعیف است. ۳. ممکن است در مناطقی که بومی نیست رفتار مهاجم داشته باشد (با بررسی شرایط). |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | تحمل همزمان و استثنایی به شوری شدید، خشکی و باد، همراه با فرم زمینپوش متراکم و کمنیاز. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | ندارد. به طور سنتی استفاده نشده است. |
| ۴۴ | چالش در ایران | ناشناخته بودن در بازار گیاهان زینتی. عدم دسترسی به گیاه یا بذر. نیاز مطلق به زهکشی که در برخی پروژههای شهری رعایت نمیشود. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | آزمایش و معرفی: معرفی به عنوان یک گونه ارزشمند برای پروژههای تثبیت خاک در سواحل شور خلیج فارس، دریای عمان و دریاچه ارومیه. تولید داخلی: تشویق به تولید و تکثیر آن در نهالستانهای تخصصی مناطق جنوبی. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | معمولاً گونه اصلی کشت میشود. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | پس از استقرار در مناطق ساحلی جنوب، نیاز به آبیاری مصنوعی ندارد. در مناطق داخلی خشک، آبیاری بسیار اندک و تنها در دورههای خشکسالی شدید. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در باغهای صخرهای (باغ سنگی) اقلیم خشک، به عنوان پوشش زمین در حاشیه جویهای خشک، و در طراحیهای معاصر کمآب. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | توصیه نمیشود. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق ایدهآل: سواحل شور و گرم جنوب کشور (هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان). مناطق مناسب: مناطق خشک داخلی با زمستانهای ملایم (یزد، کرمان، اصفهان) به شرط کشت در خاک سبک. مناطق نامناسب: مناطق مرطوب شمالی و مناطق سردسیر با یخبندانهای شدید و طولانی. |


