گلیکوما
گلیکوما با نام علمی (Glechoma hederacea) گیاهی علفی چندساله و خزنده از خانواده نعناعیان (Lamiaceae) است که بومی اروپا و آسیا میباشد. این گیاه به سرعت از طریق ساقههای رونده ریشهزا (استولون) گسترش مییابد و یک پوشش زمینی کمارتفاع تشکیل میدهد. برگهای آن گرد تا کلیوی شکل، با حاشیه کنگرهدار و به رنگ سبز نسبتاً تیره هستند که گاهی لکههای نقرهای رنگ نیز روی آنها دیده میشود. در بهار، گلهای کوچک و دو لبی به رنگ بنفش-آبی روشن در محور برگها ظاهر میشوند. اگرچه در برخی باغها به عنوان پوشش زمینی سایهدوست و با رشد سریع استفاده میشود، اما به دلیل تهاجمی بودن و مقاومت بالا، اغلب به عنوان یک علف هرز مهاجم و مشکلساز در چمنزارها و باغها شناخته میشود.
از این گیاه در طب سنتی اروپا برای درمان مشکلات تنفسی و گوارشی یاد شده است، اما تأکید میشود که به دلیل وجود ترکیباتی مانند پولگون (که در مقادیر زیاد سمی است) باید با احتیاط فراوان استفاده شود. در چین، به عنوان یک گیاه دارویی سنتی شناخته میشود که برای تصفیه گرما، رفع رطوبت و فعالسازی گردش خون مورد استفاده قرار میگیرد. معمولاً به صورت جوشانده یا ضماد استفاده میشود. با این حال، در طراحی منظر چین، به دلیل رفتار تهاجمی، به ندرت به عنوان گیاه زینتی کاشته میشود و بیشتر به صورت خودرو یافت میشود. مطالعات اکولوژیک آن را یک گونه پیشگام و مقاوم میدانند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Glechoma hederacea L. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Glechoma: از یونانی «glechon» (نام گیاهی از خانواده نعناع). hederacea: از لاتین به معنای «شبیه عشقه (Hedera)»، اشاره به عادت رونده. |
| ۲ | نام فارسی | علف چشمه، پیرو، پیچک زمینی، عشقه زمینی |
| ۳ | نام انگلیسی | Ground Ivy, Creeping Charlie, Gill-over-the-ground |
| ۴ | خانواده | Lamiaceae (نعناعیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله خزنده و همیشهسبز. |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۵ تا ۱۵ سانتیمتر (ارتفاع برگ و گل). |
| ۷ | گسترش گیاه | نامحدود و بسیار سریع از طریق استولونهای ریشهزا. |
| ۸ | فرم رشد | کاملاً خزنده و رونده روی سطح زمین، تشکیل تودهای متراکم. |
| ۹ | سرعت رشد | بسیار سریع و تهاجمی. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز متوسط تا تیره، گاهی با لکهها یا رگههای نقرهای کمرنگ. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متقابل، گرد تا کلیوی شکل، حاشیه کاسهای (کنگرهدار کرکدار). |
| ۱۳ | ریزش برگ | نیمههمیشهسبز (در زمستانهای ملایم سبز میماند، در سرمای شدید ممکن است بخشی بریزد). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اوایل تا اواسط بهار (فروردین تا اردیبهشت). |
| ۱۵ | رنگ گل | بنفش-آبی (اسطوخودوسی) با لکههای تیرهتر روی لبه. |
| ۱۶ | عطر گل | عطر ملایم و غیرقابل توجه. اما برگها اگر فشرده شوند بوی تند و خاصی دارند. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای کوچک لولهای و دو لبی، منفرد یا جفت در محور برگها. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | پایین تا متوسط (به دلیل گلهای ریز اما زیاد و پوشش سریع، اما به دلیل تهاجمی بودن اغلب ناخواسته است). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | پایین (یک علف هرز مهاجم. در گذشته به عنوان گیاه دارویی جمعآوری میشد). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | سیستم ریشهای سطحی، اما در هر گره ساقه خزنده، ریشههای نابجا تولید میکند. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | بسیار خوب. مقاوم در Zone 3-10. سرمای شدید را تحمل میکند. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | خوب. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | متوسط. در شرایط خشک ممکن است رشدش کند شود اما از بین نمیرود. |
| ۲۴ | نیاز آبی | کم تا متوسط. پس از استقablishment به آبیاری کمی نیاز دارد. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل تا سایه کامل (اما در سایه گلدهی کمتر است). |
| ۲۶ | نوع خاک | سازگار با اغلب خاکها، اما خاکهای مرطوب، حاصلخیز و با زهکشی خوب را ترجیح میدهد. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم تا متوسط. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب (به دلیل ارتفاع کم و چسبیدن به زمین). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. عملاً هیچ آفت یا بیماری جدی آن را تهدید نمیکند. |
| ۳۲ | نیاز هرس | کنترل مداوم به عنوان علف هرز. اگر به عنوان پوشش استفاده میشود، میتوان آن را با چمنزن یا قیچی کوتاه کرد تا از گلدهی و گسترش بیش از حد بذر جلوگیری شود. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز ندارد. در خاکهای غنی رشد تهاجمیتری میکند. |
| ۳۴ | روش تکثیر | بسیار آسان: ۱. تقسیم ساقههای رونده ریشهدار. ۲. بذر (با کمک پرندگان و حیوانات به راحتی پخش میشود). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | به دلیل رشد بسیار سریع، حتی یک قطعه کوچک سریعاً فضا را میپوشاند. فاصله ۲۰-۳۰ سانتیمتر برای پوشش سریع. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | با احتیاط شدید: پوشش زمینی سریع برای مناطق مشکلدار (مانند شیبهایی که هیچ چیز دیگری رشد نمیکند) یا باغهای جنگلی طبیعی که کنترل آن آسان است. به طور کلی به دلیل تهاجمی بودن، برای اکثر باغها توصیه نمیشود. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | خیر (مگر در فضاهای طبیعی وسیع و کنترلشده). به سرعت به چمنها و باغچههای مجاور حمله میکند. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | تهاجمی بودن: بزرگترین مشکل آن است. به راحتی از مرزهای تعیین شده فراتر رفته و گیاهان دیگر را خفه میکند. کنترل: بسیار سخت است. نیاز به کندن مداوم تمام بخشهای رونده و ریشهها دارد. علفکش انتخابی برای چمن ممکن است مؤثر باشد. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | هیچ. گیاهان دیگر نمیتوانند با آن رقابت کنند. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط (شهد گل برای حشرات اول فصل مفید است). اما به عنوان یک گونه مهاجم میتواند تنوع زیستی را کاهش دهد. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | تهاجمی و غیرقابل کنترل. کاشت آن در باغ میتواند یک اشتباه بزرگ و دائمی باشد. سمیبودن: برای اسبها، سگها و گربهها در صورت مصرف مقادیر زیاد سمی است. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | مقاومت فوقالعاده و توانایی پوشش سریع هر سطحی در سایه و آفتاب. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | در طب سنتی اروپا و چین کاربرد محدود داشته است. اما به دلیل سمیت احتمالی (پولگون)، استفاده خودسرانه به شدت منع میشود. برگهای جوان به مقدار بسیار کم گاهی در سالاد یا چای استفاده میشوند. |
| ۴۴ | چالش در ایران | رفتار کاملاً تهاجمی آن. در صورت فرار از محیط کاشت، میتواند به سرعت در مناطق مرطوب شمال کشور به یک علف هرز خطرناک تبدیل شود و اکوسیستمهای طبیعی را تهدید کند. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | توصیه کلی: از کاشت عمدی آن در هر نقطه از ایران خودداری شود. اگر در مکانی به صورت خودرو وجود دارد، باید برای جلوگیری از گسترش، به سرعت و به طور کامل کنترل و حذف شود. تنها شاید در گلدانهای آویز ایزوله بتوان آن را نگهداری کرد. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Variegata’ (با برگهای ابلق سبز و سفید) که رشد کندتر و کمتهاجمیتری دارد و برای باغ مناسبتر است. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در مناطق شمالی معمولاً نیاز به آبیاری ندارد. در مناطق خشک، برای زنده ماندن به آبیاری منظم نیاز دارد اما گسترش کمتری خواهد داشت. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | هیچ محل توصیهشدهای ندارد. حضور آن در باغ ایرانی یک معضل محسوب میشود. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | اگر برای مصارف سنتی (با احتیاط شدید) برداشت شود، در بهار قبل از گلدهی برگها را جمعآوری و در سایه خشک میکنند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق نامناسب: تمام ایران. به دلیل پتانسیل بالای تهاجمی بودن و تهدید برای باغها و مراتع، کاشت آن در هیچ منطقهای از ایران توصیه نمیشود. تنها میتواند در مناطق مرطوب شمال به عنوان یک علف هرز خطرناک ظهور کند. |


