لامیوم
لامیوم با نام علمی (Lamium maculatum)، گیاهی چندساله خزنده و نیمههمیشهسبز از خانواده نعناعیان (Lamiaceae) است. خاستگاه آن اروپا و آسیای غربی است. این گیاه بهدلیل برگهای قلبی شکل یا تخممرغی، دندانهدار و اغلب ابلق با یک نوار نقرهای درخشان در امتداد رگبرگ مرکزی شناخته میشود. ساقههای چهارگوش آن روی زمین میخزند و در گرهها ریشه میدهند و پوشش متراکمی ایجاد میکنند. گلهای کوچک و لبشکل آن به رنگ صورتی، بنفش یا سفید در بهار و تابستان ظاهر میشوند. به دلیل تحمل استثنایی به سایه خشک و رشد سریع، یک گیاه پوششی کلاسیک برای مناطق سایهدار زیر درختان و بوتهها محسوب میشود.
این گونه به عنوان یک پوشش زمینی مؤثر برای جلوگیری از فرسایش خاک در جنگلها و کنترل علفهای هرز در باغهای سایهدار معرفی شده است. برخی منابع فولکلور اروپایی به استفاده از برگهای جوان آن در سالاد یا به عنوان سبزی خوراکی اشاره کردهاند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Lamium maculatum L. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Lamium: از لاتین «lamia» (دهان گشاد)، اشاره به شکل گل. maculatum: به معنای “خالدار” یا “لکهدار”، اشاره به طرح برگها. |
| ۲ | نام فارسی | لامیوم خالدار، گزنه مرده، فرش نقرایی، گل میمون خاکی |
| ۳ | نام انگلیسی | Spotted Dead Nettle, Purple Dragon, Beacon Silver |
| ۴ | خانواده | Lamiaceae (نعناعیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله خزنده و نیمههمیشهسبز. |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر (با احتساب گلها). ارتفاع پوشش: ۵-۱۰ سانتیمتر. |
| ۷ | گسترش گیاه | سریع و نامحدود (از طریق ساقههای رونده ریشهزا). |
| ۸ | فرم رشد | کاملاً خزنده، تشکیلدهنده فرش یا پوشش متراکم. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز با نوار یا لکه نقرهای درخشان در امتداد رگبرگ میانی. ارقام کاملاً نقرهای نیز وجود دارد. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متقابل، قلبی-تخممرغی، با حاشیه دندانهدار. |
| ۱۳ | ریزش برگ | نیمههمیشهسبز (در زمستانهای ملایم سبز میماند، در سرما بخشی از برگها از بین میرود). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | بهار تا اوایل تابستان (فروردین تا تیر)، گاهی تا پاییز گلدهی ضعیفی دارد. |
| ۱۵ | رنگ گل | صورتی، بنفش-ارغوانی، سفید. |
| ۱۶ | عطر گل | فاقد عطر قابل توجه. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای کوچک، لبشکل (دو لبه)، مجتمع در چرخههایی در محور برگهای بالایی. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بالا (به دلیل شاخ و برگ رنگارنگ و گلهای بهاری). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه پوششی زینتی پرطرفدار). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | سطحی و فیبری، ریشهدهی از گرههای ساقه. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | عالی. مقاوم به سرمای شدید (Zone 3-8). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | متوسط. در گرمای شدید و خشک ممکن است دچار سوختگی برگ شود. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | متوسط. اما تحمل سایه خشک (خشکی رطوبت هوا و خاک در سایه) آن بسیار بالا است. |
| ۲۴ | نیاز آبی | کم تا متوسط. پس از استقرار، نیاز آبی کمی دارد اما برای شادابی در تابستانهای خشک، آبیاری مفید است. |
| ۲۵ | نیاز نوری | سایه کامل تا نیمهسایه. آفتاب مستقیم برگها را میسوزاند. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، مرطوب ولی با زهکشی خوب، غنی از هوموس. بسیار سازگار. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. گاهی ممکن است حلزون یا لیسه به برگها حمله کند. |
| ۳۲ | نیاز هرس | کم. هرس سبک پس از گلدهی برای تحریک رشد برگهای جدید و کنترل گسترش. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | کم. در بهار با کمپوست یا کود آهکرها شده تغذیه شود. |
| ۳۴ | روش تکثیر | بسیار آسان. ۱. تقسیم ساقههای ریشهدار شده در هر زمان. ۲. قلمه ساقه. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر (به سرعت فاصله را پر میکند). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش زمین برجسته برای سایه عمیق و خشک زیر درختان، پرکننده فضاهای خالی در باغهای جنگلی، کاشت در گلدانهای سایهدار. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | مناسب برای پارکهای سایهدار شهری و فضای سبز مجتمعهای مسکونی. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | کنترل گسترش: میتواند در شرایط ایدهآل تهاجمی شود. کاشت در محدوده فیزیکی یا هرس لبهها توصیه میشود. پاخوری: تحمل کمی دارد. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | هاستا، هلهبور، سرخسها، خرزه هندی (Vinca minor). |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | خوب. گلهای بهاری برای زنبورها مفید هستند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | در خاکهای بسیار حاصلخیز و مرطوب میتواند بیش از حد مهاجم شود. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | پوشش زمینی با شاخ و برگ ابلق و نقرهای درخشان برای عمیقترین سایهها که نیاز به مراقبت بسیار کمی دارد. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | دارویی: استفاده اختصاصی مرسوم ندارد. خوراکی: برگهای جوان در برخی فرهنگها به صورت پخته یا در سالاد استفاده میشوند (با احتیاط، زیرا ممکن است باعث ناراحتی گوارشی در برخی افراد شود). |
| ۴۴ | چالش در ایران | آفتاب شدید و خشکی هوا در بسیاری از مناطق که باعث سوختگی برگهای حساس آن میشود. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت فقط در سایه کامل: در زیر درختان سایهانداز بزرگ یا در سایه دیوارهای شمالی. مناطق محدود: کاشت موفقتر در مناطق مرطوب و خنک شمال کشور (گیلان، مازندران). آبیاری تکمیلی: در تابستانهای خشک حتی در سایه، آبیاری سبک لازم است. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ارقام متعدد: ‘White Nancy’ (برگهای نقرهای با حاشیه سبز باریک و گل سفید)، ‘Beacon Silver’ (برگهای تقریباً کاملاً نقرهای)، ‘Purple Dragon’ (برگهای نقرهای با حاشیه سبز و گل ارغوانی پررنگ). |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در شمال ایران: معمولاً بارندگی کافی است. در مناطق دیگر و در تابستانهای خشک: آبیاری هفتهای یکبار در سایه عمیق. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در سایه درختان بلند باغهای شمالی (مانند گردو، چنار)، در حاشیه دیوارهای شمالی حیاط، و در باغهای سایهدار صخرهای. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | برای مصارف تزئینی یا احتمالی خوراکی، برگهای جوان در بهار برداشت میشوند. برای خشک کردن مناسب نیست. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق ایدهآل (چندساله): مناطق مرطوب و معتدل خزری (گیلان، مازندران، گلستان). مناطق با چالش (نیاز به سایه عمیق و آبیاری): مناطق معتدل مرکزی مانند تهران (فقط در باغهای قدیمی با سایه درختان کهن). مناطق نامناسب: مناطق گرم، خشک و آفتابی مرکزی، جنوبی و شرقی ایران. |



