لیزیماکیا
-
لیزیماکیا با نام علمی Lysimachia nummularia، که در فرانسه «Lysimaque nummulaire» یا «Herbe aux écus» (علف سکهای) نامیده میشود، یک گیاه چندساله همیشهسبز و خزنده از خانواده Primulaceae است. خاستگاه آن مناطق معتدل اروپا و جنوب غربی آسیا میباشد. این گیاه بهدلیل ساقههای نازک، خوابیده و ریشهزای خود شناخته میشود که به سرعت بر روی زمین پخش شده و یک پوشش متراکم و فرشمانند ایجاد میکنند. برگهای آن متقابل، گرد، کوچک (به قطر ۱-۲ سانتیمتر)، شبیه سکه و به رنگ سبز روشن براق هستند. گلهای فنجانی شکل و منفرد آن به رنگ زرد طلایی درخشان و در اواخر بهار و تابستان در محور برگها ظاهر میشوند. این گونه اغلب در مناطق مرطوب، حاشیه برکهها و حتی به عنوان گیاه آپارتمانی آویز پرورش مییابد.
-
در باغبانی این گیاه بهعنوان یک پوشش زمینی قوی، سریع و کمتوقع برای مناطق نیمهسایه تا سایه و خاکهای مرطوب بسیار ارزشمند است. با این حال، به دلیل رشد تهاجمی، اغلب توصیه میشود در فضای محدود یا گلدان کاشته شود. در طب سنتی چین برخی گونههای Lysimachia (چون Zhēnzhūcài) برای خواص ضدالتهابی، ضد میکروبی و دفع ادرار استفاده میشوند. اگرچه L. nummularia به طور خاص در متون کلاسیک چینی برجسته نیست، اما تحقیقات فیتوشیمیایی وجود ترکیباتی مانند ساپونینها و فلاونوئیدها را در آن نشان دادهاست.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Lysimachia nummularia L. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Lysimachia: منسوب به لیسیماخوس (Lysimachus)، یکی از سرداران اسکندر مقدونی. nummularia: از لاتین «nummus» به معنای “سکه”، اشاره به شکل گرد برگها. |
| ۲ | نام فارسی | لیسیماکیا، علف سکهای |
| ۳ | نام انگلیسی | Creeping Jenny, Moneywort, Herb Twopence |
| ۴ | خانواده | Primulaceae (پامچالیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله همیشهسبز و خزنده |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۵ تا ۱۰ سانتیمتر (ارتفاع عمودی پوشش). |
| ۷ | گسترش گیاه | نامحدود (گسترش سریع افقی از طریق ساقههای ریشهزا). |
| ۸ | فرم رشد | خزنده و فرشمانند، با ساقههای خوابیده که در هر گره ریشه میدهند. |
| ۹ | سرعت رشد | بسیار سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز روشن براق (در ارقام معمولی) یا زرد طلایی (در رقم ‘Aurea’). |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متقابل، قلبی-گرد، به قطر ۱-۲.۵ سانتیمتر، بدون دندانه. |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز در مناطق معتدل؛ در زمستانهای سخت ممکن است برگهایش را از دست بدهد یا بخش هوایی از بین برود. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواخر بهار تا اواسط تابستان (خرداد تا مرداد). |
| ۱۵ | رنگ گل | زرد طلایی درخشان. |
| ۱۶ | عطر گل | فاقد عطر قابل توجه. |
| ۱۷ | نوع گل | گل منفرد، فنجانی شکل، با ۵ گلبرگ، به قطر ۲-۳ سانتیمتر، بر روی دمگل بلند. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بالا (بهخصوص رقم زردبرگ ‘Aurea’ برای ایجاد لکه رنگی). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه پوششی و زینتی رایج). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | سطحی و فیبری، ریشهدهی در گرههای ساقههای خزنده. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | خوب. تا حدود -۱۵ درجه سانتیگراد را تحمل میکند (Zone 3-9). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | متوسط. در گرمای شدید و خشک ممکن است سوخته شود. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | کم. نیاز به رطوبت نسبی خاک دارد. |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط تا زیاد. خاک باید همواره مرطوب (اما نه غرقاب) باشد. |
| ۲۵ | نیاز نوری | نیمهسایه تا سایه کامل. در آفتاب کامل نیاز آبی آن بسیار بالا رفته و ممکن است آسیب ببیند. رقم ‘Aurea’ در سایه کامل رنگ زرد خود را از دست میدهد. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، غنی از هوموس، مرطوب و با زهکشی نسبتاً خوب. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | متوسط. تحمل خاکهای کمی باتلاقی و مرطوب را دارد. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | متوسط. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | خوب (به دلیل ارتفاع کم و فرم خزنده). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. گاهی شته یا حلزون ممکن است ایجاد مشکل کند. |
| ۳۲ | نیاز هرس | کم. هرس برای کنترل گسترش و جلوگیری از ورود به مناطق نامناسب ضروری است. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | کمنیاز. یکبار کوددهی در بهار با کود متعادل کافی است. |
| ۳۴ | روش تکثیر | بسیار آسان. ۱. تقسیم ساقههای ریشهدار شده. ۲. قلمه ساقه. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر (به سرعت فاصله را پر میکند). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش زمینی عالی برای مناطق مرطوب و سایهدار، کاشت در حاشیه برکهها و جویبارها، پوشش زیر درختان، کاشت در گلدانها و سبدهای آویز. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | برای پارکهای دارای سایه و رطوبت، زیر درختان و در مجتمعهای مسکونی با نور کم مناسب است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | هشدار مهاجم بودن: در مناطق مرطوب و مساعد میتواند به سرعت گسترش یافته و گیاهان دیگر را خفه کند. کاشت در گلدان یا استفاده از موانع فیزیکی در زمین توصیه میشود. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | هاستا، سرخس، هدرا (عشقه)، خرزهره و سایر گیاهان سایهپسند و رطوبتدوست. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط. پوشش آن میتواند برای حشرات ریز مفید باشد. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. پتانسیل تهاجم بالا در شرایط ایدهآل. ۲. نیاز دائمی به رطوبت خاک. ۳. در آفتاب کامل عملکرد خوبی ندارد. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | پوشش زمینی سریع و متراکم با برگهای براق سکهای شکل و گلهای زرد درخشان. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | در طب سنتی اروپا به صورت موضعی برای درمان زخمها و به صورت دمکرده به عنوان قابض و ضد سرفه استفاده محدودی داشته است. مصرف داخلی نیاز به احتیاط دارد. |
| ۴۴ | چالش در ایران | نیاز بالای آبی آن با اقلیم خشک و نیمهخشک بخشهای وسیعی از ایران در تناقض است. خطر رفتار مهاجم در مناطق مرطوب شمالی. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت محدود و کنترلشده: فقط در مناطق مرطوب و سایهدار شمال کشور (باغهای جنگلی، زیر درختان انبوه) یا در گلدانهای آویز در بالکنهای سایهدار. پایش مداوم: جلوگیری از گسترش آن به خارج از محدوده طراحی شده. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Aurea‘ (یا ‘Goldilocks’): محبوبترین رقم با برگهای زرد طلایی که در آفتاب ملایم رنگ بهتری دارد. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در مناطق شمالی با بارندگی مناسب ممکن است نیاز به آبیاری تکمیلی اندک داشته باشد. در سایر مناطق، نیاز به آبیاری منظم و سنگین برای حفظ شادابی دارد. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | فقط در باغهای شمالی با سایهجزئی و رطوبت بالا، در حاشیه استخرها یا جویهای آب طبیعی، و به صورت گلدانی در پاسیوهای سایهدار. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | چندان مرسوم نیست. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق مناسب با مدیریت: جلگه مرطوب شمال (گیلان، مازندران، گلستان) در زیر سایه درختان. مناطق نامناسب: مناطق مرکزی، شرقی و جنوبی خشک کشور. توصیه کلی: به دلیل نیاز آبی بالا و پتانسیل مهاجم، کاشت آن باید با احتیاط و در فضای محدود صورت گیرد. |

