سدوم موکتی
سدوم موکتی با نام علمی (Sedum acre) گیاهی چندساله گوشتی و خزنده از خانواده گلنازیان (Crassulaceae) و بومی اروپا و غرب آسیا است. این گیاه به دلیل عادت رشد بسیار متراکم و بالشتکی شکل، تشکیل یک پوشش همیشهسبز و کمارتفاع از شاخههای فیلمی و برگهای کوچک، گوشتی و استوانهای شکل میدهد. برگها به رنگ سبز-زرد یا سبز-لیمویی هستند. در اوایل تا اواسط تابستان، انبوهی از گلهای کوچک و ستارهای شکل به رنگ زرد طلایی درخشان بر روی ساقههای کوتاه ظاهر میشوند. این سدوم به دلیل سازگاری فوقالعاده با خاکهای بسیار فقیر، خشکی و مکانهای آفتابی، یک گونه پیشگام و ایدهآل برای پوشش دیوارهای خشکهچین، پشت بامهای سبز و شکاف سنگها محسوب میشود.
در منابع هم به خواص دارویی تاریخی (استفاده موضعی برای درمان زگیل و بیماریهای پوستی به دلیل وجود آلکالوئیدها) و هم به سمیت آن در صورت بلعیده شدن اشاره شده است. این گیاه عمدتاً به عنوان یک گیاه زینتی پوششی و گلدانی در باغهای صخرهای معرفی میشود. در طب سنتی چین، اگرچه برخی گونههای سدوم کاربرد دارند، اما این گونه خاص به دلیل سمیت و طبیعت بسیار تند (گیرا) به ندرت استفاده داخلی میشود و بیشتر بر ارزش زینتی و اکولوژیک آن به عنوان یک گیاه پوششی مقاوم تأکید میگردد. مطالعات اکولوژیک آن را یک گونه کلیدی در تثبیت خاکهای شنی و فقیر میدانند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Sedum acre L. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Sedum: از لاتین «sedere» (نشستن)، اشاره به عادت چسبیدن گیاه به سنگها. acre: از لاتین به معنای «تند» یا «تیز»، اشاره به طعم تلخ و سوزاننده برگها. |
| ۲ | نام فارسی | سدوم تند، سدوم موکتی، سدوم زرد، تلخه |
| ۳ | نام انگلیسی | Goldmoss Stonecrop, Biting Stonecrop, Wall Pepper |
| ۴ | خانواده | Crassulaceae (گلنازیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله گوشتی (ساکولنت) و خزنده، همیشهسبز. |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۳ تا ۱۰ سانتیمتر (برگ و گل). |
| ۷ | گسترش گیاه | گسترش سریع از طریق ساقههای خزنده ریشهزا، تشکیل فرش بسیار متراکم. |
| ۸ | فرم رشد | کاملاً خزنده روی زمین، تشکیل بالشتکها یا فرش فشرده. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز مایل به زرد یا سبز لیمویی روشن. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متناوب، کوچک، گوشتی، تخممرغی تا استوانهای، متورم. |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز (در تمام سال حفظ میشود). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اوایل تا اواسط تابستان (خرداد تا تیر). |
| ۱۵ | رنگ گل | زرد طلایی درخشان. |
| ۱۶ | عطر گل | فاقد عطر. |
| ۱۷ | نوع گل | گلهای کوچک (قطر ۸-۱۲ میلیمتر)، ستارهای شکل با ۵ گلبرگ، مجتمع در گلآذینهای کمگل انتهایی. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بالا (به دلیل رنگ روشن برگها، گلدهی زرد درخشان و فرم فرشی متراکم). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه پوششی ارزان و پرکاربرد برای پروژههای گسترده و سخت). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | فیبری و سطحی، با ریشهدهی در گرههای ساقه. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | عالی. مقاوم تا Zone 3 (-40°C). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی. تحمل گرمای شدید و تابش مستقیم. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | عالی. نماد گیاهان خشکیپسند. |
| ۲۴ | نیاز آبی | بسیار کم. فقط در دوره استقرار نیاز به آبیاری دارد. پس از آن کاملاً به باران متکی است. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (برای بهترین رنگ و فرم متراکم ضروری است). در سایه رشد علفی و باز میکند. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای شنی، سنگریزهای، فقیر، با زهکشی عالی. به حاصلخیزی نیاز ندارد. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | باید عالی باشد. عدم تحمل ماندابی. |
| ۲۸ | تحمل شوری | خوب تا عالی. برای کاشت نزدیک دریا مناسب است. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | خوب. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | عالی (به دلیل ارتفاع کم و فرم فرشی). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | بسیار مقاوم. عملاً هیچ آفت یا بیماری جدی ندارد. |
| ۳۲ | نیاز هرس | بسیار کم. میتوان پس از گلدهی برای حفظ تراکم، آن را کمی کوتاه کرد. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | اصلاً نیاز ندارد. کوددهی باعث رشد شل و وارفته میشود. |
| ۳۴ | روش تکثیر | بسیار آسان. ۱. تقسیم تودهها در هر زمان. ۲. قلمه ساقه یا برگ. ۳. بذر. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر (به دلیل رشد سریع، سریعاً فاصله را پر میکند). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | پوشش زمینی برای باغهای صخرهای، پشت بامهای سبز (گرین روف)، دیوارهای خشکهچین، شکاف سنگفرشها، تثبیت شیبهای خشک و فقیر، جایگزین چمن در مناطق غیرقابل تردد. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بسیار مناسب برای فضاهای شهری سخت با خاک فقیر، جزیرههای ترافیکی، چمنهای کمنیاز وسیع. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | سمیبودن: تمام قسمتهای گیاه سمی هستند و در صورت بلعیده شدن باعث تحریک شدید دهان، گلو و معده میشوند. کنترل رشد: میتواند کمی تهاجمی باشد و روی گیاهان حساس و کمرشد مجاور غالب شود. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | سایر ساکولنتهای مقاوم مانند Sempervivum، Delosperma، و Sedum های دیگر. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | متوسط (شهد گل برای زنبورها و پروانهها مفید است). |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | سمیت برای انسان و دام در صورت بلع. رفتار نیمهتهاجمی در شرایط ایدهآل. عدم تحمل سایه و رطوبت. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | ایجاد یک فرش همیشهسبز، زرد-سبز روشن و زمخت که در سختترین شرایط محیطی زنده میماند و با گلهای زرد طلایی میدرخشد. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | فاقد کاربرد خوراکی به دلیل سمیت. در گذشته به صورت بسیار محدود و موضعی در طب عامیانه برای درمان زگیل و میخچه استفاده میشد که به دلیل خطرات آن امروزه توصیه نمیشود. |
| ۴۴ | چالش در ایران | ندارد. این گیاه به طور استثنایی با اقلیم خشک، گرم و خاکهای فقیر و قلیایی بیشتر مناطق ایران سازگار است. تنها چالش، آبیاری بیش از حد باغبانان است. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت و فراموشی. بهترین راهکار، کاشت آن در آفتاب کامل و خاک با زهکشی عالی و سپس چشمپوشی از آن است. نیاز به مراقبت خاصی ندارد. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | – (گونه معمولاً به صورت نوع وحشی کشت میشود). |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در تمام مناطق ایران: پس از استقرار، به هیچ وجه آبیاری نکنید. بارشهای طبیعی (حتی کم) برای آن کافی است. آبیاری باعث پوسیدگی و از بین رفتن آن میشود. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در همه انواع باغهای ایرانی به شرط آفتاب کامل: در باغهای صخرهای، بر روی دیوارهای خشکهچین حیاط، در حاشیههای خشک و غیرقابل آبیاری، بر روی گنبدها یا طاقهای خشتی به عنوان پوشش سبز. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | معمولاً برای مصارف تزئینی برداشت نمیشود. به دلیل سمیت، برداشت دارویی توصیه نمیشود. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق ایدهآل: تمام ایران. به ویژه مناطق خشک، نیمهخشک، کوهستانی و گرمسیری (از آذربایجان تا سیستان، از تهران تا خوزستان). حتی در مناطق مرطوب شمال نیز اگر در مکانی با زهکشی عالی و آفتاب گیر کاشته شود، میتواند رشد کند. |
