آویشن رونده
آویش رونده با نام علمی Thymus serpyllum، گیاهی چندساله چوبی پایه، خزنده و همیشهسبز از خانواده نعناعیان (Lamiaceae) است. این گونه بومی اروپا و برخی مناطق آسیا است و بهطور گسترده در زمینهای خشک، مراتع سنگلاخی و حاشیه راهها یافت میشود. این گیاه با ساقههای نازک و خوابیده خود که روی زمین میخزند و در گرهها ریشه میدهند، یک پوشش کمارتفاع، متراکم و معطر ایجاد میکند. برگهای آن بسیار کوچک، تخممرغی شکل، با حاشیه صاف و اغلب دارای غدد ترشحی معطر هستند. گلهای کوچک و خوشهای آن به رنگ بنفش-صورتی یا سفید، در تابستان ظاهر شده و زنبورها و پروانهها را به شدت جذب میکنند. به دلیل عطر تند، مقاومت به خشکی و بینیازی آن، یک گیاه ایدهآل برای باغهای صخرهای، پوشش بین سنگفرشها و جایگزین چمن در مناطق کمآب محسوب میشود.
آویشن رونده به عنوان یک گیاه دارویی مهم و همچنین یک گونه اکولوژیک کلیدی در چمنزارهای خشک و کممصرف شناخته میشود که زیستگاه حشرات گردهافشان است. در طب سنتی این گیاه گرچه به اندازه آویشن معمولی (Thymus vulgaris) رایج نیست، اما به عنوان یک داروی گرم و خشک با طبیعت معطر شناخته میشود. از آن برای درمان سرفه، برونشیت، سوءهاضمه و نفخ استفاده میشود. خواص ضداسپاسم، ضدسرفه، ضدعفونیکننده و آنتیاکسیدانی آن مورد تأکید تحقیقات مدرن قرار گرفته است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Mentha spicata L. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Mentha: از نام «مینت» (Minthe)، پری اساطیری یونانی. spicata: از لاتین به معنای “خوشهای” یا “سنبلهدار”، اشاره به فرم گلآذین آن. |
| ۲ | نام فارسی | نعنا معمولی، نعنای سبز، نعنای تند، اسپیرمینت |
| ۳ | نام انگلیسی | Spearmint, Garden Mint, Common Mint |
| ۴ | خانواده | Lamiaceae (نعناعیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله ریزومدار |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۳۰ تا ۹۰ سانتیمتر. |
| ۷ | گسترش گیاه | نامحدود (گسترش سریع و مهاجم از طریق ریزوم). |
| ۸ | فرم رشد | راستقامت، با ساقههای چهارگوش و انشعابات زیاد. |
| ۹ | سرعت رشد | بسیار سریع و مهاجم. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز روشن تا سبز متوسط. |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متقابل، بیضیکشیده تا نیزهای، بدون دمبرگ یا با دمبرگ بسیار کوتاه، حاشیه دندانهارهای تیز، سطح اغلب چینخورده، معطر. |
| ۱۳ | ریزش برگ | خزانکننده (بخش هوایی در زمستان از بین میرود). |
| ۱۴ | زمان گلدهی | اواسط تا اواخر تابستان (تیر تا شهریور). |
| ۱۵ | رنگ گل | صورتی کمرنگ تا بنفش ملایم. |
| ۱۶ | عطر گل | عطر شیرین، ملایم و معطر (کاروون)، فاقد حس خنکی قوی منتول. |
| ۱۷ | نوع گل | گلآذین سنبلهای باریک و بلند در انتهای ساقه. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | متوسط (ارزش اصلی آشپزی و معطر است). |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | بالا (صنایع غذایی، آشپزی، آرایشی و چای). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریزومهای خزنده، سطحی و بسیار مهاجم. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | خوب. مقاوم به یخبندان (Zone 3-7). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | خوب، به شرط رطوبت کافی خاک. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | کم. |
| ۲۴ | نیاز آبی | زیاد. خاک باید همواره مرطوب (اما نه غرقاب) باشد. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه. |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی غنی از هوموس، مرطوب، با زهکشی خوب. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | خوب. |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | متوسط. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | متوسط. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | زنگ نعنا، سفیدک پودری، شته. |
| ۳۲ | نیاز هرس | زیاد (برای کنترل رشد، تشویق برگدهی جدید و جلوگیری از گلدهی). |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | متوسط. کوددهی سبک در بهار با کودهای نیتروژنه. |
| ۳۴ | روش تکثیر | تقسیم ریزوم (آسانترین) یا قلمه ساقه. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۴۰ تا ۵۰ سانتیمتر (با در نظر گرفتن گسترش سریع). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | باغهای آشپزی و سبزیجات، کاشت در گلدانهای ایزوله (توصیه اصلی)، حاشیههای مرطوب. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | فقط در گلدان یا محیطهای کاملاً کنترلشده. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | هشدار مهاجم بودن: هرگز مستقیماً در زمین باغ رها نکنید. کاشت در گلدان: بهترین روش کنترل است. تمایز: برگهای بدون دمبرگ و عطر شیرن آن را از نعنا فلفلی (با دمبرگ و عطر تند منتول) متمایز میکند. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | کلم، گوجهفرنگی (به عنوان گیاه همراه). از کاشت نزدیک گیاهان با رشد ضعیف خودداری شود. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | خوب. گلها برای زنبورها و حشرات مفید جذاب هستند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | ۱. رفتار مهاجم بسیار قوی. ۲. ممکن است با نعناهای دیگر دورگه دهد و ویژگیهایش را از دست بدهد. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | عطر و طعم شیرین و ملایم که پایه اصلی بسیاری از نوشیدنیها (مانند موهیتو) و غذاهای خاورمیانهای است. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | آشپزی: ضروری در آشپزی خاورمیانه (سالاد تابوله، ماست)، سسها (مانتوی یونانی)، نوشیدنیها (چای، جولپ، موهیتو). دارویی (ملایمتر از نعنا فلفلی): برای سوءهاضمه، نفخ، و به عنوان آرامبخش ملایم. |
| ۴۴ | چالش در ایران | رفتار مهاجم در باغها. نیاز آبی نسبتاً بالا. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت انحصاری در گلدان. استفاده از گلدانهای غوطهور در خاک برای جلوگیری از فرار ریزوم. آبیاری منظم. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Moroccan’ (برای چای)، ‘Kentucky Colonel’ (برای نوشیدنی)، ‘Tashkent’ (با عطر قوی). |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در فصل رشد نیاز به آبیاری منظم و فراوان (تقریباً روزانه در تابستانهای گرم) دارد. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | فقط در گلدان در آشپزخانه، بالکن یا باغچههای مرتفع و ایزوله. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | برگها در هر زمان از فصل رشد قابل برداشت هستند. برای خشک کردن، در سایه و هوای آزاد خشک میشوند. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق ایدهآل (با مدیریت آب): مناطق معتدل. مناطق با کشت گلدانی: در تمام ایران قابل کشت است. مناطق نامناسب: مناطق خشک با محدودیت شدید آب. |



