آکالیفا
-
باغ گیاهشناسی میسوری (Missouri Botanical Garden) این گیاه را به داشتن “گلآذینهای مخملی و گربهدم مانند آویزان” توصیف میکند. این منبع معتبر بر اهمیت هرس شدید بهاره برای تحریک گلدهی بیشتر تأکید دارد.
-
انجمن سلطنتی باغبانی بریتانیا (RHS) دریافتکننده جایزه شایستگی باغ (Award of Garden Merit) است. همچنین در مشخصات خود، به سمیت گیاه برای حیوانات خانگی اشاره کرده است.
-
پروژه گیاهان جهان، باغ گیاهشناسی سلطنتی کیو (Kew Science) پراکنش بومی این گونه را “مجمعالجزایر بیسمارک” اعلام کرده است. همچنین به کاربردهای سنتی آن در درمان لکنت خون، آسم، سوزاک و برای استفاده به عنوان ملین اشاره میکند.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Acalypha hispida Burm.f. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Acalypha: از واژه یونانی «akalyphe» (گزنه)، اشاره به شباهت برگ برخی از گونهها به برگ گزنه. hispida: به معنای «زبر»، اشاره به بافت کرکدار و خشن گلآذینها. |
| ۲ | نامهای فارسی | آکالیفا، شلهقوش، دمگربهای. |
| ۳ | نامهای انگلیسی | Chenille Plant, Red-hot Cat’s Tail, Philippines Medusa, Foxtail. |
| ۴ | خانواده | Euphorbiaceae (فتلقایان – خانواده فلفل صحرایی) . |
| ۵ | تیپ گیاهی | درختچه همیشهسبز، علفی و چندساله. |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۱.۵ تا ۳.۷ متر (۵ تا ۱۲ فوت) در محیط طبیعی؛ در گلدان کوچکتر میماند. |
| ۷ | گسترش (عرض) گیاه | ۰.۹ تا ۱.۸ متر. |
| ۸ | فرم رشد | عمودی، بوتهای و با شاخههای نسبتاً کم. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع (در شرایط گرمسیری و مرطوب رشد بسیار سریعی دارد). |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله با عمر نسبتاً طولانی. |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز تیره و یکدست (مواقعی ارقام ابلق). |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، متناوب، بیضی شکل با نوک تیز و حاشیه دندانهدار، به طول ۱۰ تا ۱۴ سانتیمتر. |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز (در صورتی که دما مناسب باشد)؛ در هوای خنک، بخشی از برگهای خود را از دست میدهد. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | در تمام طول سال (دوره متناوب). |
| ۱۵ | رنگ گل | قرمز خوشرنگ، قرمز تند یا ارغوانی (رقم ‘Alba’ سفید است). |
| ۱۶ | عطر گل | ندارد. |
| ۱۷ | نوع گل | گلآذین آویزان و پشمالوی شاتونی (گربهدم)، به طول ۲۰ تا ۵۰ سانتیمتر که از گلهای ریزی تشکیل شده است. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار بالا (به دلیل گلآذینهای بافتی و رنگارنگ) . |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط تا بالا (گیاه زینتی محبوب در مناطق گرمسیر و به عنوان گیاه آپارتمانی). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | دارای ریزوم است. |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | بسیار ضعیف (در برابر یخبندان آسیب میبیند). دمای مطلوب بالای ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است. |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | عالی (در گرما و رطوبت بالا بهترین رشد را دارد). |
| ۲۳ | تحمل خشکی | متوسط (پس از استقرار کامل، دورههای کوتاه خشکی را تحمل میکند، اما برای حفظ کیفیت و شادابی به رطوبت منظم خاک نیاز مبرم دارد). |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط تا زیاد (خاک باید همواره مرطوب باشد، اما از غرقابی و ماندابی آب جلوگیری کنید). |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه. برای اوج گلدهی، نور زیاد و غیرمستقیم بهترین گزینه است. |
| ۲۶ | نوع خاک | سبک، غنی از مواد آلی و با زهکشی بسیار عالی. |
| ۲۷ | pH خاک | اسیدی تا خنثی (حدود ۵.۵ تا ۷.۰). |
| ۲۸ | زهکشی خاک | بسیار مهم و حیاتی است. |
| ۲۹ | تحمل شوری | ضعیف (کم). |
| ۳۰ | مقاومت به باد | گیاهی ظریف است و در معرض باد مستقیم ممکن است آسیب ببیند. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | آفات: شپشک آردی، شته، مگس سفید و کنه تار عنکبوتی. بیماری: پوسیدگی ریشه در اثر آبیاری بیش از حد. |
| ۳۲ | نیاز هرس | هرس شدید در بهار (قبل از شروع فصل رشد جدید) برای تحریک رشد فشرده و افزایش گلدهی توصیه میشود. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | در فصل رشد (بهار و تابستان) ماهانه، با کود مایع مخصوص گیاهان گلدار با غلظت نصف. |
| ۳۴ | روش تکثیر | قلمه ساقه در بهار (موثرترین روش). کاشت بذر و تقسیم بوته نیز قابل انجام است. |
| ۳۵ | فاصله کاشت | بسته به کاربرد: به عنوان پرچین ۲-۳ متر، در گلدان به صورت تکی. |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | کاشت در گلدانهای بزرگ آپارتمانی، گلخانههای گرم، باغهای باتلاقی در مناطق گرمسیری و همچنین به عنوان گیاه حاشیهای و پرچین کوتاه در جنوب کشور. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | فقط به عنوان گیاه آپارتمانی (گلدانی) برای بالکنهای روشن و شمالی یا جنوبی؛ در فضای سبز شهری تنها در مناطق گرم (بندرعباس، چابهار) قابل استفاده است. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | این گیاه برای گلدهی، به میانگین رطوبت نسبتاً بالایی نیاز دارد. بنابراین غبارپاشی مرتب برگها و استفاده از زیرگلدانی سنگریزه در فضاهای خشک برای گیاه آپارتمانی ضروری است. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | گیاهان رطوبتدوست و همیشهسبز دیگر مانند کروتون و فیکوس. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | گیاه زینتی است و بومی زیستگاههای گرمسیری است؛ در طبیعت، گلهای آن به عنوان منبع غذایی برای حشرات عمل میکند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | سمیت: بر اساس گزارش انجمن پیشگیری از بیرحمی به حیوانات آمریکا، A. hispida برای سگ، گربه و اسب سمی است. علائم مسمومیت شامل ریزش آب دهان، استفراغ و اسهال است. همچنین شیره سفید رنگ آن در افراد حساس ممکن است باعث تحریک پوستی شود. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلآذینهای قرمز مخملی و بلند (تا ۵۰ سانتیمتر) که شبیه گربهدمی پشمالو به نظر میرسند و در تمام طول سال باغچه و خانه را رنگین میکنند. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | دارویی (سنتی): در مناطق بومی، از برگهای آن برای درمان آسم و استفاده به عنوان ملین استفاده میشده است. همچنین جوشانده برگ و گل آن خاصیت خلطآور (برای سرفه) دارد. |
| ۴۴ | چالش در ایران | آبیاری بیش از حد در آپارتمان (باعث پوسیدگی ریشه)، و همچنین خشکی هوا در زمستان که باعث ریزش برگها میشود. کمبود نور کافی در داخل ساختمان مهمترین چالش برای گلدهی مجدد در سالهای بعد است. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | تأمین رطوبت با غبارپاشی منظم و استفاده از دستگاه بخور در زمستان. کاشت در گلدان با خاک سبک (کمپوست + پرلیت) برای جلوگیری از ماندابی. انتقال به داخل ساختمان در فصل سرما و قرار دادن نزدیک پنجره جنوبی. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Alba’: گلآذینهای سفید خالص. ‘Marginata’: برگهای ابلق با حاشیه سفید. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | بهار و تابستان: هفتهای ۲ بار. پاییز و زمستان: هفتهای ۱ بار. قبل از آبیاری، حتماً خشکی سطح گلدان را با انگشت تست کنید. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | به عنوان گیاه آپارتمانی در خانههای مدرن، لابی هتلها و ادارات با پنجرههای جنوبی و شرقی. در جنوب کشور (استانهای هرمزگان و بوشهر) به عنوان پرچین در حیاطهای داخلی. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | گلآذینها برای خشک کردن مناسب نیستند. بهتر است برای تکثیر، قلمه ساقه استریل گرفته شود. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | اقلیم آپارتمانی در تمام نقاط ایران (با رعایت تأمین نور و رطوبت). برای کاشت در فضای باز فقط مناطق گرم و مرطوب جنوبی مانند سواحل خلیج فارس و دریای عمان توصیه میشود |

آکالیفا هیسپیدا در مهندسی منظر، یک «عنصرِ تاکیدکنندهیِ عمودی» (Vertical Accent Element) است. برخلاف اکثر گیاهان که گلهایشان رو به بالا یا افقی هستند، آکالیفا با «بردارِ جاذبه» هممسیر میشود. طراحان از این گیاه برای ایجاد «ریتمِ تکرارشوندهیِ سرخ» در ارتفاعاتِ میانیِ پاسیوها استفاده میکنند. این گیاه به دلیل تضادِ شدیدِ رنگِ سرخِ مخملی با سبزِ درخشانِ برگها، یک «محرکِ بصریِ قوی» (Visual Stimulant) برای هدایتِ دیدِ ناظر به سمت نقاطِ خاصِ معماری است.این گیاه، نماد «طغیانِ نرم و لطافتِ جسورانه» است؛ موجودی که گویی تکههایی از غروبِ سرخ را به شکلِ ریسمانهایی ابریشمی از شاخسارِ خود آویخته است. آکالیفا هیسپیدا در معماریِ امروز، «پلی میانِ بافتِ سختِ بنا و سیالیتِ طبیعت» است.

