سرخسِ لانه پرنده

انجمن سلطنتی باغبانی بریتانیا (RHS) این گیاه را به عنوان یک گیاه آپارتمانی برنده جایزه شایستگی باغ (Award of Garden Merit) معرفی کرده است . آنها تأکید می‌کنند که این سرخس به نور غیرمستقیم روشن تا نیمه‌سایه نیاز دارد و از تابش مستقیم نور خورشید باید محافظت شود. همچنین برای حفظ رطوبت خاک و جلوگیری از خشکی هوا، برگ‌ها را باید غبارپاشی کرد و از پژمردگی و استرس گرمایی جلوگیری نمود .
باغ گیاهشناسی میسوری (Missouri Botanical Garden) در معرفی خود، دلیل نام‌گذاری این گیاه به «سرخس لانه‌پرنده» را فرم رشد روزت آن می‌داند که شبیه لانه پرنده بوده و برگ‌های ریخته شده درختان را در خود جمع می‌کند تا به عنوان کود از آنها استفاده کند . این منبع تأکید دارد که این گیاه برای رشد و سرزندگی به رطوبت بالا نیاز دارد و قرار دادن آن در حمام یا روی سینی سنگریزه ایده خوبی است.
سرویس توسعه کشاورزی دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی (NC State Extension) در پایگاه داده گیاهان خود، توضیح می‌دهد که این گیاه یک اپی‌فیت گرمسیری است و در طبیعت روی تنه درختان در جنگل‌های بارانی زندگی می‌کند . این منبع اشاره می‌کند که برگ‌های این گیاه شکننده هستند و برای جلوگیری از آسیب، باید با احتیاط از آن عبور کرد. همچنین تأکید می‌کند که این گیاه برای انسان، سگ، گربه و اسب غیرسمی است و گیاهی بی‌خطر برای خانه محسوب می‌شود .

سرخس لانه پرنده (Asplenium nidus)

متادیسکریپشن:

ردیف	مشخصه	توضیح
۱	نام علمی	Asplenium nidus L.
۱.۱	معنی نام علمی	Asplenium: از واژه یونانی «asplenon» (بی طحال)، اشاره به باور استفاده از آن برای درمان بیماری طحال . nidus: به معنای “لانه”، اشاره به فرم رشد روزت .
۲	نام فارسی	آشیانه‌ای، سرخس لانه پرنده، اسپلنیوم .
۳	نام انگلیسی	Bird’s Nest Fern .
۴	خانواده	Aspleniaceae .
۵	تیپ گیاهی	سرخس علفی چندساله همیشه‌سبز اپی‌فیت (روی درختان) .
۶	ارتفاع گیاه	۶۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر در آپارتمان .
۷	گسترش گیاه	۶۰ تا ۹۰ سانتیمتر (گسترش برگ‌ها) .
۸	فرم رشد	روزت (گل‌ذوقی) قیفی شکل با برگ‌های راست و سپس قوس‌دار که مرکزی شبیه لانه پرنده ایجاد می‌کند .
۹	سرعت رشد	کند تا متوسط .
۱۰	طول عمر	چندساله با عمر طولانی .
۱۱	رنگ برگ	سبز روشن براق (سبز سیب) با رگبرگ مرکزی قهوه‌ای تیره تا سیاه .
۱۲	نوع برگ	ساده، نیزه‌ای پهن (Lanceolate) تا خطی (Linear)، چرمی، با حاشیه کامل و موج‌دار (Undulate) .
۱۳	ریزش برگ	همیشه‌سبز .
۱۴	زمان هاگ‌دهی	در طبیعت در تمام سال؛ در آپارتمان نادر است .
۱۵	رنگ هاگ	قهوه‌ای .
۱۶	عطر	ندارد .
۱۷	نوع اندام تولیدمثل	هاگ‌دان‌ها (Sori) به صورت خطوط موازی و کشیده در پشت برگ .
۱۸	ارزش زینتی	بسیار بالا (فرم معماری منحصربه‌فرد و برگ‌های براق گرمسیری) .
۱۹	ارزش اقتصادی	متوسط (سرخس آپارتمانی محبوب و نسبتاً در دسترس) .
۲۰	سیستم ریشه	ریشه‌های فیبری ظریف؛ ریزوم کوتاه و راست .
۲۱	مقاومت به سرما	بسیار پایین (منطقه USDA 11-10)؛ هرگز در دمای زیر ۱۰ درجه سانتیگراد قرار نگیرد .
۲۲	مقاومت به گرما	خوب (دمای ایده‌آل ۱۸-۲۴ درجه سانتیگراد) .
۲۳	تحمل خشکی	پایین (به رطوبت منظم خاک و هوا نیاز مبرم دارد) .
۲۴	نیاز آبی	متوسط (خاک باید همواره مرطوب باشد، اما هرگز خیس یا غرقاب نباشد) .
۲۵	نیاز نوری	نور غیرمستقیم روشن تا نیمه‌سایه. از نور مستقیم آفتاب (به ویژه بعدازظهر) به شدت پرهیز شود .
۲۶	نوع خاک	خاک سبک، غنی از هوموس و با زهکشی عالی (ترکیب پیت ماس، پرلیت و کمپوست) .
۲۷	زهکشی خاک	باید عالی باشد (ماندابی باعث پوسیدگی فوری ریشه می‌شود) .
۲۸	تحمل شوری	پایین .
۲۹	تحمل آلودگی هوا	متوسط .
۳۰	مقاومت به باد	کم (به عنوان گیاه آپارتمانی نگهداری می‌شود) .
۳۱	آفات و بیماری‌ها	آفات: شپشک آردآلود، شته، کنه تارعنکبوتی، حشره فلس‌دار. بیماری: پوسیدگی ریشه و طوقه، لکه برگی باکتریایی (بیشتر در اثر آبیاری بیش از حد یا مستقیم روی مرکز گیاه) .
۳۲	نیاز هرس	بسیار کم (حذف برگ‌های خشک، پیر یا آسیب‌دیده از پایه) .
۳۳	تغذیه (کوددهی)	در فصل رشد (بهار و تابستان) ماهانه با کود مایع مخصوص گیاهان آپارتمانی با غلظت نصف .
۳۴	روش تکثیر	اصلی: تقسیم بوته در حین تعویض گلدان (بزرگترین و بالغ‌ترین گیاهان). حرفه‌ای: کاشت هاگ (اسپور) که بسیار دشوار است .
۳۵	فاصله کاشت	به صورت تکی در گلدان مناسب (حداقل ۲۰ سانتیمتری) .
۳۶	کاربرد در طراحی	گیاه آپارتمانی برگ‌زینتی برای فضاهای روشن با رطوبت بالا؛ کاشت در تراریوم‌های بزرگ، گلخانه‌های گرم و حمام‌های دارای نور .
۳۷	مناسب فضای شهری	عالی برای آپارتمان‌ها، ادارات و هتل‌های دارای نور غیرمستقیم و امکان تأمین رطوبت .
۳۸	نکات اجرایی ویژه	آبیاری را مستقیم روی خاک و اطراف گیاه انجام دهید و از ریختن آب در مرکز روزت (قلب گیاه) خودداری کنید چرا که باعث پوسیدگی می‌شود. برگ‌ها را هرگز با مواد براق کننده شیمیایی تمیز نکنید. از غبارپاشی مرتب با آب ولرم و عاری از املاح سنگین استفاده کنید. برگ‌های جوان به لمس حساس هستند و ممکن است آسیب ببینند.
۳۹	همنشین‌های مناسب	فیلودندرون برگ‌قلبی، دیفن‌باخیا، سانسوریا، ارکیده‌های فالانوپسیس .
۴۰	ارزش اکولوژیک	کم (گیاهی زینتی)؛ در طبیعت، برگ‌های آن محل زندگی حشرات و دوزیستان کوچک است و هاگ آن منبع غذایی برخی پروانه‌ها می‌باشد .
۴۱	هشدار/محدودیت	سمیت: این گیاه برای انسان، سگ، گربه و اسب غیرسمی و بی‌خطر است .
۴۲	ویژگی برجسته	برگ‌های پهن، براق و موج‌دار که یک “لانه” یا “گلدان” طبیعی در مرکز گیاه ایجاد کرده و نمایی از جنگل‌های بارانی استوایی را به خانه می‌آورد .
۴۳	کاربرد دارویی و خوراکی	کاربرد دارویی: نام علمی آن از باور استفاده از آن برای درمان بیماری‌های طحال در طب سنتی گرفته شده است . کاربرد خوراکی ندارد.
۴۴	چالش در ایران	خشکی هوای خانه به ویژه در زمستان (باعث قهوه‌ای و شکننده شدن حاشیه برگ‌ها می‌شود)؛ حساسیت به نور مستقیم خورشید (سوختگی برگ‌ها)؛ آبیاری زیاد (باعث پوسیدگی طوقه و ریشه می‌شود).
۴۵	راهکار برای ایران	تأمین رطوبت با غبارپاشی منظم (آب ولرم)، قرار دادن روی زیرگلدانی حاوی سنگریزه و آب، و استفاده از دستگاه بخور سرد در زمستان. قرار دادن در معرض نور غیرمستقیم در پشت پنجره شمالی یا شرقی. آبیاری زمانی که سطح خاک تا عمق ۲-۳ سانتیمتری خشک شد.
۴۶	ارقام مختلف	‘Crispy Wave’: برگ‌های چروکیده و مجعد شبیه موج . ‘Osaka’: فرم فشرده‌تر . ‘Antiquum’: برگ‌های با موج ملایم .
۴۷	آبیاری در ایران	بهار و تابستان: هفته‌ای یکبار؛ پاییز و زمستان: هر ۱۰-۱۴ روز یکبار. همیشه قبل از آبیاری، خشکی سطح خاک را چک کنید.
۴۸	محل کاشت در باغ ایرانی	کشت انحصاری آپارتمانی. مناسب برای حمام‌های دارای نورگیر، دستشویی‌ها و گوشه‌های روشن سالن پذیرایی که در معرض تابش مستقیم آفتاب نیستند .
۴۹	برداشت و خشک‌کردن	قابل برداشت نیست.
۵۰	اقلیم پیشنهادی در ایران	قابل کشت در تمام نقاط ایران به عنوان گیاه آپارتمانی، به شرط تأمین رطوبت هوا (با دستگاه بخور) و دمای بالای ۱۲ درجه سانتیگراد (نگهداری در فضای داخلی گرم). در فضای باز فقط در مناطقی مثل سواحل جنوبی کشور (چابهار، بندرعباس) قابل کشت است.