مینا چمنی
مینا چمنی با نام علمی یا Bellis perennis ک یکی از آشناترین و محبوبترین گیاهان در ایران است. این گیاه که به خانواده کاسنیان (Asteraceae) تعلق دارد، نام علمی آن به معنای “زیبایی پایا” است و ریشه نام انگلیسی آن از عبارت “daeges eage” در انگلیسی باستان به معنای “چشم روز” گرفته شده است که اشاره به باز شدن گلآذین آن در سپیدهدم و بسته شدن در غروب دارد . ویژگی بارز این گیاه، گلآذین کپهای (سرسان) آن به قطر ۲ تا ۳ سانتیمتر است که شامل گلچههای زبانی سفید یا صورتی در حاشیه و گلچههای لولهای زردرنگ در مرکز میباشد . برگهای آن به صورت روزت پایهای، کفگیری شکل با حاشیه دندانهدار است و ساقه بدون برگ آن که ارتفاعی تا ۱۵ سانتیمتر دارد، گلآذین را بالای شاخ و برگ نگه میدارد .
محدوده پراکنش بومی این گونه تقریباً تمام اروپا، از مناطق مدیترانهای تا شمال اسکاندیناوی و از جزایر بریتانیا تا شرق اروپا را در بر میگیرد . این گیاه بومی چمنزارها و مراتع کوتاه است و به طور خاص در مناطق با چرای مداوم یا چمنزنی منظم یافت میشود . با استعمارگران اروپایی، B. perennis به مناطق معتدل دیگر جهان مانند آمریکای شمالی، نیوزیلند و استرالیا راه یافت و در بسیاری از این مناطق به صورت فراری از کشت در طبیعت تثبیت شده است . جالب است که اگرچه این گیاه در بسیاری از نقاط جهان به عنوان علف هرز چمنها در نظر گرفته میشود ، در فرهنگ عامه اروپا جایگاهی ویژه دارد و از دیرباز با کودکی و معصومیت پیوند خورده است.
فراتر از جنبههای زینتی و فرهنگی، این گیاه دارای پیشینهای غنی در طب سنتی و پژوهشهای علمی نوین است. از گلهای آن در طب سنتی اروپا برای التیام زخمها، درمان سرفه و مشکلات گوارشی استفاده میشده است . پژوهشهای علمی جدید در دانشگاههای اروپایی، به ویژه در آلمان، نشان داده است که این گیاه حاوی بیش از ۳۱۰ ترکیب زیستفعال از جمله ساپونینها، فلاونوئیدها و پلیاستیلنها است . نتایج این مطالعات حاکی از اثرات آنتیاکسیدانی، ضد میکروبی، ضد التهابی، ضد افسردگی و حتی مهار رشد سلولهای سرطانی است . همچنین، این گیاه در ادبیات انگلیس از قرن چهاردهم میلادی با توصیف جفری چاسر به عنوان “ملکه و گل همه گلها” تا رمانهای کودکان مانند “ماجراهای آلیس در سرزمین عجایب” اثر لوئیس کارول، حضوری پررنگ داشته است .
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Bellis perennis L. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Bellis: از واژه لاتین “bellus” به معنای «زیبا» یا «دلربا». perennis: به معنای «چندساله» یا «همیشهبهار» . |
| ۲ | نام فارسی | گل مینای همیشهبهار، مینای چمنی، گل بهار، دیزی . |
| ۳ | نام انگلیسی | Common Daisy, Lawn Daisy, English Daisy . |
| ۴ | خانواده | Asteraceae (کاسنیان) . |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله با ریزومهای کوتاه . |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۵ تا ۲۰ سانتیمتر . |
| ۷ | گسترش گیاه | ۱۰ تا ۲۵ سانتیمتر . |
| ۸ | فرم رشد | رزت (گلذوقی) پایهای، با گلآذین بر روی ساقههای بدون برگ . |
| ۹ | سرعت رشد | سریع . |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله (اغلب به صورت دوساله کشت میشود) . |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز تیره . |
| ۱۲ | نوع برگ | ساده، قاشقی تا واژتخممرغی، به طول ۲-۸ سانتیمتر، با حاشیههای دندانهدار یا کنگرهای . |
| ۱۳ | ریزش برگ | همیشهسبز (در مناطق معتدل) . |
| ۱۴ | زمان گلدهی | از اوایل بهار تا اواسط پاییز (فروردین تا مهر) . |
| ۱۵ | رنگ گل | سفید، صورتی، قرمز و ارغوانی، با مرکز زرد . |
| ۱۶ | عطر گل | ندارد. |
| ۱۷ | نوع گل | گلآذین کاپیتولوم (سرگل) به قطر ۱.۵-۳.۵ سانتیمتر؛ در ارقام ساده و پرپر . |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار بالا به دلیل گلهای زیبا، گلدهی طولانی و فرم فشرده . |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | متوسط (گیاه زینتی محبوب برای فضاهای سبز و باغچههای خانگی) . |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریشههای فیبری و ریزومهای کوتاه، گاهی استولوندار . |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | بسیار بالا (منطقه سختی USDA 4 تا 8) . |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | پایین؛ در گرمای شدید تابستان رشد آن متوقف شده و از بین میرود . |
| ۲۳ | تحمل خشکی | پایین؛ به رطوبت منظم نیاز دارد . |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط؛ خاک باید همیشه مرطوب باشد اما از غرقابی خودداری شود . |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل تا نیمهسایه . |
| ۲۶ | نوع خاک | خاک لومی، غنی از مواد آلی و با زهکشی خوب . |
| ۲۷ | pH خاک | ۵.۵ تا ۶.۵ (کمی اسیدی) . |
| ۲۸ | زهکشی خاک | مهم و ضروری است . |
| ۲۹ | تحمل شوری | نامشخص. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | متوسط. |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | آفات: شته. بیماریها: بوتریتیس، سفیدک پودری، نماتد ریشه . |
| ۳۲ | نیاز هرس | حذف گلهای پژمرده برای تشویق گلدهی مجدد . |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | نیاز به کوددهی متوسط؛ هر ۷-۱۰ روز یکبار با کود مایع متعادل . |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. کاشت بذر (روش اصلی). ۲. تقسیم بوته در بهار یا پاییز . |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر . |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | حاشیهکاری، باغهای صخرهای، گیاه پوششی در چمنها، کاشت در گلدان و باکسهای گل، باغهای کلبهای . |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | مناسب برای فضاهای سبز شهری، پارکها و حاشیه خیابانها در فصل خنک سال . |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | برای کشت پاییزه و زمستانه در مناطق معتدل ایدهآل است. در تابستانهای گرم ممکن است از بین برود، بنابراین به عنوان گیاه فصل خنک کشت میشود. میتواند در چمنها به سرعت گسترش یافته و به علف هرز تبدیل شود . |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | پانسی (بنفشه)، لوبلیا، آلیسوم، لاله، نرگس . |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | بالا؛ گلها منبع شهد برای پروانهها، زنبورها و سایر گردهافشانها هستند . |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | حاوی ساپونین، اگزالات و تانن است و در صورت مصرف زیاد باعث مسمومیت (استفراغ، اسهال، بیحالی) میشود. شیره گیاه ممکن است برای پوست حساس ایجاد درماتیت کند. در دوران بارداری و شیردهی نباید مصرف شود . |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | گلهای ساده و زیبایی که با طلوع خورشید باز میشوند و “چشم روز” نامیده شدهاند و در طول سال در فرهنگ و ادبیات جایگاه ویژهای دارند . |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | خوراکی: گلها و برگهای جوان به مقدار کم در سالاد و ساندویچ مصرف میشوند (طعمی ملایم و کمی تلخ). دارویی (سنتی): در طب هومیوپاتی برای التیام زخمها و به عنوان مدر استفاده میشده است . |
| ۴۴ | چالش در ایران | گرمای شدید تابستان در اکثر مناطق ایران. خاکهای سنگین رسی و آبیاری زیاد که منجر به پوسیدگی ریشه میشود. عدم ماندگاری به عنوان گیاه چندساله در مناطق گرم. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت پاییزه و زمستانه در مناطق معتدل و نیمهخشک. کاشت در مناطق خنک و مرطوب شمالی (گیلان، مازندران). استفاده در باکسهای گل و گلدان برای کنترل بهتر شرایط. انتخاب ارقام مقاومتر به گرما. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | ‘Speedstar® Plus’: (بدون نیاز به سرمادهی، گلدهی زودرس و فشرده). ‘Pomponette Mixed’: (گلهای پرپر، پومپوم مانند با رنگهای صورتی، قرمز و سفید). ‘Bellissima Series’: (گلهای پرپر و پومپوم مانند با رنگهای متنوع). ‘Tasso’: (ارتفاع ۱۵ سانتیمتر، گلهای پومپوم) . |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | آبیاری منظم و عمیق هر ۲-۳ روز یکبار در فصل رشد (بهار و پاییز). اجازه دهید سطح خاک بین دو آبیاری کمی خشک شود. از آبیاری بیش از حد خودداری شود. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در حاشیههای باغهای شمالی، باغهای صخرهای در مناطق معتدل، گلدانهای کوچک در تراس و بالکن، باکسهای گل در ورودی ساختمانها. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | گلها برای گل شاخه بریده مناسب هستند. برای خشک کردن توصیه نمیشود. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | مناطق معتدل و مرطوب شمالی (سواحل خزر). مناطق نیمهخشک مرکزی (تهران، اصفهان، فارس، کرمان) در فصول خنک سال (پاییز، زمستان، اوایل بهار) . |


