گل کوکب
گل کوکب با نام علمی Dahlia pinnata گیاهی چندساله غدهای از خانواده Asteraceae است. خاستگاه آن مکزیک میباشد و یکی از گونههای پایهای در ایجاد هزاران رقم هیبرید مدرن دالیاست. این گونه بهدلیل گلهای ساده و ظریفش شناخته میشود که معمولاً به رنگ قرمز-ارغوانی با مرکز زرد طلایی هستند. برگهای آن مرکب شانهای، با برگچههای دندانهدار و به رنگ سبز تیره میباشند. برخلاف ارقام پرپر مدرن، گلهای این گونه جاذب بالایی برای زنبورها و پروانهها دارند و در باغهای طبیعی و کلبهای بسیار ارزشمند هستند.
این گونه به عنوان یک گیاه با نگهداری نسبتاً آسان و مقاومت خوب در نظر گرفته میشود. سیستم غدهای آن باید در زمستان از سرمای شدید محافظت شود. در چین، گل کوکب نماد ثروت و شکوه است و به طور گستردهای در پارکها و جشنها کاشته میشود. اگرچه ارقام نمایشیتر محبوبیت دارند، اما گونههای پایه مانند D. pinnata به دلیل سادگی و جذابیت طبیعیشان مورد توجه هستند. تحقیقات بر روی این گیاه همچنین بر روی فیزیولوژی غده و ذخیره کربوهیدرات متمرکز است.
| ردیف | مشخصه | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | نام علمی | Dahlia pinnata Cav. |
| ۱.۱ | معنی نام علمی | Dahlia: اهدا شده به نام «آندرس دال» (Anders Dahl)، گیاهشناس سوئدی. pinnata: از لاتین به معنای “پرمانند” یا “پَرپَر”، اشاره به فرم برگهای مرکب شانهای. |
| ۲ | نام فارسی | دالیای باغی، کوکب، گل داودی (نام رایج ولی نادرست) |
| ۳ | نام انگلیسی | Garden Dahlia, Pinnate Dahlia |
| ۴ | خانواده | Asteraceae (کاسنیان) |
| ۵ | تیپ گیاهی | گیاه علفی چندساله غدهای (در مناطق سرد، غدهها باید برای زمستان از خاک خارج شوند). |
| ۶ | ارتفاع گیاه | ۵۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر. |
| ۷ | گسترش گیاه | ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر. |
| ۸ | فرم رشد | راستقامت، بوتهای و منشعب. |
| ۹ | سرعت رشد | سریع. |
| ۱۰ | طول عمر | چندساله (با مراقبت از غدهها). |
| ۱۱ | رنگ برگ | سبز تیره، گاهی با تهمایه ارغوانی. |
| ۱۲ | نوع برگ | مرکب شانهای، با برگچههای تخممرغی و دندانهدار. |
| ۱۳ | ریزش برگ | خزانکننده. پس از اولین یخبندان پاییزی از بین میرود. |
| ۱۴ | زمان گلدهی | تابستان تا پاییز (تیر تا آبان). |
| ۱۵ | رنگ گل | قرمز، ارغوانی، صورتی، سفید، زرد، اغلب با مرکز متضاد (زرد). |
| ۱۶ | عطر گل | فاقد عطر قابل توجه. |
| ۱۷ | نوع گل | گلآذین کپهای. گونه اصلی گلهایی ساده با یک ردیف گلچه زبانهای و یک مرکز دکمهای از گلچههای لولهای دارد. |
| ۱۸ | ارزش زینتی | بسیار بالا. |
| ۱۹ | ارزش اقتصادی | بالا (صنعت عظیم گلهای زینتی و غده). |
| ۲۰ | سیستم ریشه | ریشههای غدهای (دراقع ساقههای زیرزمینی ضخیم شده). |
| ۲۱ | مقاومت به سرما | بسیار کم. غدهها در دمای زیر صفر درجه از بین میروند (Zone 8-11). |
| ۲۲ | مقاومت به گرما | خوب، با آبیاری کافی. |
| ۲۳ | تحمل خشکی | کم. |
| ۲۴ | نیاز آبی | متوسط تا زیاد. خاک باید همواره مرطوب باشد، اما نه غرقاب. |
| ۲۵ | نیاز نوری | آفتاب کامل (حداقل ۶ ساعت). |
| ۲۶ | نوع خاک | خاکهای لومی، غنی از هوموس، عمیق و با زهکشی عالی. |
| ۲۷ | زهکشی خاک | عالی (ضروری برای جلوگیری از پوسیدگی غده). |
| ۲۸ | تحمل شوری | کم. |
| ۲۹ | تحمل آلودگی هوا | متوسط. |
| ۳۰ | مقاومت به باد | کم تا متوسط (ارقام بلند نیاز به قیم دارند). |
| ۳۱ | آفات و بیماریها | آفات: شته، کنه تارعنکبوتی، حلزون. بیماری: سفیدک پودری، ویروس موزاییک، پوسیدگی غده. |
| ۳۲ | نیاز هرس | متوسط. حذف گلهای پژمرده برای گلدهی مداوم. برای گلهای درشتتر میتوان جوانههای جانبی را حذف کرد. |
| ۳۳ | تغذیه (کوددهی) | بالا. نیاز به کوددهی منظم با کود متعادل در طول فصل رشد. |
| ۳۴ | روش تکثیر | ۱. تقسیم غده (رایج). ۲. قلمه. ۳. کاشت بذر (گیاهان حاصله ممکن یکسان نباشند). |
| ۳۵ | فاصله کاشت | ۴۵ تا ۶۰ سانتیمتر (بسته به اندازه رقم). |
| ۳۶ | کاربرد در طراحی | حاشیههای تابستانی، کاشت تکی یا دستهجمعی، گل بریده عالی، باغهای پروانه. |
| ۳۷ | مناسب فضای شهری | بله، برای پارکها و میادین. |
| ۳۸ | نکات اجرایی ویژه | نگهداری غده: پس از یخبندان پاییزی، ساقهها قطع شده و غدهها از خاک خارج، خشک و در مکانی خنک و تاریک تا بهار نگهداری میشوند. حذف جوانه: برای گلهای درشتتر، تنها یک جوانه اصلی روی هر ساقه نگه داشته شود. |
| ۳۹ | همنشینهای مناسب | سایر گیاهان تابستانه بلند مانند کانا، گلایول، و گیاهان برگدار مانند کلم زینتی. |
| ۴۰ | ارزش اکولوژیک | خوب (بهویژه ارقام ساده). گلها برای زنبورها، پروانهها و مرغ مگسخوار جذاب هستند. |
| ۴۱ | هشدار/محدودیت | غدهها برای سگها و گربهها سمی هستند. نیاز به مراقبت زمستانی دارد. |
| ۴۲ | ویژگی برجسته | تنوع بینظیر در اندازه، شکل و رنگ گل در ارقام مختلفی که از این گونه منشأ گرفتهاند. |
| ۴۳ | کاربرد دارویی و خوراکی | تاریخی: در مکزیک باستان، غدههای برخی گونهها به عنوان منبع غذایی (مانند سیبزمینی شیرین) استفاده میشد. هشدار: بسیاری از ارقام امروزی برای مصرف خوراکی مناسب نیستند. |
| ۴۴ | چالش در ایران | تابستانهای بسیار گرم و خشک که نیاز به آبیاری فراوان دارد. زمستانهای سرد که مستلزم خارج کردن غدهها از خاک است. |
| ۴۵ | راهکار برای ایران | کاشت بهاره: پس از اتمام سرما. آبیاری عمیق و منظم: استفاده از مالچ برای حفظ رطوبت. خاک مناسب: اصلاح خاک با کمپوست برای بهبود ظرفیت نگهداری آب. نگهداری زمستانه غده: خارج کردن غدهها در پاییز و نگهداری در ماسه خشک در انباری یا زیرزمین خنک. |
| ۴۶ | ارقام مختلف | هزاران رقم از ساده تا پرپر، با اندازه گل از چند سانتیمتر تا بیش از ۳۰ سانتیمتر وجود دارد که همگی از این گونه و دیگر گونهها مشتق شدهاند. |
| ۴۷ | آبیاری در ایران | در تابستانهای گرم، آبیاری روزانه یا یک روز در میان الزامی است. آبیاری باید عمیق و در پای گیاه انجام شود. |
| ۴۸ | محل کاشت در باغ ایرانی | در حاشیههای پشت باغچه به عنوان پسزمینه رنگارنگ، در گلدانهای بزرگ، یا در پارterreهای رسمی. |
| ۴۹ | برداشت و خشککردن | گلها برای دستهگل صبح زود برداشت میشوند. ساقه در آب جوش قرار میگیرد تا دوامش افزایش یابد. برای خشک کردن با سیلیکاژل مناسب است. |
| ۵۰ | اقلیم پیشنهادی در ایران | کاشت فصلی تابستانه در تمام ایران: غده در بهار کاشته و در پاییز خارج میشود. مناطق با عملکرد عالی: مناطق معتدل با شبهای خنکتر (مانند تهران، مشهد، اصفهان). مناطق چالشبرانگیز: مناطق با تابستانهای بسیار گرم و خشک (نیاز آبی بالا) و زمستانهای مرطوب و سرد (خطر پوسیدگی غده در خاک). |


